خانه دوم بعثى‌ها

محمد نورى
شهریور ۸۴نامه اى از صدام، منتشر شد که در آن دیکتاتورسابق عراق با لحنى صمیمانه ازابرازمحبت اردنى ها و بعثى هاى فعال دراین کشور نسبت به خود تقدیر کرده بود.
این نامه که در اوج نزاع دولت منتخب مردم عراق با شبکه بازماندگان رژیم بعث وسلفى هاى افراطى به خبرگزارى ها راه یافت، یکى از چندین نشانه پیوند جریانات سیاسى داخل اردن با اپوزیسیون مسلح درون عراق بود.
نامه صدام خطاب به بعثى هاى فعال اردن وگروه هاى تحت سازماندهى دختر بزرگ او، رغد، در امان نوشته شده بود. محتواى آن آغشته به ایده هاى پان عربیستى بود، یعنى همان چیزى که هنگام اعدام صدام دوباره محافل متعصب عرب را برضد دولت مردمى عراق بسیج کرد.
امان، پایتخت دولت پادشاهى اردن، امروز نقطه اجتماع عموم نیروهاى رژیم پیشین عراق است. درمیان خیل عراقى هایى که دربهترین محله هاى این شهر سکنا گزیده اند، مى توان افرادى را با سابقه هاى مهم نظامى وسیاسى یافت. برخى ازآنان تاچند سال پیش درشمار بلندپایگان حزب بعث عراق ومعتمدان سیاسى صدام بودند، برخى نیز درحلقه ژنرال هاى ارتش مخوف عراق، مدیریت عملیات هاى بزرگ رادراختیار داشتند.
جالب اینجاست که آنها هیچ کدام خود را پناهجو ویا متوارى نمى دانند وباهمین انگیزه درارتباط دائم باداخل عراق هستندوبه مبارزه آشکاروپنهان خود براى بازگشت به صحنه قدرت ادامه مى دهند. عده اى ازآنان هیچ ابایى ازعلنى کردن فعالیت خود علیه حکومت منتخب بغداد ندارند، اما شمارى دیگربه پیروى ازروش دولت پادشاهى اردن، ترجیح مى دهند اقدام ها وپشتیبانى ازجریان هاى مخالف دولت عراق رابه صورت مخفیانه پیش ببرند. درمیان گروه نخست وچهره هاى بعثى که به طور علنى پرچم مقابله بادولت بغداد را درامان برافراشته اند، افرادى مانند سعدون حمادى، رئیس شوراى ملى نظام سابق عراق، صلاح مختار سفیر سابق عراق در هند و محمد الدورى نماینده سابق عراق را در سازمان ملل مى توان مشاهده کرد.
این گروه ازچهره هاى سیاسى بعث، فعالیت خویش رادر قالب برگزارى نشست ومیزگرد ونیز ملاقات هاى دوجانبه وچند جانبه بادیپلمات هاى آمریکایى وعربى وحتى برخى رهبران گروههاى درون عراق صورت مى دهند. البته دراین نشست ها اغلب یکى از دیپلمات هاونمایندگان ملک عبدالله به عنوان ناظر یاهماهنگ کننده حضور دارد.
اما شبکه فعالیت هاى مخفیانه درنقطه دیگرى ازامان با هدایت خانواده صدام ورغد، دختربزرگ او انجام مى شود. رغد گروهى ازافسران متعصب صدام رادرکنار افرادتکریتى واعضاى قبیله ابو ناصر(طایفه اى که تبارصدام به آنها مى رسد) تحت پوشش دارد. هرچند دفتر هماهنگى آنها درامان قرار دارد، ولى بیش تر ارتباط ها وپشتیبانى هاى آنان ازجریان هاى ترور داخل عراق از طریق مرزهاى اردن وبندر عقبه انجام مى گیرد.
گروه هاى مختلف افسران واعضاى رژیم سابق عراق در اردن تازمان اعدام صدام فعالیت پراکنده اى داشتند و دوگروه سیاسیون ونظامیان چندان با هم مرتبط نبودند اما با اعدام وحذف صدام به عنوان نقطه امید مشترک آنها، این فاصله ازمیان برداشته شد. آنها درچندین مجلسى سازمان یافتند که به مناسبت یادبود دیکتاتور عراق با تشویق رهبران عرب وشخص ملک عبدالله تشکیل شد. پس ازاین بود که رغد درنقش محورهماهنگ کننده فعالیت برضد دولت عراق وپشتیبان نخست شورش هاى این کشور ظاهر شد وخانواده پراکنده بعثى ها ازمحله هاى مختلف امان به سوى دفتر او روان شدند.
