از توهّم تا اندازه‌شناسی

از بزرگان دینی نقل شده است که « رحمت خدا بر آنکس که قدر و اندازه خود را بشناسد» در این کلام حکیمانه، ظرایف فراوانی نهفته است که اگر بدان توجه شود، بدون تردید بسیاری از مشکلات حل خواهد شد اما متأسفانه در کشور ما که قرار است بر اساس احکام و توصیه‌های دینی اداره شود، این توصیه مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد. البته شاید برداشت برخی  افراد از ظرفیت، توانمندی و صلاحیت‌های خود ناشی از توهم و ضعف خود شناسی آنها باشد که هر گاه این ضعف بر یک مسئول حکومتی مسلط شود، زیان‌های فراوانی بر جامعه تحمیل خواهد شد. در چنین شرایطی صاحب نظران، صاحبان تریبون‌ها، رسانه‌ها و علمای اخلاق وظیفه دارند تا قدر و اندازه افراد را به آنها یادآوری نمایند.
متأسفانه در ماههای گذشته مردم شاهد شاهد اقدامات و اظهاراتی بوده‌اند که نشانه دهنده ی ابتلای برخی دولتمردان جدید به توهماتی کم سابقه است به طوری که آنها را بیش از اسلاف خود ب هشدار نیازمند کرده است. از جمله روز گذشته یکی از وزیران دولت نهم اظهاراتی بیان کرده است که تنها ریشه آن می‌تواند گرفتاری در دام توهم و نشناختن اندازه خود می‌باشد. آنچه این وزیر جوان در خصوص آن سخن گفته است نه با سن و سال او اقتضا دارد و نه در حوزه تخصصی او می‌گنجد. از سوی دیگر حکم کلی که او صادر کرده است اهانت به کسانی است که در زمان شیرخوارگی وزیر متوهم –و حتی قبل از آن برای ایجاد نظام اسلامی تلاش کرده‌اند و در سال‌های بعد از آن-که او و برخی همراهان فعلی او محصلانی ساده بوده اند- زمینه را برای تکیه زدن آنها بر مناصب حکومتی فراهم نموده‌‌اند. او نخست ادعا کرده است « فراموش نمی‌کنیم که برخوردهای ما در عرصه بین المللی به ویژه در دو دهه اخیر برخوردهای منفعلانه بود» و پس از آن در سخنی کاملا توهم‌آلود چنین گفته است: « در ملاقات‌های خارجی و داخلی، لیست‌های مفصلی از درخواست کمک‌های فکری از دولت دیده می‌شود...»
البته ادعای انفعال سیاست خارجی در دو دهه گذشته، کپی برداری از اظهارات سال گذشته یک مقام عالی رتبه دولتی است. همان مقام نیز اظهاراتی بیان کرده است که شبیه به ادعاهای این وزیر جوان و کم تجربه می‌باشد: « روزانه دهها نامه از سراسر جهان ضمن بیان وضع نامناسب خود از ما می‌خواهند که ایران مقتدر بماند و روزی بتواند آنها را هم از دست طاغوتیان نجات دهد» روزی که ادعای وصول دهها هزارنامه در روز و استمداد‌های جهانی از دولت نهم برای برای مشکلات در کشورهای گوناگون مطرح شد افراد صاحب نفوذ باید به ایشان یادآوری می‌کردند که حتی بازگشایی دهها هزارنامه در روز و استمداد‌های جهانی از دولت نهم برای حل مشکلات در کشور‌های گوناگون مطرح شده، افراد صاحب نفوذ باید به ایشان یادآوری می‌کردند که حتی بازگشایی دهها هزار نامه- و نه تدبیر برای حل مشکلات- به چند روز وقت نیاز دارد. اگر این تذکر به صورت علنی بیان می‌شود شاید این وزیر جوان به خود اجازه نمی‌داد که با تکرار همین سخن، به راحتی دو دهه گذشته کشور را زیر سوال ببرد. راستی ایا این وزیر محترم می‌داند که در دو دهه گذشته-یعنی از سال 1365تاکنون- ریاست جمهوری کشور بعهده چه کسانی بوده و سیاست گذاری‌های کلان کشور از جمله مواجهه ایران با تحولات بین المللی توسط چه کسانی تصویب و اجرا می‌شده است؟ چگونه است که انتقادات نسبت به عملکرد دولت نهم- که در بسیاری از زمینه ها، مورد اجماع گرایش‌های مختلف می‌باشد- فریاد دولتمردان جدید را بر می‌آورد اما همین مدیران به خود اجازه می‌دهند که مدیران دو دهه گذشته کشور را به انفعال متهم کنند؟
آنچه هم اکنون در روابط ایران با بسیاری از کشورها مشاهده می‌شود و نیز برخی اظهارنظرها که جز با تکذیب یا توجیه راهی برای خلاصی از آن وجود ندارد و همچنین شرایط اقتصادی اقشار گوناگون جامعه، دلایل کافی در اختیار همه افراد قرار داده است تا « تدبیر» برخی دولتمردان را اندازه‌گیری و به مردم معرفی کند. البته ظاهر مردم این اندازه‌گیری را قبلا انجام داده و با نوع رای خود در انتخابات اخیر شوراها ان را اعلام اما‌ای کاش دولتمردان جدید، حداقل با رعایت اخلاق و انصاف نسبت به اسلاف خود، حد و اندازه پایبندی اخلاقی خود و نیز میزان تعهد دینی در قضاوت نسبت به آنچه در سه دهه گذشته در کشور انجام شده است را آشکار می‌ساختند. اگر این کار انجام می‌شد- و یا در آینده بشود- اخذ نمره نسبتاً قابل قبول در اخلاق، احتمالا معدل نمرات این دولتمردان را- که تاکنون به دلیل برخی ضعف‌های مدیریتی پایین بوده است- در حد قابل قبول بالا خواهد آورد.
برخی دولتمردان مدعی، همچنین می‌توانند با بازنگری در برخی روش‌های مدیریتی و افزایش تعامل با سایر دستگاههای حکومتی و بهره گیری ظرفیت‌های کارشناسی، الگوی موفقی از یک روش حکومتی و رضایت‌مندی هموطنان خود را ارائه نمایند. در آن صورت بجای دریافت روزانه دهها هزار « استمداد نامه» هر لحظه و ساعت عملکرد موفق خود را بعنوان راهکاری برای نجات سایر ملت‌ها در معرض قضاوت جهانیان قرار خواهند داد. اگر چه برخی سخنان و اقدامات، فاصله دولت با این نقطه را بسیار طولانی نشان می‌دهد.