سپر دفاع موشکی آمریکا در جمهوری آذربایجان

نادعلی بای

گروه 8 (G8) از هشت کشور قدرتمند صنعتی جهان تشکیل شده است که عبارتند از: آمریکا، کانادا، ژاپن، انگلیس، آلمان، فرانسه، ایتالیا و روسیه. اهداف کلی گروه 8، مذاکره و گفتگو و تصمیم گیری در مورد مسائل جهانی همچون تجارت، اقتصاد و سیاست درسطح جهانی می باشد. گروه 8 با شعار "ما دور هم جمع شده ایم، زیرا باورها و مسوولیتهای واحدی داریم... رشد اقتصادی و ثبات اقتصادی ما به پیشرفت و شکوفایی سراسر جهان صنعتی و کشورهای در حال توسعه کمک خواهدکرد… ما مصمم هستیم همکاری مان را … با تمام سازمانهای بین‌المللی گسترش دهیم"، کار خود را آغاز کردند.

در پایان جنگ سرد در سال١٩٨٩ بعد از سقوط اتحاد شوروی سابق، دولت روسیه خواستار پیوستن به این گروه شد که پس از سپری شدن ٩ سال در سال١٩٩٨بعنوان عضو پذیرفته شد و گروه مذکور پس از پیوستن روسیه به آن به گروه ٨ تغییر نام داد.اولین نشست این گروه تحت عنوان " کنفرانس اقتصاد جهانی" درکاخ رامبولیه در پاریس در سال١٩٧٥ به دعوت رییس‌جمهور وقت فرانسه برگزار گردید که در کنفرانس مذکور سران کشورهای آمریکا، ژاپن، انگلیس، آلمان و ایتالیا شرکت کرده بودند.نشست آنها بیشتر روی بحران نفتی آن سالها می چرخید. این دیدارها سالانه بصورت منظم تکرار می شد و تاکنون ادامه دارد، در هر سال یکی از اعضای این گروه سمت میزبان این اجلاس را که همیشه در ماه می و یا ژوئن برگزار می شود را بر عهده می گیرد. در سال 2006 روسیه برای اولین بار ریاست گروه ٨ را بر عهده گرفت و اجلاس سالانه گروه ٨ در سن پترزبورگ برگزار شد. این ٨ کشور عضو تقریباً دو سوم در آمدهای ناخالص ملی دنیا را به خود اختصاص داده اند ، و ٦٣ درصد اقتصاد جهان در دست همین ٨ کشور قدرتمند است.

گروه ٨ بخاطر به کرسی نشاندن عقاید شان، ایجاد و رهبری نمودن اقتصاد نئولیبرال در سطح جهانی دارای نقش فعال می باشند. این گروه متشکل از غنی ترین و قدرتمندترین رهبران کشورهای جهان است و بزرگترین سهامداران عمده اقتصاد جهانی نیزبه شمار می روند. نهاد مذ کور با ساخت و بافت روسای حکومتها و وزرا، با مشاوران دایمی خود و با جلب بسیار گسترده متخصصان ومبلغان گوناگون در بخش اقتصادی توانسته اند که روابط خود را با نهادهای بین‌المللی ایجاد کرده و بصورت دایمی به تمام رسانه های گروهی دسترسی داشته باشند.در آغاز، هدف از تشکیل این گروه فراهم آوردن امکانات برای رهبری جهان بود تا به اتفاقهم بر مخالفین غلبه کنند. با فروپاشی نظام اتحاد شوروی سابق، بحران اقتصاد جهانی، تفکر لیبرال و ویژه جنگ آمریکا علیه تروریزم بار دیگر باعث ایجاد تضادها گردیده و اوضاع جهان را به تشنج کشانیدند.

نشست سران هشت کشور صنعتی بزرگ جهان، به نام "گروه 8 (G8)" در روزهای ۶ تا ۸ ژوئن 2007 در شهر ساحلی هایلیگندام در شمال آلمان برگزار ‌شد. ریاست این اجلاس را خانم آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان به عهده داشت. گروه 8 که قبل از پیوستن روسیه گروه 7 خوانده می شد ، یک مجمع بین‌المللی از حکومتهای کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، روسیه، انگلیس و ایالات متحده می باشد. این کشورها هم اکنون رویهمرفته 65 درصد اقتصاد جهانی را نمایندگی می کنند. بعبارت دیگرکشورهای عضو گروه 8 ، 14 درصد از جمعیت جهان را تشکیل می دهند در حالیکه نزدیک به دوسوم تولید ناخالص داخلی جهان را از آن خود کرده اند. هرساله کشورهای عضو گروه 8 ریاست دوره ای گروه را برعهده می گیرند. رئیس گروه 8 دستور کار سالانه گروه را تنظیم می کند و میزبان نشست سران آن سال گروه است. ریاست گروه 8 در سال 2007 با آلمان می باشد که میزبانی و سازماندهی سی و سومین نشست سران گروه 8 را در هایلیگندام از 6 تا 8 ژوئن 2007 را عهده دار بود.

پیش از اجلاس سران گروه 8، اجلاس دو روزه وزرای دارایی و اقتصاد کشورهای گروه 8 در 19-18 می 2007 در نزدیکی شهر پوتسدام آلمان برگزار شد. همچنین نشست وزرای خارجه گروه ۸ در پوتسدام در 30 می 2007، برگزار شد. اجلاس امسال سران و رهبران گروه ۸ در روزهای ۶ تا ۸ ژوئن 2007 در شهر ساحلی هایلیگندام «Heiligendamm»در نزدیکی روستوک آلمان برگزار شد و ریاست آن را آلمان به عهده داشت. این در حالیست که آلمان از 1 ژانویه 2007، ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپایی و گروه هشت را در دست گرفته است.آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در ۲۴می، در سخنرانی در برابر نمایندگان مجلس آلمان دستور کار اجلاس رهبران گروه ۸ را اعلام کرد. مرکل در این سخنرانی که به صورت یک بیانیه رسمی تنظیم شده بود اجلاس یادشده را محلی مناسب برای دادن چهره‌ای انسانی به روندهای جهانی‌شدن توصیف کرد. به گفته صدراعظم آلمان، جهانی‌شدن آشکارا افزایش‌‌دهنده فرصتهای بشریت است و نه تشدیدکننده تهدیدها. رشد اقتصادی و مسوولیت" شعار اصلی اجلاس سال 2007 رهبران گروه ۸ بوده است. دستورکارهای نشست سران گروه 8 در هایلیگندام عبارت بو.دند از : سیاست خارجی (پرونده هسته ای ایران، اوضاع لبنان، حمله اسرائیل به نوار غزه)، جهانی‌شدن اقتصاد ، توسعه آفریقا، حفاظت از جو زمین، همکاری با کشورهای در آستانه توسعه‌یافتگی اقتصادی ، مهار پدیده‌هایی که می‌توانند برای اقتصاد جهانی منشا تهدید باشند ، کنترل "هج‌فوند"‌ها‌ (Hedge-Fond)، چاره‌اندیشی برای جلوگیری از نقض حقوق معنوی و کپی‌رایت، مقابله با سیاستهای حمایتی از اقتصادهای داخلی، تجارت جهانی، شاخصها و استانداردهای اجتماعی. در اینجا مهمترین دستورکارها مورد بررسی قرار می گیرد.