به این ترتیب، موقعیت شهرامان وکشور اردن درقبال جنگ عراق باهیچ یک از پایتخت هاى عربى وخاورمیانه اى قیاس کردنى نیست. امروزاهمیت سرزمین تحت پادشاهى خاندان هاشمى حتى ازکشورهایى مانند کویت وقطر وبحرین که پایگاه هاى اصلى آمریکا درعملیات هاى نظامى درخلیج فارس بود ه اند بیش تر شده است.امان امروزفقط میزبان بازماندگان رژیم بعث یا محل بسیج وسازماندهى اپوزیسیون دولت مالکى نیست. آمریکاودولت هاى عربى مخالف حکومت بغداد این شهر رابه عنوان مهم ترین کانون رایزنى هاى مخفیانه برضد گروه هاى مقاومت ازعراق تالبنان وفلسطین قرارداده اند. بنابراین هر هفته چندین نشست وملاقات پنهانى میان دیپلمات ها ویامأموران مخفى اردنى وعربى باطرف هاى غربى انجام مى گیردوبیش ترین تبانى ها وقرارومدارها درباره مخالفان حکومت بغداد دراین کشور محقق مى شود.
دسته هاى مختلف اپوزیسیون، ازبعثى ها گرفته تامنافقان، موقعیت امروز خود را دراردن مدیون برخى حکام این کشور هستند. باجوازدفتر ملک عبدالله است که آنها فرصت وامکانات فعالیت سیاسى ونظامى را درنقاط مختلف منطقه پیدا کرده اند. روابط ودوستى هاى ملک عبدالله با طیف هاى اپوزیسیونى که درکشورشان مطرود هستند، امروزرویدادى معما گونه درمحافل سیاسى خاورمیانه است تا جایى که به زبان طنز مى گویند حاکم اردن به جاى روابط بین الملل دوست داردروابط بامیلیشیاهاو آنارشیست ها راتوسعه دهد.
دراین نوشتار چندان مجال ارائه تصویرى ازارتباط هاى دیپلماتیک وآمد ورفت گروهها ونمایندگان لبنانى وفلسطینى به امان نیست، از این رو برحسب ایجاز کوشیدیم تا گزارشى از فعالیت دسته هاى اپوزیسیون دولت عراق وهواداران صدام دراردن ارائه کنیم.
موطن جدید بازماندگان بعثى
خانواده حکومتى عراق دردوران صدام، اردن را دومین موطن خویش نام نهاده بودند. این اتفاق به دلیل پیوندهاى عمیقى بود که حکومت شاه حسین با دیکتاتور عراق برقرار کرده بودتاجایى که حتى درجریان حمله صدام به کویت نیز خاندان هاشمى در امان پشت به برادران عرب، دست اتحاد به صدام داد. این رفاقت برپیشینه اى استواراست که یادآورى آن هنوز هم کام آزادیخواهان وصلح طلبان منطقه رامى آزارد. درحالى که حکام عرب درهمراهى خود با برنامه هاى سلطه جویانه قدرت هاى خارجى بویژه آمریکا تابع یک رشته حدود و ملاحظات بوده اند. اما حکومت امان هیچ مرز ومحدوده اى را به عنوان منافع جهان عرب یا جهان اسلام پاس نداشته است. ازهمین روست که آمریکایى ها بیشترین بهره بردارى را از موقعیت سرزمینى وساختارسیاسى اردن براى پى ریزى طرح هاى سیاسى ونظامى خود درخاورمیانه کرده اند.به گونه اى که نام بندر عقبه به صورت نمادین به عنوان عقبه اى، هم براى برنامه هاى سازش کاخ سفید درخاورمیانه وهم براى عملیات نظامى آن درعراق درآمده است. گردآورندگان تاریخ خاورمیانه دریادآورى نقش هاى سیاسى امان وعقبه ،به پیمان هاى مهمى که درجریان دیدار مهم تیرماه ۱۳۵۹ برژینسکى و رامسفلد با نمایندگان حزب بعث درمرز اردن به جنگ عراق علیه ایران منجر شد، اشاره مى کنند.
از این رو بى سبب نیست که امروز نیز بازماندگان بعثى دراردن ازآرامش ،رفاه وآزادى عمل بى حدومرزى برخوردارهستند.در رأس بازماندگان بعثى که اکنون اردن را پایتخت معارضان نظام مردمى بغداد قرار داده اند، خانواده صدام نشسته اند. و دختر بزرگ او،رغد که به رهبر غیررسمى خانواده صدام معروف شده است.
رغد ۳۹ ساله، به گفته یکى از نزدیکانش، لقب «صدام کوچک» را به دست آورده است. او اکنون در یکى از بهترین محله هاى این شهر در تبعید زندگى مى کندو خانه مجللش بین خانه نخست وزیر سابق اردن و رئیس بازنشسته سازمان اطلاعاتى اردن قرار دارد.
