فرار بزرگ پینوشه از مجازات مرگ

سارا معصومی
ژنرال آگوستو پینوشه با مرگ خودنیزجنجال آفریده است. رهبرشیلی که با کودتایی خونین به میدان آمد و هفده سال ترس و وحشت را به مردم شیلی ارزانی داشت مانند بسیاری از دیکتاتورهای تاریخ پیش از آن که در دادگاهی عادلانه محاکمه شود به خواب ابدی فرو رفت.
اعلام خبر ژنرال در 91 سالگی، خیابان‌های پایتخت شیلی را مملو از دشمنان و دوستداران وی ساخت که حتی پس از مرگ دیکتاتور هم دست از خشونت وکشتار برنمی‌داشتند. روزگذشته در حالی که دوست داران پینوشه آرام آرام اشک حسرت می‌ریختند، مخالفان وی شیشه مغازه‌ها و خودروها را شکسته و برای به نمایش گذاشتن تنفر خود از ژنرال پیر درخیابان‌ها آتش به راه انداختند. تلاش‌های پلیس نیز برای جدا کردن طرفین حتی با توسل به آب داغ و گاز اشک آور به جایی نرسید. درگیری در میان طرفین زمانی به اوج خود رسید که مخالفان و طرفداران پینوشه در مسیر بازگشت ازکاخ ریاست جمهوری، مشاجرات لفظی را به درگیری خیابانی کشاندند. براساس آخرین آمار اعلام شده در این درگیری 23  افسر پلیس به شدت زخمی‌شدند. این در حالی است که تعدادی از تظاهرکنندگان نیز دستگیر و بلافاصله روانه بازداشتگاه شدند. معاون وزیر کشوربا محکوم کردن این حوادث از مردم سراسر شیلی درخواست کرد که به این نا آرامی‌ها پایان دهند. بسیاری از مردم شیلی مرگ پیشونه را عاملی برای پایکوبی می‌دانند و به همین دلیل به جشن و پایکوبی پرداختند. یکی از این افرادی که در این مراسم پایکوبی حضور داشت، صراحتا اعلام کرد که شاید خوشحالی ازمرگ یک نفر چندان عادی نباشد اما وی جان بسیاری از دوستان و بستگان وی را گرفته است.
در آن سوی مرزهای شیلی نیز فعالان حقوق بشر ناامید از محاکمه دیکتاتور، انگشت حسرت به دهان گرفته‌اند. پیشونه پیر هرگز برای 17 سال جنایت محاکمه نشد. یک فعال حقوق بشرانگلیسی در این باره می‌گوید: پینوشه پیر مرد و به گمان من به بهشت نخواهد رفت. مرگ او فرصت به پای میز محاکمه کشاندن وی را از ما گرفت. بدین ترتیب بستگان قربانیان وی هرگز طعم عدالت را نخواهند چشید. به گفته یک مقام دولتی، حداقل3197 نفر در جریان حکومت پیشونه جان خود را از دست دادند. این در حالی است که شماری از منتقدان را که هرگز سرنوشتشان مشخص نشدرا هم باید به این آمار اضافه کرد پس از 1990 که دوران ریاست پیشونه به پایان رسید وی هر بار به بهانه بیماری‌های روحی و جسمی ‌از محاکمه گریخت. در این میان دوستداران دیکتاتور افرادی هستند که معتقدند پیشونه آنها را از حکومت کمونیستی نجات داده و تصویر وحشتناک یک ژنرال را از ذهن آنها زدوده است. یکی از دوستداران پیشونه که مقابل بیمارستان محل مرگ وی شمع روشن کرده است در این باره می‌گوید: پیشونه برای همیشه درذهن من به یاد خواهد ماند. من وی را به اندازه فرزندانم دوست داشتم. او ما را از شر کمونیست‌ها نجات داد. امروز روز بسیارتلخی برای ما بود. پیشونه 91 ساله اما درخارج از مرزها از طرفداران چندانی برخوردار نیست. البته در طول این 17 سال حکومت وی یکی از سخت‌ترین دوران تاریخ سیاسی خود را تجربه کردند. تونی اسنو دراین باره گفت: امروزمابا خانواده خشونت در دوران ژنرال پیشونه همدردی می‌کنیم.
در شرایطی که پینوشه هنوز در میان اهالی کاخ سفید طرفدار دارد، رابطه واشنگتن با رییس جمهور فعلی شیلی، میشله باچلت که پدر خود را در زندان‌های مخوف زمان ژنرال از دست داده است نیز بسیار خوب به نظر می‌رسد. نماینده آمریکا در دیده‌بان حقوق بشر نیز در این باره می‌گوید: پینوشه در حالی با زندگی وداع کرد که به هیچ وجه در سرزمین محل تولدش محبوب نبود.