آنگلا مرکل پس از پایان نشست گروه هشت با ابراز خرسندی از توافقهای به دست‌آمده، در 9 ژوئن 2007 از نشستی پیروز سخن می‌گوید. این در حالیست که پاسخ بسیاری از پرسشها داده نشده است. حفاظت از جو یا کمک به آفریقا در عمل چگونه ادامه می‌یابد؟ از برگزاری نشست سران گروه هشت در هایلیگن‌دام می‌توان به عنوان یکی از پیروزیهای دوران صدراعظمی آنگلا مرکل نام برد. آنگلا مرکل در بسیاری موارد بنیادی، درحوزه‌ سیاست خارجی به موفقیت رسید. او توانست بسیاری از تصمیمات خود را عملی کند، هرچند که در مواردی مانند حفاظت از جو درست پیش از آغاز نشست، در دایره‌ حکومتی، در برلین کمتر کسی روی یک توافق در این زمینه حساب می‌کرد. در پایان نشست، آنگلا مرکل با اشاره به توافقهای کسب شده، گفت:" فکر می‌کنم، کسی نتواند از زیر این توافقها، شانه خالی کند. از توافقهای حاصله در این نشست می‌توان به کمک ۶۰ میلیارد دلاری به آفریقا برای مبارزه با بیماریهای واگیر و تلاش در جهت کاهش ۵۰ درصدی گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۵۰ اشاره کرد. بیلان نشست گروه هشت مثبت بود. رئیس‌جمهور فرانسه نیکولا سارکوزی که تازه به جمع گروه پیوسته و بان کی میون دبیر کل سازمان ملل متحد بر این موفقیت گواهی دادند. اما دبیر کل سازمان ملل نسبت به کوتاهی کردن در عملی کردن توافقها به شرکت‌کنندگان در نشست هشدار داد و گفت: " این لحظه می‌تواند سریعتر از آنچه فکر می‌کنید بگذرد. ما باید تمام توان خود را برای جلوگیری از آن به کار بندیم."

توافق جنجال‌‌برانگیز حفاظت از جو زمین

سران گروه هشت در روز ۷ژوئن ۲۰۰۷ ، پس از مذاکرات طولانی، بر سر موضوع حفاظت از جو زمین به سازش رسیدند. صدر اعظم آلمان خانم آنگلا مرکل با اشاره به این توافق از "پیروزی بزرگ" سخن گفت. مضمون این توافق از این قرار است: تا سال ۲۰۵۰ هفت کشور بزرگ صنعتی بعلاوه روسیه گازهای گلخانه‌ای را که عامل اصلی گرمایش زمین هستند، به میزان ۵۰ درصد کاهش می‌دهند. در ضمن سازمان ملل نیز به فعالیت در این عرصه فراخوانده می‌شود تا از طریق آن کشورهای موسوم به "درآستانه" (درآستانه‌ صنعتی شدن کلان) و کشورهای رشدیابنده نیز در این طرح شرکت داده شوند. انتظار می‌رود که به این ترتیب بتوان کشورهای در آستانه‌ پیشرفت‌، مثل چین و هند را که در حال حاضر در تخریب محیط زیست سهم بزرگی دارند، به رعایت این موافتنامه‌ها مکلف کرد. آنگلا مرکل اندکی پس از توافق به دست آمده در مساله‌ حفاظت از جو زمین، با تأکید بر آمادگی آمریکا در این توافق، گفت: « بدون حرکتی محسوس از طرف آمریکا، ما امروز به دستاورد کنونی نمی‌رسیدیم.» تجربه نشان داده بود که مرکل و بوش با همدیگر خوب کنار می‌آیند. به این ترتیب و به گفته‌ آنگلا مرکل، او توانست بوش را به تغییر خط مشی تشویق کند. در ضمن مذاکرات آتی در باره‌ جو می‌بایست با نظارت سازمان ملل متحد صورت گیرند و بوش می‌خواهد درباره‌ کاهش گازهای گلخانه‌ای تا ۵۰ درصد به طور جدی فکر کند. هدف مرکل از این نشست‌ به گفته‌ خود او، تحکیم بخشیدن به گفت‌و گوها و تقسیم بار مسئولیت بین همهی کشورها در موضوعی مانند حفاظت از جو بود. مرکل در این باره گفت: « پیام این نشست این است که ما دیگر بدون یکدیگر قادر به ادامه‌ راه نیستیم و نمی‌توانیم روند جهانی شدن را آنچنان که شایسته‌ بشر است، شکل دهیم.» بسیاری از منتقدان الزام آور نبودن توافق‌ها را دلیلی بر بی‌اثر بودن آنها می‌دانند. آنگلا مرکل به این‌گونه گفته‌ها که قول و قرارهای به دست آمده در نشست الزام آور نیستند، اعتقادی ندارد. حتی با وجودی که کشورهای در آستانه (درآستانه‌ صنعتی شدن کلان) مانند چین از موافقت محکم با کاهش گازهای گلخانه‌ای خودداری کردند.رسانه های آلمانی از توافق بر سر برنامه‌ حفاظت از جو در اغلب رسانه‌ها به عنوان پیشرفت شگرف نام بردند.

اما صدای انتقاد به این توافق از همه سو بلند است. برای این که توافق بر سر حفظ محیط زیست اصولا تاثیر داشته باشد‌، موافقت کشورهای به اصطلاح در آستانه پیشرفت که به تعبیری به عنوان "مخربان فعال محیط زیست" معروفند، ضروری است. این کشورها که سرزمینهای چین‌، هند، مکزیک، برزیل و آفریقای جنوبی را در برمی‌گیرند، از هم اکنون در برابر این توافق جبهه بندی کرده‌اند. سران این کشورها مایل نیستند، به "توافقهای الزام‌آور" تن در دهند. آنها استدلال می‌کنند: مبارزه علیه گرم شدن زمین، نباید به زیان کشورهای در آستانه‌‌ پیشرفت تمام شود. کشورهای صنعتی مسوول اصلی تغییر جو هستند و از اینرو باید بیشترین سهم را برای مبارزه با آن نیز به دوش بکشند.

برنامه کمک شصت میلیارد دلاری برای آفریقا

سران شرکت‌کننده در نشست گروه 8، در 8 ژوئن بر سر برنامه‌ای کمکی برای مبارزه با بیماری ایدز، مالاریا و سل در آفریقا با یکدیگر به توافق رسیدند. برای مبارزه با بیماریهای واگیر در آفریقا در مجموع ۶۰ میلیارد دلار در نظر گرفته شده نیمی از این کمک مالی را ایالات متحده‌ آمریکا و ۳۰ میلیارد باقی‌مانده را اعضای گروه هشت خواهند پرداخت. بحث بر سر برنامه‌های کمک‌رسانی به آفریقا کمی به درازا کشید. به گزارش خبرگزاریها برخی از کشورها مانند ایتالیا برای همکاری با این برنامه مردد بودند. در بیانیه‌ مربوط به آفریقا سران کشورهای شرکت کننده، در عین حال بر پایبندی بر تعهدات خود که دوسال پیش در کنفرانسی در"گلین‌ایگلز" (Gleaneagles) اسکاتلند حاصل شده بود، تأکید کردند. بر اساس این توافقنامه، هفت کشور صنعتی و روسیه می‌بایستی تا سال ۲۰۱۵ هر کدام ۷/۰ درصد از درآمد ملی خود را برای برنامه‌های کمکهای توسعه‌ای صرف کنند. سهم آلمان در این برنامه هم‌اکنون 36/0 درصد است. سران هشت کشور بزرگ صنعتی، پیش از ظهر روز جمعه (۸ ژوئن) با همتایان خود از کشورهای مصر، غنا، الجزیره، نیجریه، آفریقای جنوبی و اتیوپی دیدار کردند. رئیس‌جمهورآمریکا، جورج دبلیو. بوش، در این جلسه شرکت نداشت. به گزارش کاخ سفید، ناراحتی معده عامل این عدم حضور بوده‌است. اما او برای پایان نشست به جمع شرکت کنندگان پیوست. بعدازظهر روز جمعه 8 ژوئن سران هشت کشور با نمایندگانی از "درآستانه‌ها" (کشورهای درآستانه‌ صنعتی شدن کلان) - چین، مکزیک، هند، برزیل، و آفریقای جنوبی - دیدار کردند. کشورهای شرکت کننده در این نشست بر سر کمک مالی ۶۰ میلیارد دلاری به آفریقا با یکدیگر به توافق رسیدند. در نگاه اول این رقم فوق‌العاده به نظر می‌رسد. اما این توافق سازمان‌های کمک‌رسانی را آنچنان بر سر شوق نیاورده است. به عقیده‌ آنها این روش مبارزه با بیماریهایی واگیر بنیادی نیست. این سازمانها به جای قول و قرار درخواست جدول زمانی الزام آور برای کمک‌های مالی را کرده‌اند. پس از حضور مرکل در کنفرانس مطبوعاتی، بیشتر سازمانهای کمک‌رسانی در این مورد که نشست سران گروه هشت اگر چه قو‌های بسیاری می‌دهد اما قادر به حفظ و انجام قولش نیست، هم‌عقیده بودند. چارلز آبانی ، که سرپرستی برنامه‌ی سازمان آکسفام (Oxfam) را در جنوب آفریقا بر عهده دارد، می‌گوید: «نشست گروه هشت در سال ۲۰۰۵ در گلین ایگلز هم قولهای بسیاری داد، از جمله سالانه ۵۰ میلیارد دلار قول کمک عمرانی‌، که تاکنون جامه عمل به خود نپوشیده است.» بسیاری از کارشناسان در موضوعی مانند آفریقا انتظار بیشتری از مرکل داشتند: انتظاری بیش از اختصاص ۶۰ میلیارد دلار کمک مالی علیه بیماری‌ها. اما مرکل در این نشست به مواردی که بیشتر قابلیت عملی شدن داشتند توجه کرد. از جمله تلاش او برای ایجاد فضایی مطلوب. این فضای مطلوب منجر به آن شد که روسای جمهوری روسیه وآمریکا بر سر موضوع سیستم دفاع موشکی آمریکا با یکدیگر نزاع نکنند.نشست سران گروه 8 به پایان رسید و پرسشهایی بی‌جواب ماندند: اکنون برنامه‌‌های کمک‌رسانی به آفریقا و یا حفاظت از محیط زیست چگونه پیش خواهند رفت؟ چه مقدار پول، چه وقت و کجا به کشورهای آفریقایی کمک خواهد شد؟ اشپیگل از قول آنگلا مرکل می‌نویسد که مسلماً پس از دو روز برای تمام مشکلات در جهان نمی‌توان راه حل پیدا کرد، اما این نشست گامی به جلو بود.