«رعشا عوده»، مدیر دفتر رغد، مى گوید: رئیس او ساعت ۹ صبح روز ۲۹ دسامبر، فهمید که مرگ پدرش نزدیک است. رغد به ندرت در نزد عموم و رسانه ها صحبت مى کند. علت آن قرارداد نانوشته وى با میزبان اردنى اش است، مبنى بر این که تا زمانى که او ساکت و از نظر سیاسى غیرفعال باشد، مى تواند با سلامت و صحت کامل در اردن زندگى کند. او و «رنا»، خواهر دیگرش، با وجود این که شوهرانشان، حسین و صدام کامل به دست دیکتاتور کشته شدند، به شدت به پدرشان وفادارند.
رغد مدت ها است که به پشتیبان نخست تروریست ها و افراطیون عراق تبدیل شده است .او همچنین در تشکیل گروه وکیلان مدافع براى دفاع از پدرش در پرونده اتهام جنایات جنگى نقشى فعال ایفا کرده است.
حکومت امان دراین مدت همه گزارش ها درباره نقش هاى مخرب او را تکذیب مى کرد. اما دولت عراق از تابستان گذشته اسنادى تازه ارائه کرد که دلالت آشکار براین داشت که با هدایت رغد، ارثیه صدام به طریقى به گروه هاى شورشى مى رسد، به این ترتیب با انتشار فهرست دارایى هاى خانواده صدام دربانک هاى اردن به عنوان منبع مالى شورش هاى عراق نام رغد در لیست «نفرات مورد تعقیب» دولت عراق قرار گرفت.
موفق الربیعى، مشاور امنیت ملى عراق، فهرستى شامل اسامى ۴۱ تن از افراد سرشناس در رژیم سابق، از جمله رغد و ساجده حسین و همچنین، عزت ابراهیم الدورى، از معاونان صدام را انتشار داد.دراین فهرست عزت ابراهیم به تأمین مالى عملیات گروه هاى تندرو سلفى وافسران بازمانده بعثى در عراق متهم شدند. نکته قابل تأمل دراطلاعیه دولت اردن این بود که در این فهرست درکنارنام بعثى هاى پناه گرفته در قلمرو پادشاهى این کشور نام شمارى از اتباع تروریست اردنى در عراق آمده بود.
اردن مجبور شد حمایت مالى از شورشیان را رد کند ولى یکى از مقام هاى دولت عراق گفت: «رغد در حدى نیست که توجه ما را به خود جلب کند و تا جایى که ما مى دانیم، او اهمیت لازم را ندارد. ولى برپایه اسناد به دست آمده او از گروه هاى شورشى حمایت مى کرد.»
ملک عبدالله دوم، شاه اردن در اواسط سال ۲۰۰۳ پس از سقوط رژیم صدام و کشته شدن عدى و قصى، برادران آنان، به دودختر او پناهندگى داد. تا پیش ازانتشار اسناد دولت عراق ملک عبدالله مدعى بود که بر اساس قراردادى نانوشته اجازه دخالت درامورداخلى عراق راندارد وحتى مدعى بود که تنها مشغول پرونده پدرش و مراقبت از فرزندان و اداره امور خانه است.
اما فعالیت شبکه در اختیارخانواده صدام همزمان با اعدام دیکتاتوربراى افکارعمومى آشکار شد. وقتى که رغددر تظاهراتى در مرکز امان با مجوز حکومت ملک عبدالله شرکت کرد وبه ایراد تحریک آمیزترین نطق دربسیج شورشیان عراق مبادرت کرد. خانواده صدام از مجالس یادبود او بیشترین بهره رابراى سازماندهى شبکه معارضه با حکومت بغداد بردند. مجالس یادبود صدام درامان نخستین تلاش سیاسى براى تبدیل کردن دیکتاتور عراق به یک قهرمان عرب بود. همزمان با این مجالس در خیابان هاى امان عکس هاى صدام درصورت ها ونمادهاى قهرمان اعراب و سنى هامطرح شد. ودرسوى دیگر تظاهرات گسترده اى با مجوز دولت اردن به راه افتاد که با عکس هاى بزرگى از صدام به میتینگى ضد ایران و شیعیان تبدیل شد.
ازدحام سیاستمداران بعثى
اردن درکنار خانواده وطایفه صدام پذیراى دو گروه تأثیر گذار درشورش هاى عراق است .گروه نخست همانا فعالان بعثى رژیم پیشین هستند. از زمان سقوط صدام تاکنون هرچهره بعثى که از خاک عراق متوارى شده راهى امان شده است. آنها داراى دفاتر کارى و ستادهاى مشخص در گوشه و کنار پایتخت هستند. علاوه براین حکومت امان همواره ترتیب نشست هاى دوره اى میان این گروه با چهره هاى متحد آمریکا یا دولت هاى عربى مخالف دولت مالکى را فراهم مى کند که جنجالى ترین نمونه آن دیدار ایاد علاوى نخست وزیر بعثى مسلک قبلى بغداد با این گروه درامان بود که تامرحله به هم خوردن روابط پادشاه اردن با بغداد پیش رفت.
