واقعیت‌گریزی

محمدتقی فاضل میبدی
پس از انتخابات 24 آذرماه، برخی تحلیلگران به این نتیجه رسیدند که سیاست‎های افراطی در ایران رو به شکست است و ملت ایران از سیاستمدارانی که با شعارهای افراطی ـ چه در سیاست داخلی و چه خارجی‌ ـ جاده سیاست را درمی‎نوردند، چندان خوشحال نیستند. این تحلیل و نتیجه‌گیری تا حدودی درست است و انتخابات گذشته ادعای فوق را ثابت می‎کند. نقل می‎کنند که اروپای قرن هجدهم شباهت‎های زیادی به وضع و حال قرن پنجم پیش از میلاد داشت. بازار سوفسطائیان و خوابگردان رونق داشت. توهم، جدل و جنجال‎آفرینی جای تفکر و واقعیت‎بینی را گرفته بود و اصحاب عقل و درایت، کنجی خزیده و از چشم‎ها پنهان بودند. ممکن است کسی وضع و حال ایران امروز را چنین ببیند.
بعضی بر آنند علت اینکه فلسفه کانت در قرن هجدهم سرآمد دستگاه‎های فکری و فلسفی گردید، به خاطر این بود که این فیلسوف دستگاه عقل و فکری موجود را به نقد گذاشت. دو چیز فلسفه کانت را جاودانگی بخشید؛ یکی توجه او به آزادی و دیگری اهتمام او به اخلاق‌. یک سیاستمدار به خاطر توهمات و واقعیت‎گریزی همواره در ذهن خود دشمن می‎سازد و دائم در جدل و جنجال‎آفرینی است و اصل را برای این می‎گذارد که هر کس غیر او می‎اندیشد، با او دشمنی هم می‎کند و تمام وقت و فکر یک سیاستمدار واقعیت گریز صرف این می‎شود تا برای دفع دشمنان فرضی چاره‎ای بیندیشد. عمده کار چنین سیاستمدارانی این است که در داخل، به ویژه برای طبقه روشنفکر و آزاداندیش محدودیت ایجاد کند.
عمده چیزی که دولت‎ها را واقعیت‌گریز می‎کند سیاست‎های افراطی است. افراطی‎گری، چه در عرصه مذهب و چه در عرصه سیاست، محکوم است. حضرت علی(ع) فرمود: کسانی که درباره من افراط می‎کنند هلاک می‎شوند. جامعه امروز ایران با دو آمار متضاد روبه‎روست؛ یکی آمار رو به افزایش مدعیان مرتبط با معصومان، دوم آمار رو به افزایش باندهای خلافکار. اگر کسی صفحات حوادث روزنامه‎ها را که بخش کوچکی از ناهنجاری‎ها را منعکس می‎کند، مرور کند انگشت تعجب به دهان می‎گزد که در یک جامعه دینی چرا آمار کشتار، تجاوز، سرقت و ... تا این میزان روبه افزایش است؟
شاید یکی از پاسخ‎های آن این باشد که برخی مسئولان این کشور واقعیت‎گریز بوده‎اند و وقت و سخن و اندیشه خود را مصروف چیزهایی می‎کرده‎اند که درد جامعه نبوده است. فی‎المثل کسانی که تدبیر می‎کنند تا سمیناری تحت عنوان هولوکاست در کشور به راه بیندازند باید بیندیشند که درد جامعه ما طرح و طرد یک مساله تاریخی نیست که دنیا، اجمالا، با آن توافق دارد. شاید یکی از علت‎هایی که باعث شد اعضای شورای امنیت علیه پرونده هسته‎ای ایران به اتفاق رای دهند، برگزاری این سمینار بی‎ربط در ایران بود.
شاید اگر دولت محترم سمیناری تحت عنوان گرانی مسکن، تورم و سایر مسائل اقتصادی با حضور دگراندیشان داخلی و خارجی و با وجود مسئولین پاسخگو تشکیل دهد، بهتر باشد تا سمیناری که عده‎ای در زمینه هولوکاست دگراندیشی می‎کنند. هنر یک سیاستمدار این است که نخست جامعه خود را آسیب‎شناسی کند. سیاست‎های افراطی جلوی این آسیب‎شناسی را می‎گیرد. شاید علت اینکه، غالب وعده‎هایی که داده‎اند عملی نمی‎شود و همواره مردم در انتظار تحقق این وعده‎ها هستند، واقعیت‎گریزی دولتمردان است.