بیانیه‌ اجلاس گروه 8 در قبال برنامه و پرونده هسته‌ای ایران

رهبران گروه ۸ در بیانیه ای از ایران خواسته‌اند همه فعالیت‌های مربوط به فرآوری و غنی‌سازی اورانیوم و همچنین پروژه‌های تحقیقات و توسعه اتمی خود را متوقف کند تا آغاز دوباره مذاکرات میسر شود.کشورهای عضو گروه ۸ گفته‌اند که اگر ایران در مواضع خود تجدیدنظر نکند برخورد سخت‌تری با این کشور در پیش خواهند گرفت. به گزارش خبرگزاری رسمی آلمان، در بیانیه پایانی اجلاس رهبران گروه ۸ از این که ایران بر خلاف خواست سازمان ملل متحد همچنان به تلاش خود برای غنی‌سازی اورانیوم ادامه می‌‌دهد، ابراز تأسف شده است. در بیانیه یادشده با استناد به تحریمهای قبلی گفته می‌شود که اگر ایران کماکان از انجام تعهدات بین‌المللی خود سر باز زند، اقدامات و تدابیر تنبیهی دیگری در مورد آن در دستور کار قرار خواهد گرفت. رهبران گروه ۸ در بیانیه خود از ایران خواسته‌اند که همه فعالیت‌های مربوط به فرآوری و غنی‌سازی اورانیوم و همچنین پروژه‌های تحقیقات و توسعه اتمی خود را متوقف کند تا آغاز دوباره مذاکرات میسر شود. در ادامه بیانیه رهبران گروه ۸ چنین آمده است: «تأمین اطمینان جامعه جهانی از ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای ایران فصل کاملاً نوینی را در مناسبات ما با این کشور خواهد گشود که تنها به عرصه اتمی محدود نخواهد ماند،‌ بلکه عرصه‌های اقتصادی و سیاسی و فناوری را نیز شامل خواهد شد.»

آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان، در پایان اجلاس گروه ۸، موضع این اجلاس در قبال ایران را تشریح کرد و گفت که اگر دولت ایران به غنی‌سازی اورانیوم ادامه دهد، «چاره کار متأسفانه مجازاتهای بیشتر خواهد بود». خانم مرکل افزود: ما به لحاظ رعایت حال مردم ایران در اصل چنین چیزی را نمی‌خواهیم، اما چاره‌ای جز تحریمهای بیشتر نمانده است. مرکل تأکید کرد اقداماتی که تا کنون در منازعه اتمی صورت گرفته دیپلماتیک بوده و در آینده نیز دیپلماتیک خواهد ماند. مرکل همچنین گفت که در این زمینه پیشرفت گام‌به‌گام خواهد بود و اظهار امیدواری کرد که سرانجام تغییر محسوسی پدید خواهد آمد. وی در این زمینه بعنوان مثال به تحولات تدریجی‌ای که به فروپاشی دیوار برلین منجر شد، اشاره کرد.

سران گروه هشت در نشست سه‌روزه‌ خود در هایلگین‌دام آلمان، مناقشه‌ هسته‌ای ایران را بعنوان یکی از مسائل مهم بین‌المللی مورد بررسی قرار دادند. گروه ۸ در پایان نشست خود با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد «در صورت بی‌اعتنایی ایران به خواست‌های شورای امنیت سازمان ملل، از اقدامات تنبیهی بیشتر علیه آن کشور حمایت خواهد کرد.»به گزارش خبرگزاری رویترز، ۸ کشور بزرگ صنعتی جهان در بیانیه ‌خود «از اینکه ایران تاکنون به تعهداتش نسبت به قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷ و ۱۷۴۷ شورای امنیت عمل نکرده» ابراز تاسف کرده‌اند.خانم آنگلا مرکل صدراعظم آلمان، که روز جمعه ۸ ژوئن بیانیه‌ی گروه هشت را برای خبرنگاران می‌خواند از ایران خواست درباره‌ی بسته‌ پیشنهادی کشورهای ۵+۱ در ازای تعلیق غنی‌‏سازی اورانیوم به دقت بیاندیشد. وی افزود: «ایران باید به جای ادامه‌ی غنی‌‏سازی اورانیوم، درباره پیشنهادی که به آنها ارایه کردیم، فکر کند زیرا در غیراین صورت، متاسفانه پاسخ برقراری تحریم خواهد بود.»دولت ایران هنوز رسماْ درباره‌ی بیانیه‌ گروه هشت واکنش خاصی نشان نداده است.تهدید گروه هشت به تشدید تحریم‌ها علیه ایران در حالی صورت می‌گیرد که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در نشست بعدی خود که روز دوشنبه ۱۱ ژوئن در وین برگزار می‌شود، پرونده‌ هسته‌ای ایران را بررسی خواهد کرد.براساس آخرین گزارش محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، ایران به خواست‌ شورای امنیت برای توقف فعالیتهای غنی‌سازی اورانیوم اعتنایی نکرده است. البرادعی در گزارش خود همچنین آورده است که به‌دلیل عدم همکاری ایران با بازرسان، آگاهی‌ آژانس از وضعیت برنامه هسته‌ای این کشور نیز با دشواری مواجه شده است. همچنین در نشست وزرای خارجه گروه ۸ در پوتسدام در 30 می 2007، در مورد پرونده هسته ای ایران، ایران را تهدید کردند چنانچه در مناقشه‌ اتمی از خود نرمش نشان ندهد، تحریم‌ها علیه آن را کشور تشدید خواهند کرد. به گزارش خبرگزاری رویترز از شهر پوتسدام آلمان، وزیران خارجه‌ی گروه ۸، در روز ۳۰ می در بیانیه‌ای اعلام کردند اگر جمهوری اسلامی ایران غنی‌سازی اورانیوم را، آنچنانکه شورای امنیت سازمان ملل خواسته است، متوقف نسازد، از "اقدام‌های متناسب" علیه آن کشور حمایت خواهند کرد. در بیانیه‌ی وزرای خارچه‌ی گروه ۸ آمده است: ما موکداً از ایران می‌خواهیم به وظایف خود عمل کند و همه‌ی فعالیت‌های مرتبط با فراوری اورانیوم را متوقف سازد تا تعامل با آن کشور امکانپذیر گردد.وزرای خارجه‌ی گروه ۸ تأکید کردند که از برنامه‌ی اتمی ایران "عمیقاً نگران" هستند و همزمان آمادگی خودرا برای گفت‌وگو با ایران اعلام کردند. در بیانیه‌ی وزیران گروه ۸ آمده است: «ما طرفدار یافتن راه‌حلی مشترک برای مناقشه هستیم. در عین‌حال خودرا به یافتن راهی برای ارائه‌ی کمک‌های فنی به برنامه‌ی هسته‌ای ایران متعهد می‌دانیم.»جامعه‌ی جهانی ایران را متهم می‌کند که زیر پوشش تأمین انرژی هسته‌ای، برای دستیابی به سلاح هسته‌ای تلاش می‌کند. شورای امنیت سازمان ملل در چندین قطعنامه ایران را به همکاری برای شفاف‌سازی برنامه‌ی اتمی خود و توقف غنی‌سازی اورانیوم فراخوانده است.

