همبستگی هستهای واشنگتن ـ دهلی نو
حسن فتحی www.Hassanfathhi. blogfa.com
واشنگتن پس ازحادثه 11سپتامبرگرایش به دهلی نو پیش گرفته و با انتقاد از سیاستهای اسلام آباد درباره رابطه با تروریسم و پشتیبانی از جدایی طلبان کشمیر، نشان دادکه میخواهد درسیاست سنتی منطقهای خود تجدیدنظرکند در همین ارتباط در حالی که آمریکا از برنامههای هستهای و موشکی پاکستان به شدت انتقاد کرده و این کشور را تحریم کرده بود دست دوستی به سوی هند دراز کرده و خواستار همکاری دوکشور در زمینههای صلحآمیز هستهای میشود.
این هماهنگی و همراهی در شرایطی صورت میگیردکه دهلی نو هنوز NPTرا امضا نکرده و مخالف پیوستن به پروتکل منع اشاعه وگسترش سلاحهای هستهای است.
موافقت سنا آمریکا با توافق نامه هستهای هند از اهمیت بسزایی برای دو کشور برخورداربوده و راه استمرار و گزارش همکاریها را همواره کرد. این قرارداد که بیش از یک سال قبل پیشنهاد شد به هند اجازه میدهد به فناوری هستهای غیرنظامیساخت آمریکا دست یافته در عوض برخی از تاسیسات هستهای خود را به روی بازرسان بینالمللی بگشاید. این توافق در پی سفر بوش رییس جمهوری آمریکابه هند حاصل شد در حالی که هند دوباره در سالهای 1974و 1988 دست به آزمایش هستهای زده است. درهمین حال مان موهان سینگ نخست وزیر هند امکان امضای NPTرا رد کرده و اعلام میدارد که زمینه الحاق هندبه پیمان عدم تکثیرسلاحهای هستهای به عنوان یک کشورغیر هستهای به هیچ وجه وجود ندارد. جالب توجه است که او صراحتا براین مسائل تاکیدمیورزد که با وجود امضای توافق نامه هستهای با آمریکا، امکان ورود بازرسان آمریکایی به حوالی تاسیسات هستهای کشورش وجود ندارد. سینگ خاطر نشان میسازد کشورش هنوز هم نسبت به خلع سلاح کامل هستهای متعهد است اما در این جهان بیثباتی غیرقابل پیشبینی داری نگرانیهای مشروع است.
سخنان و موضوع نخست وزیرهند گویای این واقعیت است که تغییرچندانی درسیاستها و دیدگاههای هستهای دهلی نوبه وجودنیامده بلکه این کشور با همراهی آمریکا، این امکان را به دست آورده گامهای بیشتری در راستای بهره گیری از انرژی هستهای در زمینههای صلح آمیز و غیرنظامی بردارد. هرچند این توافقها با برخی اعتراضات در هند و آمریکا مواجه شده و حتی این ذهنیت بوجود آمده بودکه مجلس آمریکا از این توافق نامه امتناع خواهدکرد. ولی در نهایت با تصویب سنا، شرایط تغییرکرد سفر مارس گذشته بوش به هند شرایط را برای توافق دوکشوری که رقیب یکدیگر و در دو جبهه مخالف قرار داشتند فراهم آورد.
هر چند آنچه میان واشنگتن و دهلی نو صورت گرفت به ضررپاکستان و هند نیست اما از آنجا که پاکستان و هند دو رقیب صنعتی میباشند سیاستمداران اسلام آباد میتواند آن رانشانه نزدیکی هند وآمریکا ودرحقیقت دوره واشنگتن از اسلام آباد به حساب آوردند.
هند از سال 1974 که باآزمایش هستهای به کلوپ هستهایهای جهان پیوست همواره با پذیرشNPTمخالفت کرد و تمایل هم به گشوندن تاسیساتش به روی بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمیتیمینشان نداده است. دراین میان توافق واشنگتن و دهلی نو این ذهیت را به وجود آورده بود که هند در مواضع خود دچارنرمش شده و به سوی پذیرش NPT قدم برخواهد داشت. درحال که در این شرایطمان موهان سینگ نخست وزیر هند صراحتا ازعدم الحاق کشورش به NPT سخن گفت وآن را رد میکند.
امضای توافق نامه همکاریهای هستهای، سوالها و مسائلی را در پیداشت که در این رابطه درنشست مشترک بوش وسینگ در حاشیه اجلاس سران گروه 8 در سن پترزبورگ روسیه، مسایل مورد بررسی قرارگرفت و نخست وزیر هند خواستارحمایت بوش از اجرای کامل قراردادهستهای میان دوکشور شد و اظهار داشته بود که نگرانیهایی از این لحظه در دولت و پارلمان هند وجود ندارد.
ما کشوری دموکراتیک هستیم در برابر پارلمان که باجدیت عمل ما را تحت نظر دارد خود را مسئول میدانیم. در دوران جنگ سرد که جهان به دو قطب شرقی و غربی تقسیم شده بود هند متحد شوروی و بلوک شرق به شمار رفته و با اعمال سیاستهای اقتصادی سوسیالیستی و بهرهگیری از توانمندیهای کرملین سعی داشت اوضاع داخلی را سر و سامان بخشد. درآن زمان اختلافاتی میان هندوچین وپاکستان وجودداشت که بادرگیریهای تمام عیارنظامیدر مناطقی نظیرکشمیر و لاداخ و تبت همراه بود. این درگیریها که به نفع هند نبود اوضاع را در منطقه به شدت بحرانی کرد.