براساس اظهارات دولتمردان کنونى بغداد ،امان دراین حرکت خویش، نقشه ایجاد یک دولت درتبعید ویادولت به اصطلاح موقت را با گردآورى اعضاى حزب بعث دنبال مى کند.
در جریان آن دیدار جنجالى، ایاد علاوى با برخى از معارضان حکومت فعلى عراق و سردمداران حزب بعث چون سعدون حمادى رئیس شوراى ملى نظام سابق عراق، صلاح مختار سفیر سابق عراق در هند و محمد الدورى نماینده سابق عراق در سازمان ملل گفت و گوهایى انجام داد.براساس گزارش آن روز مطبوعات عرب یکى از عشایر عراقى براى دیدار و گفت و گوى علاوى با این احزاب سابق بعث عراق میانجیگرى کرده است و از آنها خواسته است که به درخواست دولت امان براى شرکت برخى از اعضاى حزب بعث در روند سیاسى عراق پاسخ مثبت دهند.
اما دولت اردن درپشتیبانى از جبهه بعثى ها وبازماندگان رژیم قبلى عراق از ابزار دیگرى به جز ریش سفیدان طایفه صدام بهره مى گیرد، ازجمله احزاب بومى اردن که با تابلو حزب کمونیست و یا حزب بعث اردن فعالیت مى کنند. همین تشکیلات بودکه نامه جنجالى با عنوان حمایت جهان عرب از صدام را به او نوشتند ودرکنار رغد هدایت مجالس یاد بود صدام را دردست گرفتند.
چنان که نیویورک تایمزنوشت بزرگترین عزادارى براى صدام، توسط کمونیست ها انجام گرفت بر اساس این گزارش حدود سه هزار نفر از هواداران حزب در حمایت پادشاهى اردن که خود را یک تشکیلات غیردولتى در اردن معرفى مى کنند، بزرگ ترین تظاهرات براى مرگ صدام راراه اندازى کردند.درجریان این تظاهرات بود که آنها ازتفکر پادشاهى اردن بانام خطر وجود هلال شیعه برضد ایران حمایت کردند.
طایفه دوم از عراقى هایى در حال آمد ورفت دائم به امان، سران احزاب فرقه اى و رهبران سلفى عراق هستند. از آن زمان که پادشاه جوان اردن رسماً بیانیه تشکیل جبهه اى گسترده علیه شیعیان را درنطق خود صادر کرد تا به امروز چندین نشست درامان با حضور رهبران اپوزیسیون دولت عراق تشکیل شده است و در این راستا تز خطر هلال شیعه، عبدالله محور فعالیت افراطیون عراق بوده است. دیپلماسى دولت امان دراین راستا زمینه ملاقات مستمر پادشاه این کشور با رهبران وحامیان شورشیان را فراهم ساخته است که جنجالى ترین آن دیدار ملک عبدالله باحارث الضارى رهبر تشکل علماى مسلمین سلفى هابود.
مرزهایى در خدمت شورش
نقش امان درصحنه عراق بیش از دیپلماسى این کشور با مرزهاى استراتژیک آن شناخته مى شود، مرزهایى که امروز به کانون لجستیک سلاح، مهمات ونیروهاى پیاده نظام لشکرشورشیان درآمده است.
از مرزهاى کلیدى این کشور است که جوانان واتباع القاعده اى راهى استان هاى الانباروجنوب بغداد مى شوند وجالب اینجاست که درکاروان نیروهایى که از بندر عقبه به میدان عملیات انتحارى وارد مى شوند، اتباع اردنى بیشترین سهم رادرکنار اتباع سعودى دارند. ضمن آن که فرماندهى شورش ها هنوز پس از مرگ رهبر اردنى القاعده عراق ،ابومصعب زرقاوى همچنان با اردنى تباران است.همین بعد ازارتباطات اردنى ها با شورش هاى عراق است که به نقش پادشاهى امان دراین جنگ خونین چهره راز آلود مى دهد.
مرزهاى اردن به جز افراطیون سلفى پناهگاه گروه دیگرى ازتروریست ها نیز واقع شده است. از فرداى سقوط صدام، مسعود رجوى با دوازده تن دیگر از همراهانش وارد اردن شدند و مستقیماً در اختیار ستاد باقى مانده حزب بعث عراق زیر حمایت دولت اردن قرار گرفتند و در اتفاق دیگر پس از آن که پایگاه منافقین در اشرف سقوط کرد، نیمى از سه هزار نفر باقى مانده این گروهک در اردن پناه جستند.