گروه 8 و طرح سپر دفاع موشکی آمریکا

قبل از آغاز نشست سران گروه 8 برخوردهای لفظی بین پوتین رییس‌جمهور روسیه و بوش رییس‌جمهور آمریکا بخاطر استقرار سیستم دفاع موشکی آمریکا در همسا یگی روسیه، کشور لهستان و ایجاد پایگاه نظامی در کشور چک آغاز گردید. پوتین رییس‌جمهور روسیه در پاسخ به این اقدام آمریکا اظهار داشت: "در اینصورت روسیه هم جهت موشکهای خود را به سمت اروپا تغییر خواهد داد. چون کشورهای اروپایی این اجازه را به آمریکا داده اند تا موشکهای خود را در نزدیکی روسیه مستقر نماید. وی طی سخنرانی یی در چهل و سومین کنفرانس سیاست امنیتی در شهر مونیخ آلمان یادآور شد که سیاست های آمریکا منجر به مناقشه شده و به یک مسابقه تسلیحات هسته ای دامن می زند. آنچه که پوتین در کنفرانس امنیتی مونیخ بیان داشت حاکی از حمله روسیه به سیاست خارجی آمریکا مبنی بر استفاده نامحدود از نیروی نظامی در مسایل بین‌المللی تحت نام مبارزه علیه تروریزم و عبورآمریکا از مرزهای خود تحت نام صدور دموکراسی است. سخنرانی پوتین رییس‌جمهور روسیه این مفهوم را می رساند که آمریکا نقشی فراتر از توان خود را به عهده گرفته است و روسیه نمی خواهد چنین امری را بپذیرد. درحالیکه، جورج بوش رییس‌جمهور آمریکا طی سخنرانی خویش در کشور چک،کشورهای ایران و کره شمالی را برای چندمین بار محور شرارت خوانده و اضافه کرد که در کشورهای چین و روسیه دموکراسی (دموکراسی مدل بوش) مراعات نمی گردد، و از این کشورها تقاضا نمود تا در این مورد تجدید نظر نموده و برای مردمان خود دموکراسی مدل بوش!؟ را ارائه کنند.

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه در روز دوم نشست سران گروه 8 در دیدار با جورج بوش ، رئیس‌جمهوری آمریکا به وی پیشنهاد کرده است بخشی از سیستم سپر ضد موشکی، که آمریکا در نظر دارد در جمهوریهای چک و لهستان مستقر کند، در یکی از تاسیسات موجود در جمهوری آذربایجان مستقر شود و روسیه و آمریکا از این تاسیسات مشترکا استفاده کنند. روسیه با طرح آمریکا بشدت مخالف است و ولادیمیر پوتین در دیدار روز پنج شنبه 7 ژوئن 2007 با جورج بوش در حاشیه اجلاس گروه هشت در آلمان، این پیشنهاد را مطرح کرد. اقای پویتن همچنین گفت که پیش از طرح این پیشنهاد ، با الهام علی یف، رئیس‌جمهوری آذزبایجان گفتگو کرده و او از این پیشنهاد استقبال کرده است.در همین حال یاپ دی هوپ شفر، دبیر کل ناتو ضمن استقبال از همکاری روسیه و آمریکا به جای تقابل آنها با یک دیگر، گفت: بنظر می رسد پیشنهاد روسیه چندان عملی نباشد چون در صورت استقرار رادارها در جمهوری اذربایجان، آنها برای ردیابی موشکهای دور برد، به ایران یا کره شمالی، بیش از حد نزدیک خواهند بود. کاخ سفید بارها تاکید کرده است که هدف آمریکا از استقرار سپر موشکی ، روسیه نیست.

در همین رابطه به گزارش خبرگزاری «نووستی» حتی پیش از ارائه طرح و پیشنهاد پوتین، "پولاد بولبول اوغلی" سفیر جمهوری آذربایجان در روسیه طی مصاحبه ای با «نووستی» گفت که جمهوری آذربایجان امکان استقرار مراکز سیستم ضد موشکی آمریکا در خاک خود را بررسی نمی کند. همچنین به گزارش خرگزاری ریا نووستی در 2 مارس 2007، "آناتولی کورنوکف" فرمانده سابق نیروی هوایی روسیه گفت : من نمی توانم بگویم که آمریکا چه نوع سیستمی را مستقر خواهد کرد، درهرحال منطقه جنوبی روسیه در برد این رادارها خواهد بود و سبب نگرانی ما می شود.

آمریکا ابراز علاقه کرده است تا علاوه بر اروپا، رادارهایی نیز درمنطقه قفقاز مستقر کند.

"هنری اوبرینگ" فرمانده آژانس دفاع ضد موشکی آمریکا گفته است که "برای آمریکا بد نبود اگر می توانست رادار ضد موشکی خود را در یکی از مناطق قفقاز مستقر کند".

این ژنرال روسی در این باره افزود : ممکن است آمریکایی ها آن را در گرجستان یا آذربایجان مستقر کنند و این بدان سبب است که این کشورها به عنوان هدف بالقوه برای موشکهای ایرانی هستند.همچنین درهمین رابطه ژنرال "ولادیمیر میخائیلف" فرمانده فعلی نیروی هوایی روسیه اعلام کرد که استقرار احتمالی رادار ضد موشکی آمریکا به هیچ عنوان بر توان دفاعی کشور تاثیر نخواهد گذاشت.

رئیس‌جمهور بوش پس از پایان نشست سران گروه 8 در 8 ژوئن، در عصر همان روز برای گفت و گو با رئیس‌جمهوری و دیگر مقامات لهستان به آن کشور رفت. محور مذاکرات آنها بر طرحهای آمریکا برای استقرار یک سپر دفاعی موشکی در اروپا متمرکز بود. این در حالیست که بوش پیش از برگزاری اجلاس سران گروه 8 به جمهوری چک رفت.

پیشنهاد آمریکا برای استقرار سیستم دفاع موشکی خود در لهستان و جمهوری چک و بدست آوردن موافقت آنها برای این کار نه تنها با واکنش روسیه رو‌برو شده، بلکه مخالفت و ناخشنودی شدید متحدان اصلی واشینگتن در اروپا را برانگیخت. دولت آمریکا با پیشنهاد گفت‌وگو درباره این موضوع به روسیه، تلاش می‌کند تا خطای خود را بپوشاند و تنشها را کاهش دهد. آمریکا از مسکو می‌خواهد طوری واکنش نشان دهد گویی دو طرف به توافق رسیده‌اند. اگر روسیه چنین نکند واشینگتن مسکو را به عنوان عاملی مخالف صلح قلمداد می‌کند. این شرایط ما را به یاد بحران اروپا در اواخر دهه 1970 می‌اندازد. در آن زمان آمریکایی‌ها از قصد خود برای استقرار موشکهای کروز و پرشینگ برای هدف قرار دادن موشکهای میان برد اس.‌اس. 20 شوروی خبر دادند. رهبران شوروی این موشک‌ها را به خاطر شکست آزمایش موشکهای قاره پیمای اس.‌اس 16 مستقر کرده بودند. موشکهای اس‌.اس 20 با موفقیت آزمایش شده بود و به همین خاطر مستقر شد. در آن زمان بسیاری از اروپایی‌ها از طرح آمریکا حمایت کردند تا در مقابل،‌ واشینگتن در طرح افزایش امنیت اروپا باقی بماند و اعتبار و قدرت ناتو حفظ شود. آنها می‌خواستند که جنگ سرد ادامه یابد چون زیر چتر آمریکا احساس آرامش می‌کردند. استدلالی که اکنون رهبران لهستان و جمهوری چک درباره طرح موشکی می‌گویند، یادآور حرفهای 30 سال پیش است.آنها دلیل خشنودی خود از میزبانی طرح سپر موشکی را برخورداری از حمایت آمریکا در برابر قدرت رو به رشد روسیه می‌دانند. اعضای قدیمی اروپایی ناتو به سپر دفاع موشکی علاقه‌ای ندارند اما نمی‌خواهند به نزاع و کشمکش با آمریکا ادامه دهند و از سوی دیگر از قدرت به سرعت در حال رشد روسیه هم بیم دارند. آنها نمی‌خواهند که سیاست‌های اروپا بار دیگر نظامی شود چون این کار به منافع اروپا لطمه می‌زند و موضع آمریکا و تا حدی روسیه را تقویت می‌کند.موشکهای ردیابی که قرار است در لهستان مستقر شود آنگونه که آمریکا ادعا می‌کند ربطی به تهدید ایران ندارد و کاملا پوچ و بی معناست، زیرا بالفرض اگر تهدید یهم وجود داشته باد این تهدید در آینده نزدیک بروز نمی‌کند. از سوی دیگر اگر یک کشور بخواهد اهدافی را در اروپا مورد حمله قرار دهد موشک آخرین گزینه است. برای این کار راههای آسانتری وجود دارد.

