نیازها و چالش‌های قانونگذاری

* جایگاه بررسی و ارائه سوابق قوانین و تشخیص قوانین ملغی شده در مجلس کجاست؟
** در حال حاضر، اداره کل قوانین مجلس پس از این که طرحها و لوایح ارائه می‌شود، بنابر سلیقه خود به طور گزینشی و سلیقه‌ای سوابق قوانین را ضمیمه و چاپ می‌کند. ما نیاز داریم پیش از مرحله تدوین قوانین جایگاهی باشد تا مشخص کند در کدام زمینه‌ها با تراکم قوانین و در کدام زمینه‌ها با خلأهای قانونی مواجه هستیم.
مرحله بعدی تصویب قوانین است. در این مرحله باید به گونه‌ای ساماندهی کنیم که بحثهای حقوقی شفاف و روشنی درباره موضوعات مورد قانونگذاری انجام شود و از نظرات کارشناسان بهره‌گیری شود.
نکته‌ای که به آن اشاره کردید بسیار مهم است در حال حاضر، بسیاری از قوانین دارای نکات مبهم هستند. مشخص نشدن سلیقه‌ها در تصویب قوانین راه برای اعمال سلیقه‌های گوناگون و متفاوت باز کرده است.
در مرحله تصویب قوانین قصد داریم این وضعیت را ساماندهی کنیم تا قوانین، درست، قابل فهم و براساس اصول حقوقی باشد.
نکته بعدی انتشار قوانین است. قوانین را چه کسی باید منتشر کند؟ به چه شیوه‌ای قوانین باید منتشر شود؟ آیا قوانین باید مانند اولین سال قانونگذاری توسط روزنامه رسمی منتشر شود و 15 روز پس از انتشار لازم‌الاجرا باشد؟ یا اکنون و در این برهه از زمان باید به سراغ انتشار الکترونیکی قوانین رفت.
آیا نیازمند سایتی در خصوص قانونگذاری نیستیم تا وضعیت قوانین مصوب و یا در حال تصویب در این سایت اطلاع‌رسانی شود؟ منتشرکنندگان و چاپ‌کنندگان قوانین تصویبی باید چه شرایطی داشته باشند. در حال حاضر، مجموعه‌های مختلف و متعددی از سوی ناشران مختلف چاپ می‌شود: ولی وقتی به این کتاب مراجعه می‌کنیم، می‌بینیم این مجموعه قوانین به تناسب تفاوت ناشران با هم فرق دارند. یک قانون یا تبصره از یک ماده در مجموعه‌ای چاپ شده و در مجموعه‌ای دیگر چاپ نشده است، هر کتابفروشی به سلیقه خود مجموعه‌ای از قوانین را چاپ کرده است.
ما می‌خواهیم این وضعیت را ساماندهی کنیم. به گونه‌ای که هر کسی قصد چاپ مجموعه قوانین را داشته باشد، از اداره تنقیح قوانین مجوز بگیرد.
* این همان اداره‌ای است که در آینده قرار است تاسیس شود؟
** بله این اداره همچنین در خصوص ابلاغ قوانین و لازم‌الاجرا شدن آن نیز اختیاراتی خواهد داشت. در همایش یکصد سال قانونگذاری، 3مرحله تدوین، تصویب و انتشار و ابلاغ قوانین مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
نکته بعدی‌ای که در این همایش بررسی می‌شود و پس از آن نیز این مساله به طور جدی مورد پیگیری قرار می‌گیرد، اجرای قوانین است.
باید بررسی شود که پس از تدوین، تصویب و انتشار قوانین، کیفیت اجرایی قوانین چگونه بوده است. آیا باعث حل مشکلات و باز شدن گره‌ها شدن است یا این که به پیچ و خم دستگاه بوروکراسی افزوده است.
در واقع بازخورد قوانین در این همایش بررسی می‌شود و ضوابطی نیز برای پیگیری کیفیت اجرایی قوانین تدوین و جایگاهی نیز به این امر تخصیص خواهد یافت تا قوانین مصوب اجرایی‌تر و کارآمد‌تر شود.
کار آخری که قرار است در این همایش انجام شود، تقسیم‌بندی و کدبندی قوانین است تا مراجعان به آسانی و با صرف کمترین زمان، قوانین مورد نظر خود را پیدا کنند.
* مواردی که اشاره کردید، اعم از ساماندهی، تدوین، تصویب و انتشار قوانین هدف بزرگی است که در دوره‌های گذشته مجلس نیز به طور جدی مطرح بوده است چطور امکان دارد که شما به این اهداف بزرگ برسید؟
** درست است، سابقه این موضوع به پیش از انقلاب و به زمانی می‌رسد که سازمان تنقیح قوانین وجود داشت. بعد یکباره این سازمان به یک اداره کل در ریاست جمهوری تنزل یافت که هم اکنون نیز اداره کل تنقیح قوانین ریاست جمهوری هست. بخشی از امکانات آن را نیز مجددا به سازمان‌های دیگر منتقل کردند. به هر حال این مساله در ادوار گذشته مجلس همچنان مطرح بود. ولی در مقدمات کار متوقف می‌شد؛ زیرا به یکباره مسائل سیاسی‌ای را مطرح کرده‌اند که باعث فراموش شدن اصل قضیه شده است. مثلا این که آیا شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌تواند قانونگذاری کند؟ و در خلال آن بحثهای دیگر مطرح شده تا این که اصل کار کاملا متوقف شده است. ما سعی کرده‌ایم به دور از فضاسازی سیاسی در این زمینه حرکت کنیم و خوشبختانه قدمهای خوبی برداشته‌ایم و در این زمینه نیازمند همکاری و همفکری اساتید دانشگاه و کارشناسان هستیم. من در این جا نکته‌ای بگویم اساتید دانشگاه در کلاسهای درس خود از قوانین مصوب در مجلس مدام ایراد می‌گیرند و از این قوانین انتقاد می‌کنند، اما اکنون که نیازمند دریافت نظرات و پیشنهادهای آنان هستیم، کمترین همکاری را با ما می‌کنند حتی به منزل برخی از اساتید مراجعه و از آن‌ها خواهش کردیم که در این همایش مقاله ارائه کنند و به برگزاری آن کمک کنند ولی همراهی نکردند. متاسفانه در مقام انتقاد خیلی راحت برخورد می‌کنند؛ ولی در مقام عمل همراهی نمی‌کنند. اکنون هم از کسانی که در این زمینه صاحب نظر هستند، خواهش می‌کنیم که با ارائه مقالات و نظرات کارشناسی به برگزاری این همایش کمک کنند.