مشکل زمانی حاد شدکه چین به سلاح هستهای دست یافته و به یک قدرت هستهای تبدیل شد. در این شرایط که هند از چین بیشتر از پاکستان هراسان بود وارد مسابقه تسلیحاتی شد که در نهایت موجب گردید این کشور هم چند سال بعد اولین آزمایش هسته ای خودرا انجام دهد.
در طول این سالها رابطه بین پکن و دهلی نو بهبود یافته و درنهایت دو کشوردست به تنشزدایی کامل زده و با برقراری صلح و آرامش در مرزها، در راه آشتی و صلح قدم برداشتند ولی با وجود قدم گزاران هند و چین در راه همزیستی صلحآمیز، تحول چندانی در رابطه دهلی نو و اسلام آباد به وجو نیامده و اختلاف آنها برسر کشمیر همچنان ادامه یافت.
پاکستان که با دوهمسایه قدرتمند مواجه بود از تواناییهای چین بهره گرفته و توانست به کلوپ هستهایها بپیوندد که این مساله اوضاع را در شبه قاره هند حساستر و بغرنجترکرد. امادرکنار دستیابی پاکستان به سلاح هستهای شرایط منطقهای دچار تغییر شده و در حقیقت با پایان جنگ سرد، صفبندیها نیز باتحول و دگرگونی مواجه شدبه گونه ای که هند که سیاست درهای بازاقتصادی رااززمان نخست وزیری راجیوگاندی پیش گرفته بودبه دوستآمریکا تبدیل شده ولی درعوض پاکستان که حامیو مشوق طالبان بوده و رابطه مطلوبی با القاعده داشت درمعرض اتهاماتی قرارگرفت که چندان به نفع این کشور نبود در این رابطه با وجود اینکه ژنرال مشرف تلاش وسیعی به عمل آورد تا ذهنیت جهانی را دچار تغییر سازد ولی ازآن جا که آمریکا از برخی سیاستهای پاکستان در ارتباط با کشمیر انتقاد کرده و این کشوررا برای مبارزه با تروریسم در این منطقه تحت فشار قرار داد مشخص شدکه اسلام آباد چندان مورد وثوق و اعتماد نیست.
توافق هستهای باهند از2 بعدقابل بررسی است.
ـ اول اینکه آمریکا میخواهدبه هندبه عنوان قدرت برتر در شبه قاره، این امتیاز را بدهدکه رشد بیشتری یافته و در زمینههای صلح آمیزهستهای به موافقتهای قابل توجهی برسد. این روند نشانه ی تقویت رابطه واشنگتن ـ دهلی نو میباشد. اگرچه گفته شد تقویت این رابطه به ضرراسلامآباد نیست اما نمیتوان تاثیر آن را بر روابط پاکستان و آمریکا و حتی پاکستان و هند نادیده گرفت زیرا این توافق و قرارداد میتواند به عنوان اهرمی برای تحت فشاردادن اسلام آباد در شرایط ضروری مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
مساله دوم که ازنظر ما بیشتر اهمیت دارد ارتباط به برنامه و فعالیتهای هستهای ایران دارد زیرا به این ترتیب هند را از ایران دورکرده و در حقیقت از متحد تهران به دوست و حامیآمریکا تبدیل کرد.
سیاست هند درقبال ایران از زمانی که این کشور در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمیعلیه تهران رای داد شکرآب شده و دچار تغییر گردید. به طوری که تعدادی از مقامات ایرانی حتی سخن از قطع روابط بر زبان راندند که همین مساله تاثیر منفی بر فعالیتها و روند اجرایی و توافقهای ایران، هندو پاکستان بر سرلوله انتقال گازداشت. آمریکا بدین ترتیب توانست هند را کاملا به خود جلب کرده و نسبت به ایران در موضع خنثی قراردهد. به گونه ایکه ایران نمیتواند انتظار هیچگونه کمک و مساعدتی از این کشور داشته باشد. در این شرایط برخی در تهران دست به دعا برداشته و آرزو میکردند مجالس قانونگذاری آمریکا توافق بوش ـ سینگ را رد کرده و مانع نزدیکی واشنگتن و دهلی نو شوند. جدایی هند از ایران و پیوستن به آمریکا با وجود اینکه چندان به ضرراسلام آباد نبود اما میتواند برای تهران مشکل آفرین شود. زیرا ایران به هند به چشم یک متحدکه میتواند در مواقع حساس به یاریاش بشتابد نگاه میکرد که به این وسیله این اهرم هم از ما گرفته شد.
آمریکا در راستای تحت فشاردادن ایران، گامهای بسیاری برداشته که یکی از مهمترین آنها، همین مقوله دورکردن هند و پاکستان از تهران بوده است. به طوری که امروزه ایران از رابطه قابل قبولی با همسایههای خود برخوردارنیست و اگر قرار باشد لطمهای به این کشوروارد شود حتما تعدادی از همسایهها در آن نقش خواهند داشت. به همین دلیل برخلاف آنچه دهلی نو اعلام داشته توافق با واشنگتن به ضررهیچ کشوری نیست باید صراحتا بر این مساله تاکید کردکه آنچه صورت گرفته با منافع ایران در تضاد بوده و مغایر خواستههای تهران است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