منافع آمریکا روشن و مشهود است و خلع سلاح توان استراتژیک روسیه، اولین اهداف است. واشینگتن امیدوار است در کمتر از 15سال آینده به این هدف دست یابد. این در شرایطی ممکن است که مسکو کاملا منفعل باشد. هدف اصلی آمریکا ایجاد یک بحران کوچک و دوباره نظامی کردن سیاستهای اروپاست به امید اینکه بعضی مواضع به شدت صدمه خورده خود را در اروپا احیا کند. هدف دوم آمریکا از استقرار سیستم دفاع موشکی در اروپا، جلوگیری از نزدیکی میان اروپای قدیم و روسیه است. هم پیمانی رو به رشد مبتنی بر انرژی و دیگر منافع، اروپا و روسیه را قدرتمندتر می‌کند. این بدترین سناریو برای واشینگتنی است که هنوز گرفتار تفکرات قدیم است. سیستم دفاع موشکی آمریکا عملکرد خوبی ندارد و حامیان این سیستم باید عکس این را ثابت کنند. هدف سوم آمریکا که مهمترین هدف هم هست اثبات همین موضوع است. آمریکا باید این سیستم را مهم جلوه دهد و همچنان به تامین مالی آن ادامه دهد.روسیه در جلوگیری از وقوع یک بحران و تکرار جنگ سرد در اروپا منافع خود را دارد و نمی‌خواهد وارد یک رقابت تسلیحاتی شود. در این مسیر روسیه باید از رویارویی با دنیای اسلام و چین اجتناب کند. روسیه از به دست ‌آوردن دوباره تسلیحات استراتژیک دفاعی و تهاجمی که آمریکاییها آن را گرفتند سود می‌برد.

از نظر نظامی جلوگیری از استقرار سپر دفاع موشکی در اروپا حداقل هدفی است که روسیه به دنبال آن است.روسیه در حاشیه سفر وزیر دفاع آمریکا ، بار دیگر با طرح استقرار سپر موشکی در کشور‌های شرق اروپا مخالفت کرد.سفر رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا به روسیه که به منظور ترغیب این کشور به همکاری در زمینه استقرار سیستم دفاع موشکی در شرق اروپا انجام گرفته بود، نتیجه‌ای جز مخالفت روسیه با این طرح در بر نداشت.مقامات روسیه در دیدار با وزیر دفاع آمریکا اعلام کردند که هیچ دلیل قانع کننده‌ای برای استقرار سپر دفاعی موشکی در شرق اروپا وجود ندارد. یوری بالویوفسکی فرمانده ستاد مشترک ارتش روسیه حتی پا را از این نیز فراتر گذاشته و اعلام کرده‌است: "استقرار سپر موشکی در شرق اروپا، این قاره را با بی‌ثباتی مواجه خواهد کرد.او هشدار داده‌است: اگر ما این سپر دفاعی را تهدیدی برای روسیه قلمداد کنیم، آنگاه در طرح‌های نظامی خود آنها(سپر موشکی آمریکا در شرق اروپا) را به عنوان اهداف نظامی مد نظر قرار خواهیم داد. اینکه ما آنها را در زمره اهداف استراتژیک، اتمی و یا غیره قرار دهیم، خود یک بحث فنی است". اما وزیر دفاع آمریکا ادعا کرده‌است که این مساله تنها یک سوتفاهم است و طرف مقابل از تواناییهای سیستم دفاعی ما آگاهی کاملی ندارد. من برای این که شک و شبهه روسها را در این زمینه از میان ببرم، آنها را به آلاسکا دعوت کرده‌ام که از نزدیک شاهد قابلیت‌های سیتم دفاع موشکی ما باشند.با این حال و آنگونه که گزارش شده طرف روس دعوت رابرت گیتس برای سفر به آلاسکا را نیز نپذیرفته است. دولت آمریکا در طرحی که آن را "فرزند جنگ ستارگان" نامیده‌ است، در نظر دارد، دهها راکت موشکی ضد موشک در لهستان و یک رادار در جمهوری چک مستقر کند.تا این لحظه تنها کشوری که تا حدود زیادی با طرح آمریکا موافق به نظر می‌رسد، لهستان است. این مساله و مخالفت شدید روسیه با طرح استقرار سپر موشکی آمریکا در شرق اروپا، نگرانی‌ها را نسبت به ورود جهان به دوره‌ای دیگر از جنگ سرد و جنگ ستارگان افزایش داده‌است.ولادیمیر پوتین قصد دارد در صورتیکه آمریکا در جریان استقرار سیستم سپرموشکی کوتاه نیاید، سلاحهای هسته‌ای را به سوی آنها نشانه بگیرد.روزنامه اتریشی کوریر نوشت، دولت مسکو همچنان طرح‌ آمریکا را برای استقرار سیستم سپر موشکی در لهستان و چک رد می‌کند.

رییس‌جمهور روسیه به روبرت فیکو، نخست‌وزیر اسلواکی که از مسکو دیدن کرده است، گفت در صورتی که این سیستم در چک و لهستان برپا شود، روسیه سلاح‌های هسته‌ای‌اش را به سوی آنها نشانه خواهد رفت.نخست‌وزیر اسلواکی این مطلب را در برابر خبرنگاران در پرسبورگ (براتیسلاوا) مورد تاکید قرار داد: این امر به طور جدی ما را نگران می‌کند. وی افزود، آمریکا و اتحادیه اروپایی دچار «خطایی استراتژیک» شده‌اند که با روسیه درباره استقرار سیستم سپر موشکی مشورت نکرده‌اند. فیکو گفت: پیام پوتین بطور غیرمنتظره‌ای صریح بود. رد این طرحها و تهدید روسیه در به کارگیری سلاحهای هسته‌ای، مناقشه‌ای است که اسلواکی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.نخست‌وزیر اسلواکی در همین حال تایید کرد که از طرح‌های آمریکا در کشورهای همسایه این کشور حمایت می‌کند. اما این موضع رسمی وزارت امور خارجه اسلواکی نیست. وی این طرح را اقدامی برای امنیت بیشتر اروپای مرکزی می‌بیند. آمریکا ادعا می کند که سیستم سپرموشکی‌اش علیه روسیه نیست.یکی از مقامات وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد این کشور و روسیه درباره مناقشه بر سر سپر موشکی با یکدیگر رایزنی خواهند کرد.قرار است مذاکراتی میان وزیران امور خارجه و دفاع دو کشور برگزار شود. این ملاقات «2+2» پیشنهاد روسیه است و هدف از آن کاهش تنش میان دو کشور است. هنوز زمان انجام این ملاقات تعیین نشده است. با این حال، دو طرف ماه سپتامبر آتی را زمان مناسبی دانسته‌اند.ولادیمیر پوتین در اعتراض به طرحهای آمریکا ظرف هفته‌های گذشته تعلیق اجرای پیمان نیروهای متعارف در اروپا را اعلام کرد. این پیمان که در سال 1990 میان ناتو و اعضای پیمان ورشو امضا شد، سقفی را برای تعداد تانکها، هواپیماها و حجم زرادخانه‌های دو طرف تعیین کرده است.

