پاکستان زیر تیغ سیاست بازها

بی‌نظیر بوتو، نخست‌وزیر پیشین پاکستان سه‌شنبه هفته گذشته با درخواست خود از پرویز مشرف، رئیس‌جمهور برای کنارگیری از قدرت و طرح پیشنهاد اتحاد گروههای اپوزیسیون دولت احتمال تشدید خشونت‌ها بین مخالفان مشرف و نیروهای دولتی را قوت بخشید.

بوتو که روز سه‌شنبه از طریق تلفن در مصاحبه‌ای با خبرنگاران خارجی شرکت کرده بود، اعلام کرد دیگر به دنبال توافق با مشرف نیست و قصد دارد توان خود را معطوف متحد کردن گروههای اپوزیسیون دچار تشتت پاکستان کند. او که همان روز برای دومین بار پس از اعمال وضعیت فوق‌العاده در پاکستان از حدود دو هفته پیش (3نوامبر) تحت بازداشت خانگی قرار گرفته بود به ظاهر عزم خود را برای مقابله با حاکمیت مشرف جزم کرده است .

پلیس پاکستان روز سه‌شنبه و زمانی که بوتو قصد داشت اقامتگاه خود در لاهور ترک گفته و برای شرکت در تظاهراتی ضد دولتی راهی اسلام آباد، پایتخت شود او را بازداشت کرد.

مشرف که با اعلام وضعیت فوق‌العاده در پاکستان فرمان بازداشت رهبران همه گروههای اپوزیسیون از جمله گروههای افراطی را صادر کرده بود به دنبال واداشتن مخالفان خود به قبول چارچوبی است که او قصد دارد به احزاب و گروههای سیاسی این کشور تحمیل کنند.

بوتو که از ماهها قبل در حال مذاکره با نمایندگان مشرف برای تقسیم قدرت و مشارکت در دولت وی بود با اعلام وضع فوق‌العاده و تشدید مناقشه بین دولت و مخالفان خود را در موقعیتی بی‌بدیل برای تبدیل شدن به رهبر ائتلاف احزاب اپوزیسیون دولت دید. در حالی که همه رهبران احزاب و گروههای مخالف مشرف دستگیر شده بودند بوتو به عنوان رهبر حزب مردم تنها کسی بود که از موج دستگیری‌ها در امان مانده بود. او که سیاستمداری فرصت‌طلب است شرایط به وجود آمده در پاکستان را بهترین موقعیت برای قرار گرفتن در هسته مخالفت‌ها با مشرف دید و دقیقا به همین جهت بود که با نادیده انگاشتن ماهها رایزنی با مشاوران ارشد مشرف تصمیم گرفت در مقابل او قرار گیرد.

حسن عسکری رضوی، از تحلیلگران امور پاکستان در لاهور می‌گوید: جمع‌بندی بوتو این است که موفقیت مشرف بیشتر از هر زمانی در گذشته متزلزل شده است. وی می‌افزاید: این در حالی است که مشرف در تلاش است با محدود کردن احزاب سیاسی و گروههای افراطی مخالفت‌ها با ادامه حاکمیت خود را مهار کند.

دولت جورج بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده اگر چه از تصمیم مشرف برای اعلام وضعیت فوق‌العاده در پاکستان انتقاد کرده و جان نگر‌و‌پونته‌، از معاونان وزارت امور خارجه این کشور را راهی اسلام‌آباد کرده تا مشرف را متقاعد به لغو فرمان خود کند لیکن آمریکایی‌ها که مشرف را متحدی کلیدی و بدون جانشین می‌پندارند بیشتر به دنبال تقویت جایگاه او هستند تا رغبتی به حمایت از دموکراسی شکننده پاکستان داشته باشند.

به ظاهر تصمیم اعزام نگر‌و‌پونته به پاکستان قبل از درخواست بوتو برای کناره‌گیری مشرف اتخاذ شده بود. به گفته تام کیسی، سخنگوی وزارت امور ‌خارجه ایالات ‌متحده قرار است نگروپونته که سفرش به پاکستان را از روز جمعه آغاز کرده مشرف را به برگزاری انتخابات پارلمانی در موقع مقرر، لغو حالت فوق‌العاده و آزادی رهبران احزاب مخالف دولت ترغیب کند.

در این که بوتو قصد دارد با بهره جستن از شرایط فعلی پاکستان در نقش رهبر ائتلاف مخالفان مشرف ظاهر شود، تردیدی وجود ندارد اما در عین حال این سوال در مورد بوتو مطرح است که چرا او تصمیم به طرح درخواست کناره‌گیری مشرف به جای پافشاری بر برگزاری به موقع انتخابات پارلمانی و سپردن تصمیم‌گیری پیرامون آینده کشور به مردم کرده است.

او در تندترین انتقاداتی که تاکنون به دولت مشرف داشته از رئیس‌جمهور خواست به اعمال وضعیت فوق‌العاده که در عمل معادل حکومت‌ نظامی پایان داده و از سمت خود استعفا دهد.

مشرف در واکنش به اظهارات بوتو روز چهارشنبه گذشته در مصاحبه با روزنامه امریکایی نیویورک‌تایمز تاکید کرد ناچار به اعلام وضعیت فوق‌العاده کشور بوده تا بتواند زمینه برگزاری انتخابات در آرامش را فراهم آورد. او تصریح کرد نمی‌تواند زمان دقیق لغو وضعیت فوق‌العاده را پیش‌ بینی کند.

به اعتقاد تحلیلگران امور پاکستان آنچه شرایط پاکستان را طی هفته‌هایی که از پی می‌آید، رقم خواهد زد توانایی دولت مشرف در مهار اعتراض‌ها و جلوگیری از تشدید ناآرامی‌ها در شهرهای بزرگ این کشور است.

در حالی که برخی نزدیکان بوتو ادعا دارند جان او در خطر است و این نخست‌وزیر پیشین ممکن است هدف حملات تازه‌ای قرار گیرد دولت مشرف تاکید کرده دلیل اصلی بازداشت خانگی بوتو حفظ جان او بوده است. این ادعا تا حدودی می‌تواند قرین به صحبت باشد چرا که اگر در این روزهای پرآشوب اتفاقی برای بوتو بیفتد همه گروههای مخالف انگشت اتهام را به سوی دولت مشرف نشانه خواهند رفت.

مسلم لیگ و سایر احزاب اپوزیسیون دولت چون جماعت اسلامی اعلام کرده‌اند در صورتی که وضعیت فوق‌العاده ادامه پیدا کند انتخابات پارلمانی را بایکوت خواهند کرد. این در‌حالی است که مشرف یکشنبه گذشته از احتمال تداوم وضعیت فوق‌العاده تا پس از برگزاری انتخابات خبر داده بود.

بوتو که پیش از این دو بار نخست‌وزیر پاکستان بوده و در هر دو مورد نتوانسته دوران نخست‌وزیری خود را به پایان‌ ببرد، اعلام کرده قصد خروج از پاکستان را حتی در صورتی که احتمال زندانی شدنش برود، ندارد.

شورای وزیران جامعه کشورهای مشترک‌المنافع انگلیس چهارشنبه گذشته با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد با توجه به پافشاری مشرف به احتراز از لغو وضعیت فوق‌العاده در پاکستان، عضویت این کشور در این جامعه تا عادی شدن اوضاع پاکستان به حالت تعلیق در می‌آید.