نمایندگی سازمان عفو بین الملل در لندن نیز با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که مرگ پینوشه در واقع زنگ خطری برای دولت شیلی و سایر کشورها بود که از این پس بر روند محاکمه جنایتکاران و ناقصان حقوق بشر سرعت بیشتری ببخشند. ژنرال پینوشه در نود و یکمین سالروز تولد خود روزهای پیش از‌ آنکه برای همیشه از مجازات فرار کند، به طور ضمنی مسئولیت سیاسی همه حوادثی را که در حکومت وی رخ داده بود پذیرفت. البته وی در این بیانیه هیچ اشاره‌ای به نقص حقوق بشر در این هفده سال نکرد.
پینوشه که بود؟
ژنرال آگوستوخوزه رامون پینوشه در بیست وپنجم نوامبر سال  1915 متولد شد. وی به دنبال کودتای نظامی‌ در سال 1973، به دولت دموکرات رئیس جمهور وقت، سالوادور آلنده پایان داد. وی از سال 1974 تا سال 1990 به عنوان رئیس جمهور شیلی به قدرتنمایی پرداخت. سرانجام سکته قلبی دردهم دسامبرسال 2006 به زندگی دیکتاتور پایان داد. یازدهم سپتامبر 1973 روزتاریخی‌ای بودکه نام پیشونه رابه عنوان دیکتاتور درجهان ثبت کرد. پس از آنکه در بیست و دوم آگوست 1973 سالوادور آلنده متهم به نقص قانون اساسی شد. پینوشه بارهبری یک کودتای خشونت بارخود را بر مسند قدرت نشاند. سالوادور آلنده پزشک مارکسیستی بودکه به عنوان اولین رئیس جمهورسوسیالیست شیلی توسط مردم شیلی انتخاب شد. وی پیش از دستگیری خودکشی کرد. در مورد مرگ آلنده و ادعاهای متعدد مطرح شده و علت واقعی مرگ وی هنوز مشخص نشده است. پیشونه پس ازاین حادثه خود را رئیس جمهور شیلی خطاب کرد. پس از کودتا حکومت نظامی‌به رهبری پیشونه در شیلی به روی کارآمد. تعلیق قانون اساسی وانحلال کنگره از جمله اولین دستاوردهای این کودتا بود. هنوز مدتی از روی کارآمدن پینوشه نگذشته بودکه فرمان ترور رهبران چپگرا صادر شد. به دنبال این فرمان 300 نفر کشته و بیش از 3 هزارنفر شکنجه شدند.
هنوز آمار دقیق تبعیدی‌ها و مفقودان قابل دسترسی نیست. پیشونه 17 سال برشیلی حکومت کرد و در این فاصله زمانی بسیاری به تیغ شقاوت وی به قتل رسیدند. امابراساس آخرین آمار اعلام شده 2095 نفرکه اکثرا از مخالفان ژنرال بودند. به قتل رسیدندهزاران نفر نیز برای فرار از ظلم بی امان پیشونه، کشور را ترک کرده و راهی کشورهای دیگرشدند. شیلی در دوران پیشونه روزهای ناآرامی ‌را تجربه کرد هر بار تظاهرات پراکنده و درگیری‌های نه چندان جزیی آرامش آقای دیکتاتور را برهم می‌زد. اوضاع اسفناک حقوق بشر در شیلی زمانی مورد توجه جهانیان قرار گرفت که سفیر سابق شیلی در آمریکا به دنبال بمب گذاری در خودروی حامل وی کشته شد. بدین ترتیب درسال 1976 بود که جهان دیکتاتور شیلی را با چشمانی متعجب نگریست. پینوشه پیر همچنان برای بقا درقدرت آدم می‌کشت. ژنرال کارلوس پراتس نیز که در زمان آلنده فرمانده ارتش شیلی بود و از کودتا علیه وی حمایت نکرد در حادثه‌ای مشابه به قتل رسید. در شرایطی که آلنده پس از انتخابات روابط دیپلماتیک خود با کوبا را از سر گرفته بود، پس از کودتا و به روی کار آمدن پینوشه کوبا نیز مانند بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین به حاشیه انزوا پرتاب شد. در طول حکومت پینوشه شیلی تنها کشوری بود که درجنگ آرژانتین و انگلستان، جانب آرژانتین را نگرفت.