اکثر وزرای امور خارجه کشورهای اسیای مرکزی و قفقاز در اوایل سال 2007 به واشینگتن سفر کردند ، لازم به ذکر است که اکثر این کشورهای توافقنامه های نظامی بلند مدتی با پنتاگون دارند.

این توافقنامه ها در چارچوب برنامه های ناتو تحت عنوان " مشارکت برای صلح" به امضا رسیده است.ماتیو برایزا معاون وزیر امور خارجه آمریکا هم اعلام کرده بود که ایالات متحده امیدوار است از فرودگاه های آذربایجان برای اهداف نظامی استفاده کند، مسئله ای که از نظر ناظران بعنوان نشانه ای از آغاز آمادگی واشینگتن جهت انجام یک عمل نظامی در منطقه تفسیر شد. الهام علی اف رئیس‌جمهور آذربایجان به محمود احمدی نژاد رئیس‌جمهور ایران قول داد اجازه نخواهد داد از خاک آذربایجان عملیاتی برای ضربه زدن به ایران صورت پذیرد ، این خبر را روزنامه "نیزافیسمایا" ی روسیه منتشر کرد.اما زرتشت علی زاده تحلیلگر معروف آذربایجانی نسبت به اینکه علی اف بتواند در مقابل خواست آمریکا وارد چالش شود ابراز شک وتردید کرد.بخصوص اگر آمریکا این درخواست را رسما ومشخصا از دولت آذربایجان داشته باشد. همین بس که بدانیم دولت علی اف در آذربایجان به شکل قابل توجهی به کمک ها و حمایت های مطلق غرب تکیه دارد.به اعتقاد این تحلیلگر چنین اقدامی توسط دولت علی اف عواقب وخیمی برای آذربایجان خواهد داد ، زیرا یک لشکر از ارتش ایران کافی است که تمامی خاک آذربایجان را در مدت کوتاهی به تسخیر خود در آورد. در این چارچوب نباید از قصد واهداف آمریکا در استقرار سپر موشکی در مرکز اروپا، آسیا ومنطقه قفقاز هم به آسانی گذشت. پیش از آن هم هنری اوبیرنگ سخنگوی پنتاگون هم اعلام کرده بود که ایالات متحده قصد برپای پایگاه رادار پیشرفته ای در مقدمه این سیستم دفاعی در منطقه قفقاز است. پنتاگون بر این باور است که این پایگاه راداری می تواند کار رهگیری موشکهایی که از داخل خاک ایرانی شلیک می شود را به شکل بهتری انجام دهد. طبیعی است که ایالات متحده در مانور های خود در رابطه با خطوط انتقال انرژی از آسیای میانه به اروپا روی برگ برنده آذربایجان حساب ویژه ای باز کرده است تا از این طرق طرحهای مختلف دیگر منطقه ای وبین‌المللی در این چارچوب را با شکست مواجه سازد. به بیانی دیگر واشینگتن اکنون با برگ برنده خطوط انتقال نفت وگاز که از آذربایجان می گذرد بعنوان جایگزین پروژه های مشابه روسی ونیز برای جلوگیری از تحقق اجرای طرحهای انتقال انرژی این منطقه از طریق ایران استفاده می کند. اما در کنار آن موضوع استقرار سپر موشکی آمریکا در خاک این جمهوری خطرناکترین موضوع محسوب می شود ، زیرا استقرار چنین موشک هایی در آذربایجان که به طور حتم نیازمند استقرار پایگاه های آمریکایی به همراه آن است تهدید مستقیمی برای ایران که در همسایگی این کشور قرار دارد ونیز روسیه محسوب می شود. دولت آمریکا از همان ابتدا اعلام کرد هدفش از استقرار این شبکه موشکی حمایت از ایالات متحده وهمپیمانانش در مقابل هر نوع حمله احتمالی با استفاده از موشک است که نظام های سرکش آنرا تدارک می بینند ، اما با این وجود روس ها واکثریت اروپایی ها آنرا تهدیدی برای امنیت وثبات اروپایی ها می دانند. فرماندهان وسیاستگذاران نظامی آمریکا فرض را بر این گرفته بودند که مسکو وکشورهای اروپایی با انتشار این سیستمها موافقت خواهند کرد واعتراضی به استقرار سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا در خاک لهستان وچک نخواهند نمود. اما رهبری روسیه با این طرح آمریکا بشدت مخالفت کرد واعلام کرد این طرح آمریکا در آسیا می تواند خطرات امنیتی را در سطح منطقه ای وبین‌المللی به دنبال داشته باشد.

پیشنهاد استقرار سیستم سپر موشکی آمریکا در جمهوری آذربایجان و همکاریهای نظامی آمریکا -آذربایجان

آمریکا با استقرار سیستم سپر دفاع موشکی به دنبال افزایش قدرت و حوزه نفوذ خود در منطقه بوده و روسیه نیز به دنبال گرفتن امتیازات بیشتر از آمریکاست. براساس طرح پوتین با اجازه جمهوری آذربایجان،آمریکا و روسیه مشترکاً از تأسیسات رادار درگاباله استفاده خواهند کرد. بدین ترتیب روسها وآمریکاییها می‌توانند با کمک این تأسیسات سریعا از هرگونه تحرک موشکی دولت ایران آگاه شوند. طرحی که از سوی ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه در اجلاس گروه ۸ برای حل کشمکش موشکی با آمریکا مطرح شده ، استفاده مشترک از تأسیسات واقع در جمهوری آذربایجان است. این تأسیسات نسبتاً مدرن در دهه 1980 ساخته شده و طبق قرارداد اجاره‌ای که بین مسکو و جمهوری آذربایجان وجود دارد، روسیه مجاز به استفاده از آن است. طبق طرح پوتین با اجازه جمهوری آذربایجان،آمریکا و روسیه مشترکاً از این تأسیسات رادار استفاده خواهند کرد. بدین ترتیب روسها وآمریکاییها می‌توانند با کمک این تأسیسات سریعا از هرگونه تحرک موشکی دولت ایران آگاه شوند. اما در قبال استفاده مشترک از این تاسیسات،آمریکا باید از طرح دفاع سیستم ضد موشکی خود در لهستان و جمهوری چک صرف نظر کند. رئیس‌جمهور روسیه معتقد است که تأسیسات جمهوری آذربایجان از یک نقطه قوت دیگر نیز برخوردار است. او می گوید: «سیستمی که ما در آنجا ایجاد می‌کنیم، نه فقط بخشی از اروپا، بلکه از تمامی قاره بدون استثنا حفاظت می‌کند. با این سیستم از ریزش موشک بر روی قاره اروپا ممانعت بعمل می آید و موشکها به دریا سقوط می کنند». البته آنچه که پوتین در مورد این سیستم نگفت این است که رادارهای ایستگاه جمهوری آذربایجان بسوی جنوب قرار دارند و از آنچه که در شرق روسیه می گذرد، بی‌خبر هستند. با این حال جورج بوش رئیس‌جمهور آمریکا از این طرح استقبال کرده و قرار شده تا گروههای کار جوانب امر را بررسی کنند. وی در این زمینه گفت: «ما در گفتگوهای خود، بر سر گفتگوی استراتژیک توافق کردیم و قرار است وزرای خارجه و دفاع دو کشور به تبادل نظر در مورد نگرانیها و دیدگاههای خود در مورد سیستم دفاع ضد موشکی بپردازند». پیش از ارائه این طرح ولادیمیر پوتین تهدید کرده بود در صورتی که آمریکا طرح دفاع ضد موشکی خود در جمهوری چک و لهستان را به اجرا بگذارد، روسیه بار دیگر موشکهای هسته ای خود را بسوی اروپای مرکزی نشانه خواهد گرفت. متخصصان امنیتی، طرح روسیه را به لحاظ روانی قدمی هوشمندانه ارزیابی کردند. زیرا با این پیشنهاد می توان دریافت که آیا واقعا موضوع بر سر تهدید از سوی ایران است، یا کنترل استراتژیک اروپای مرکزی از سوی آمریکا.

