تایید زندانهای سری سازمان سیا
عفو بیناللمل در گزارشی اعلام کرد سه تبعه یمنی که در اواخر سال 2003 بازداشت شده بودند، حداقل در چهار بازداشتگاه سری نگهداری شده بودند. طبق اظهارات افراد مذکور، آنان با هواپیما به بازداشتگاههای ناشناختهای منتقل شده و در آنجا آمریکائیان با لباسهای غیرنظامی از آنها بازجویی میکردند. مقامات عفو بینالملل معتقدند آن مراکز احتمالا بخشی از شبکه مخفی زندانهای سازمان سیاه بودهاند. اظهارات آن زندانیان در مصاحبههای مستقل با ماموران تحقیق عفو بینالملل حاکی از آن است که مقامات صلیب سرخ بینالمللی با آن زندانیان در دوران حبس شان ملاقات نکردهاند و آنها هرگز به وکیل دسترسی نداشتند. در واقع آنها هیچ تماسی با جهان خارج نداشتند به طوریکه خانوادههایشان تصور میکردند آنها مردهاند و یا به آنها گفته شده بود برای جنگ با آمریکا به عراق رفتهاند.
طبق گزارش عفو بینالملل اظهارات این سه یمنی ظاهرا با گزارشهایی که درباره وجود شبکهای سری از بازداشتگاههای سیاه منتشر شده سازگاری دارد. بازداشت شدگان نمیتوانستند تشخی دهند در کل زندانی بودند چون در خلال پرواز سر آنها پوشانده شده بود اما با توجه به مدت زمان پرواز تصور میکنند به اروپا یا خاورمیانه برده شده بودند.
«آنه فیتز گوالد» مشاور عالی تحقیقاتی عفو بینالملل که با زندانیان مصاحبه کرده بود که ما سعی داریم بفهمیم آنها کجا زندانی بودند و قطعا در مراکزی که این افراد نگهداری میشدند، بسیاری افراد دیگر نیز به صورت زندانی وجود دارند.
1ـ استنادات حقوقی نقص حقوق بشر توسط آمریکا
رفتار دولت آمریکا با زندانیان مظلوم به فعالیتهای تروریستی، نقض آشکار قرار داد ژنو مصوب 12 اوت 1949 راجع به رفتار با اسیران جنگی میباشد. علیرغم دعای دولت آمریکا که زندانیان جنگ به اصطلاح با تروریسم را به طور خودسرانه و ناموجه خارج از شمول معاهده ژنو میداند، این گروه طبق ماده 4 کنوانسیون مذکور که در مورد دامنه شمول اسیر جنگی صراحتا مقرر میدارد «اعضاء نیروهای مسلح یکی از متخاصمین و همچنین اعضاء چریک و دستههای داوطلب جزء نیروهای مسلح مزبور باشند.» باید جزء اسرای جنگی محسوب شوند. با رجوع به کنوانسیون ژنو و مرور مفاد آن دریافته خواهد شد که این کنوانسیون به طور کلی توسط آمریکا در رفتار با اسرای جنگی و در مواردی چون ماده 3 که هر نوع رفتار بیرحمانه، زخم زدن، شکنجه و آزار و نیز لطمه به حیات و تمامیت بدنی منجمله قتل به تمام اشکال آن و... را ممنوع میکند نیز نادیده گرفته شده است.
2ـ واکنش بینالمللی به نقض حقوق بشر
پس از انتشار گزارشهایی از وضع اسفبار زندانیان گوانتانامو و متعاقب انتشار عکسهایی از زندانیان زندان ابوغریب در عراق، جهان با نقض گسترده و فاحش حقوق بشر توسط دولت آمریکا مواجه گشت. این نقض به حدی گسترده و بارز بود که موجب انعکاس گسترده موضوع در سطح بینالملل شد. مراجع دولتی در سطوح دولتی، بینالدولی و غیر دولتی به شرح ذیل نسبت به نقض حقوق بشر توسط این کشور عکسالعمل نشان دادند:
ـ آقای «کوفی عنان» دبیر کل سازمان ملل طی اظهار نظری خواستار تعطیلی زندان گوانتانامو شد.
ـ خانم «لوئیس آربو» کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در آستانه روز جهانی حقوق بشر از دولت آمریکا بدلیل ارتکاب شکنجه در بازداشتگاههای سری خود انتقاد کرد. او گفت منع کامل شکنجه که اصلی اساسی در حقوق بینالملل است به واسطه آنچه که جنگ علیه تروریسم نامیده میشود، مخدوش شده است. تضعیف تعریف حقوقی مفاهیم حقوق بشر از جمله منع شکنجه، ایجاد بازداشتگاههای سری، تحویل نمودن زندانیان به کشورهای دیگر بدون دریافت تضمین کافی مبنی بر شکنجه نشدن آنان و برخی اقدامات خلاف حقوق بشری دیگر توسط برخی کشورها سبب وارد شدن ضربه به مفاهیم حقوق بشری شده است. بولتن نماینده آمریکا نیز بلافاصله نسبت به این سخنان عکسالعمل نشان داد و اقدام خانم آربور را نا امید کننده توصیف کرد.