رئیس‌جمهوری روسیه پس از دیدار با بوش رئیس‌جمهور آمریکا در جمع خبرنگاران گفت که به بوش پیشنهاد استفاده از رادار تحت اجاره روسیه در جمهوری آذربایجان به جای استقرار سیستم دفاع موشکی در اروپا را داده است. به گزارش خبرگزاری روسیه، پوتین ضمن تشکر از بوش به خاطر گفتگوی سازنده در رابطه با سامانه موشکی گفت که وی به رئیس‌جمهوری آمریکا پیشنهاد می دهد که به جای استقرار سیستم موشکی در اروپای شرقی برای حفاظت از امنیت آمریکا، از ایستگاه راداری گاباله در جمهوری آذربایجان استفاده کند. پوتین پس از دیدار با بوش در پاسخ به سوال خبرنگاران در رابطه با اینکه آیا نگرانیهای روسیه در رابطه با سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا بر طرف شدند یا خیر، گفت : "اگر ما با هم در زمینه رفع تهدیدات کار کنیم، که ما این را امروز بررسی کردیم، و نگرانیهای یکدیگر را نیز در نظر داشته باشیم، در آن زمان نگرانیها رفع خواهند شد". بوش نیز به نوبه خود اعلام کرد که روسیه و آمریکا تمایل به کار مشترک دارند تا تمامی نگرانیها را رفع کنند. رئیس‌جمهورآمریکا در پاسخ به سؤالی گفت : "روسیه و آمریکا هر دو کشوری بزرگ هستند و برای بسیاری، اختلافات بین دو کشور با توجه به اینکه جوی پر تنش ایجاد می کند ناخوشایند است". آمریکا در ماه ژانویه 2007 به دو کشور لهستان و جمهوری چک که پیشتر از اقمار شوروی بودند و در حال حاضر از اعضای اتحادیه اروپا و ناتو هستند، پیشنهاد داد تا یک سیستم دفاع ضد موشکی شامل 10 موشک رهگیر در لهستان و یک سیستم راداری را در خاک آنها مستقر کند.ایالات متحده توجیه خود را از این اقدام مقابله با تهدیدات موشکی کشورهایی مانند ایران و کره شمالی اعلام کرده ، اما روسیه به عنوان مخالف اصلی استقرار چنین سیستمی بر این باور است که تهران و پیونگ یانگ فاقد چنان توان موشکی هستند که بتوانند منافع واشنگتن را مورد هدف قراردهند، لذا به باور کرملین هدف استقرارچنین سیستمی ازسوی آمریکا دراروپای شرقی، کنترل و تسلط بر سیستمهای موشکی روسیه است.پوتین گفت : "ما به دقت پیشنهادات آمریکا را بررسی خواهیم کرد. ما نیز دیدگاههای خود را داریم که من آنها را به طور مشروح به رئیس‌جمهورآمریکا گفتم. اول این که بصورت مشترک از سیستم ردیابی گاباله در جمهوری آذربایجان استفاده شود". ایستگاه ردیابی گاباله، یکی از بخشهای سیستم روسیه برای ردیابی پرتاب موشکهای بالستیک است که فضای کیهانی را تا مسافت 6 هزار کیلومتر، تا شمال آفریقا و جنوب غرب آسیا تحت کنترل دارد و مسکو توافقنامه 10 ساله اجاره این ایستگاه را سالیانه به مبلغ 7 میلیون دلار در سال 2002 با باکو امضا کرد و تا سال 2012 ، حق استفاده از آن را دارد. اگرآمریکاییها موافقت کنند که وارد گاباله شوند، آنها دیگر نیازی به ساخت ایستگاه ردیابی مشابه در چک نخواهند داشت، زیرا ایستگاه راداری در جمهوری آذربایجان به راحتی وضعیت موشکی ایران را کنترل می کند، کشوری که آمریکا هدف از ساخت سیستم دفاع ضد موشکی را در شرق اروپا مقابله با تهدید آن اعلام کرده است. اما در همین رابطه "المار ممد یاروف" وزیر خارجه جمهوری آذربایجان گفت که کشورش باید در جریان گفتگوهای آمریکا و روسیه برای استفاده واشنگتن از این سامانه قرار گیرد.پوتین در همین رابطه با اشاره به اینکه توافقنامه بین روسیه و جمهوری جمهوری آذربایجان اجازه شراکت کشوری دیگر در این رادار را می دهد، می گوید: من روز گذشته با (الهام علی اف) رئیس‌جمهوری جمهوری آذربایجان گفتگویی تلفنی داشتم". بر اساس توافقات به عمل آمده میان باکو- مسکو درباره استفاده از رادار "گاباله"، روسیه این ایستگاه راداری را تا سال 2012 اجاره کرده و سالانه بابت آن 7 میلیون دلار پرداخت می کند.

در حالی که سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه تاکید می کند که در نشست اوایل ماه جولای سال جاری سپر موشکی آمریکا بین رهبران روسیه و ایالات متحده بررسی خواهد شد، همتای آمریکایی وی کاندولیزا رایس پیشنهاد روسیه به آمریکا در این باره را بی اهمیت می داند.به گزارش رسانه های روسیه، "سرگئی لاوروف" اظهار داشت که پیشنهاد کشورش در رابطه با استفاده مشترک از ایستگاه راداری گاباله در جمهوری آذربایجان، در دیدار روسای جمهور روسیه وآمریکا در روزهای اول و دوم جولای با حضور کارشناسان وزارت امور خارجه و دفاع دو کشور درآمریکا بررسی خواهد شد. روز 7 ژوئن در نشست گروه هشت کشور صنعتی در آلمان "ولادیمیر پوتین" رئیس‌جمهور روسیه به "جرج بوش" رئیس‌جمهوری آمریکا پیشنهاد داد که برای حل مساله دفاع ضد موشکی بصورت مشترک از ایستگاه راداری گاباله جمهوری آذربایجان که اجاره روسیه است، استفاده کنند.گرچه این موضوع مورد موافقت جمهوری آذربایجان است، اما پوتین گزینه های دیگری نیز برای استقرار این سامانه به جز اروپای شرقی ارائه کرده است.ترکیه، عراق و یا "دریا" مکانهای دیگری هستند که پوتین در پایان نشست گروه 8 از آنها به عنوان مکانهای بالقوه برای استقرار این سیستم یاد کرد، اما گزینه جمهوری آذربایجان گزینه ای است که جدی تر مطرح شده و حساسیتهایی را برانگیخته است.. در همین رابطه موضوع "کنستانتین کاساچف" رئیس کمیته امور بین‌المللی مجلس دوما اعلام کرد که اگرآمریکا پیشنهاد روسیه را رد کند و در هر حال سپر ضد موشکی خود را در لهستان و چک مستقر کند، به معنای آن است که این سیستمها علیه روسیه می باشد و اینکه این امر نشان دهنده آن خواهد بود که آمریکاییها توانایی تامل کردن درباره طبقه بندیهای استراتژیکی جهان معاصر را که در آن دو طرف برای یکدیگر تهدیدی محسوب نمی شوند و بطور واقعی تمامی تهدیدات احتمالی مشترک می باشند، ندارند". کاساچف معتقد است: "واکنش آمریکا نباید بر اساس منطق انطباق و یا عدم انطباق خصوصیتهای فنی رادار، به دلخواه آمریکا پایه گذاری شود، بلکه باید بر اصل پذیرش و یا رد امکان همکاری با روسیه در این زمینه استوار گردد". اما درعین حال "کاندولیزا رایس" در مصاحبه ای با آسوشیتدپرس در نیویورک اظهار داشت که پیشنهاد روسیه درباره استفاده مشترک از ایستگاه راداری در جمهوری آذربایجان تاثیری بر طرح آمریکا برای استقرار سیستم دفاع ضد موشکی در شرق اروپای ندارد. رایس پیشنهاد پوتین را در این رابطه "مایه شگفتی" توصیف کرد و گفت فقط در صورت ادامه همزمان مذاکرات با لهستان و چک این پیشنهاد ارزش بررسی دارد. رایس گفت : "اما ما به مذاکرات با چک و لهستان ادامه می دهیم و قصد ادامه آن را نیز داریم. ما به بررسی آن در ناتو ادامه داده و خواهیم داد. ما کاری را انجام می دهیم که از دیدگاه امنیتی آن را بهتر بدانیم". اما این در حالیست که لاوروف ،آمریکا را به توقف مذاکرات پیرامون ایجاد پایگاههای دفاع ضد موشکی در اروپای شرقی تا زمانی که پیشنهاد روسیه در رابطه با ایستگاه راداری گاباله بررسی می شود فرا خواند. لاوروف در مسکو به خبرنگاران گفت: "در حال حاضر برای تهدیدی فرضی، اطلاعاتی که از ایستگاه راداری گاباله در جمهوری آذربایجان دریافت می شوند، کافی هستند. استفاده مشترک از اطلاعات این ایستگاه به آمریکا اجازه می دهد که از استقرار سیستم دفاع ضد موشکی در اروپا و فضا صرفنظر کند". وزیر امور خارجه روسیه گفت: "اگر آمریکا خواستار ثبات است، باید از انجام اقداماتی که امنیت شرکای آنها را تحت تاثیر قرار می دهد، خودداری کند". بر اساس توافقات به عمل آمده میان باکو- مسکو درباره استفاده از رادار "گاباله"، روسیه این ایستگاه راداری را تا سال 2012 اجاره کرده و سالانه بابت آن 7 میلیون دلار پرداخت می کند.آمریکا فعلاً با این استدلال که رادار گاباله به ایران بسیار نزدیک است و با این فاصله در امکان رد یابی موشک کشورهای دشمن خطا وجود دارد، را رد کرده است.

در حال حاضر، ایالات متحده آمریکا مذاکرات گسترده اى را در تمام سطوح با جمهورى جمهوری آذربایجان در مورد ایجاد پایگاه هوایى در خاک این کشور شروع کرده است. ایالات متحده چندین بار طى سالهاى گذشته، آمادگى خود را براى نوسازى پایگاههاى هوایى جمهورى جمهوری آذربایجان اعلام کرده است. در این ارتباط، از اواخر سال ۲۰۰۲ میلادى در اکثر خبرگزارى هاى بین المللى، اخبارى در باره حضور قریب الوقوع نیروهاى نظامى آمریکا در پایگاههاى هوایى جمهورى جمهوری آذربایجان به چشم مى خورد. علاوه بر این، در ماه دسامبر سال ۲۰۰۳ میلادى، گروهى از متخصصان نظامى آمریکا به منظور تحقیق درباره توان نظامى پایگاههاى هوایى جمهورى جمهوری آذربایجان به این کشور سفر کردند. آنها به طور دقیق، پایگاههاى هوایى واقع در مناطق «کوردامیر»، «ناسوس»، و «گالا» را مورد بررسى قرار دادند. ایالات متحده علاقه حضور نظامى خود در پایگاههاى هوایى جمهورى جمهوری آذربایجان را از سال ۲۰۰۱ میلادى نشان داده است.

در آن سالها، مؤسسه تحقیقاتى «رند کورپوریشن» به توصیه سازمان جاسوسى آمریکا گزارشى درباره امکان بهره بردارى از پایگاههاى نظامى در کشورهاى قفقاز جنوبى تهیه کرد. بر طبق گزارش فوق، در کشورهاى قفقاز جنوبى بیش از ۲۰ پایگاه نظامى مطابق با استانداردهاى ایالات متحده آمریکا وجود دارد. شش پایگاه از این تعداد به پایگاههاى درجه اول و دوم تقسیم شدند. در گزارش ارائه شده توسط مؤسسه «رند» در مورد جمهورى جمهوری آذربایجان آمده بود که هفت پایگاه هوایى در این کشور داراى حداقل استانداردهاى مورد نظر ایالات متحده هستند و پایگاههاى مستقر در «بیناى» و «گنجه» نیز به ترتیب در فهرست پایگاههاى هوایى درجه اول و درجه دوم به ثبت رسیدند. قابل ذکر است که نیروهایى که آمریکا در نظر دارد در این پایگاهها مستقر کند، نیروهاى ساده زمینى نیستند، بلکه نیروهاى واکنش سریع ایالات متحده هستند. دولتمردان آمریکا استقرار احتمالى نیروهاى خود در پایگاههاى جمهورى جمهوری آذربایجان را به کرات اعلام کرده اند و در توجیه خواسته هاى خود حفاظت از خط لوله نفتى باکو - جیحان را که بایدنفت دریاى خزر را به اروپا برساند، اعلام مى کنند.علاوه بر این، اخبارى منتشر شد مبنى بر اینکه آمریکا در نظر دارد پایگاههاى شناور ضدموشکى خود را در دریاى خزر مستقر کند. این پایگاههاى شناور، امکان منهدم کردن هرگونه موشک شلیک شده به طرف سکوهاى نفتى باکو را به جمهورى جمهوری آذربایجان مى دهد. همچنین در تاریخ ۲ آوریل ،۲۰۰۴ «آسوشیتدپرس» گزارش جالبى از همکاریهاى جدید نظامى ایالات متحده با جمهورى جمهوری آذربایجان را ارائه داد. برطبق این گزارش شرکت آمریکایى Blackwater USA قراردادى را با وزارت دفاع ایالات متحده به امضا رسانیده است که به موجب آن شرکت فوق مسؤولیت ایجاد، آموزش و مسلح کردن نیروهاى ویژه دریایى جمهورى جمهوری آذربایجان را بر عهده خواهد گرفت. چارچوب این همکاری آمریکا از حریم هوایی و امکانات فرودگاهی جمهوری جمهوری آذربایجان برای پشتیبانی نیروهای ناتو در افغانستان استفاده‌می کند. خبرگزاری غیردولتی "توران" روز چهارشنبه گزارش داد: ناتو از دو پایگاه و یک فرودگاه نظامی جمهوری جمهوری آذربایجان برای پشتیبانی عملیات در افغانستان استفاده خواهد کرد. این منبع با استناد به سایت اینترنتی‪ "Global Research" آمریکا نوشت: توافق در این زمینه در جریان سفر مارس گذشته "روبرت سیمونس" نماینده ویژه دبیرکل ناتو در امور قفقاز و آسیای مرکزی به باکو حاصل شده است. توران افزود: بر اساس این توافق فرودگاه و پایگاههای نظامی جمهوری جمهوری آذربایجان مطابق استانداردهای ناتو توسط آمریکا بازسازی می‌شود. در این گزارش به مشخصات و زمان استفاده ناتو از این فرودگاه و پایگاههای نظامی اشاره‌ای نشده است. به گزارش منابع خبری باکو ، آمریکا در زمان حاضر از حریم هوایی و برخی فرودگاههای جمهوری جمهوری آذربایجان برای پرواز هواپیماهای خود به افغانستان استفاده می‌کند. توران به نقل از سایت اینترنتی مذکور اضافه کرد: آمریکا همچنین از تقویت نیروی دریایی جمهوری جمهوری آذربایجان در دریای خزر در قالب طرح " حفاظت خزر" حمایت می‌کندکه 130 میلیون دلار به آذربایجان اختصاص یافته است. این طرح به منظور هماهنگ کردن فعالیتهای جمهوری جمهوری آذربایجان و قزاقستان با فرماندهی نظامی آمریکا برای تحکیم سیستم امنیتی خزر که هدف استراتژیک آن ایجاد دالان امن در این دریا است ،اجرا می‌شود. بنا بر این گزارش، آمریکا در قالب تقویت نیروی دریایی جمهوری جمهوری آذربایجان به تشکیل واحدهای ویژه نیروی دریایی این کشور کمک می‌کند.

همچنین سفارت امریکا در باکو اطلاعات مربوط به ساخت دو ایستگاه رادار با مشارکت امریکاییان در اذربایجان را مورد تایید قرار داد. براساس اطلاعات موجود یکی از این ایستگاهها در آستارادر نزدیکی مرز ایران و دیگری در منطقه هیزه در دامنه جنوبی رشته کوههای قفقاز چنوبی قرار دارد. ایستگاه رادار گابالین در خاک جمهوری آذرباجیان که در سال 2002 به مرکز تحلیلی اطلاعاتی داریال تغییر نام داد، در راستای اهداف نظامی روسیه مورد استفاده قرار می گیرد.