ـ خانم «مری رابینسون» کمیسر عالی اسبق حقوق بشر سازمان ملل، سوءاستفاده جرج بوش از اختیارات ویژه ریاست جمهوری و قوانین ایالات متحده در برخورد با بازداشت شدگان مسلمان در گوانتانامو را باد انتقاد گرفت و توسل به این اختیارات را وحشتناک خواند.
ـ در همین ارتباط شورای اروپا با تشکیل هیاتی درصدد انجام تحقیقاتی در این خصوص برآمد و نمایندگان پارلمان اروپا نیز به رفتارهای ضد حقوق بشری آمریکا اعتراض نمودند.
فاجعه زندان آمریکا در گوانتانامو پنج تن از گزارشگران سازمان ملل را بر آن داشت که پس از انجام 18 ماه تحقیق، اقدام به تهیه و ارائه گزارشی مشترک در خصوص وضعیت حقوق بشر افراد بازداشت شده در آن زندان بنمایند. یافتههای گزارش یاد شده بر اساس مصاحبههای صورت گرفته با بازداشت شدگان سابق گوانتانامو که هماکنون در فرانسه، اسپانیا و انگلستان زندگی میکنند یا در بازداشت بسر میبرند و پاسخهای وکلای مدافع برخی از بازداشت شدگان فعلی گوانتانامو، همچنین اطلاعات بدست آمده ازها [آنها]، اسناد رسمی از طبقه بندی خارج شده دولت آمریکا و گزارش رسانههای جمعی میباشد. این گزارشگران عبارت بودند از: گزارشگر گروه کاری بازداشت خودسرانه، گزارشگر ویژه استقلال قضات و کلا، گزارشگر ویژه شکنجه و دیگر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیر انسانی یا تحقیرکننده، گزارشگر ویژه آزادی مذهب یا عقیده گزارشگر ویژه حق فرد در برخورداری از استانداردهای قابل دسترسی سلامت جسمی و روحی. این گزارشگران وضعیت بازداشتکنندگان گوانتانامو را از ژانویه سال 2002 تا زمان تهیه گزارش زیر نظر داشتند و از سازمان ملل خواستند که نسبت به تعطیلی بازداشتگاه گوانتانامو و احضار تمامی بازداشت شدگان به دادگاهی مستقل و ذیصلاح یا آزادی آنان اقدام نمایند.
سازمانهای غیردولتی نیز در میان انتقادکنندگان از این وضعیت میباشند. در این میان سازمان دیدهبان حقوق بشر نیز در گزارش جهانی خود به تاریخ 18 ژانویه 2006 که به بررسی وضع حقوق بشر در مناطق مختلف جهان پرداخته بود وضع رعایت حقوق بشر توسط دولت آمریکا را نیز مورد بررسی قرار داد و نسبت به نقض آن در موارد مختلف چون بدرفتاری با زندانیان جنگ به اصطلاح با تروریسم در زندانهای ابوغریب، افغانستان و گوانتانامو انتقاد نمود. در همین رابطه وضع هر کدام از زندانهای مذکور بدتر از دیگری ارزیابی شده بود. بر این اساس در سال 2005 شکنجه و بد رفتاری با زندانیان بخش عمدهای از راهبرد ضدتروریستی دولت بوش تحت عنوان دفاع جهانی از حقوق بشر بوده است. «... با توجه به شواهد نباید بازجوییهای توام با بد رفتاری را منحصر به چند نظامی درون پایه دانست، بلکه این امر سیاستی آگاهانه است که توسط نظامیان ارشد آمریکایی اعمال میشود.» در مقدمه این گزارش مدیر اجرایی سازمان سخن به انتقاد از وضعیت حقوق بشر آمریکا گشود و گفت: دولت آمریکا به طور فزایندهای شان خود را به این عبارت تنزل داده است که «موعظهای که میکنم همانی نیست که خود به انجام آن تعهدی داشته باشم» وی در این مقدمه از برخی متحدین آمریکا مانند انگلیس نام برد که در همین مسیر ناخوشایند حرکت میکنند. وی ادامه داد «... این عامل مزورانه امروزه تهدیدی جدی بر سر راه دفاع جهانی از حقوق بشر میباشد. آمریکا با استفاده و دفاع از شکنجه و رفتار غیرانسانی بزرگترین نقش را در زیر سئوال بردن قابلیت خود در ارتقای حقوق بشر بازی کرد... این غیرقابل بحث است که بدرفتاری آمریکا با بازداشت شدگان منعکس کننده شکست آموزش، نظم یا امری سهوی نیست بلکه یک سیاست انتخابی عمدی میباشد.» مدیر اجرایی دیدهبان حقوق بشر در این منطقه اظهار داشت افزایش توجه جهان نسبت به نگهداری بعضی مظونین تروریسم در سال 2005 در حبس افرادی با عنوان بازداشتشدگان سری، به صورت نامشخص، بدون اتهام و در اماکن نامعلوم خارج از آمریکا مانند انگلیس و کانادا نیز در همین سال در این مشکل که در رهبری آنان نهفته بود با زیر سئوال بردن تامینات حیاتی حقوق بینالملل دخالت داشتند.»