تقریب رقابت‌های هسته‌ای

محمدرضا عسگری
پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی فضای دوقطبی، انحصار هسته‌ای نیز که در اختیار ابرقدرت غرب و شرق قرار داشت، از بین رفت و برخی از کشورها به سمت تجهیز به فناوری هسته‌ای در بعد نظامی و غیرنظامی گام برداشتند. در شرایط جدید جهانی و حاکم شدن ترتیبات امنیتی بر نظام بین‌الملل که حادثه یازده سپتامبر نطقه عطف آن تلقی می‌شود، به تشدید رقابت‌های تسلیحاتی خصوصاً در عرصه هسته‌ای منجر شده است. در چنین فضایی که جهان آکنده از رقابت‌های تسلیحاتی است، سطح نگرانی‌های امنیتی نیز افزایش می‌یابد، هرچند که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان هسته‌ای شدن کشورها یک عامل بازدارنده به حساب می‌آید.
موضوع رقابت‌های هسته‌ای در جهان خصوصاً در شبه‌قاره هند در هفته‌های اخیر و پس از آزمایش موشکی کره‌شمالی مورد توجه افکار عمومی و محافل سیاسی و خبری جهان قرار گرفته است. بر این اساس، پس از آزمایش موشکی پاکستان در پنجشنبه گذشته، مقامات هندی نیز از آزمایش موفقیت‌آمیز موشک میان‌برد سطح به سطح موسوم به «پریتوی 2» در روز یکشنبه هفته جاری خبر دادند. آزمایش موشکی هند که پس از تصویب قرارداد همکاری هسته‌ای واشنگتن دهلی‌نو در مجلس سنای آمریکا صورت گرفت، بیانگر تلاش دولت‌ مان‌هومان سینگ برای تثبیت و تحکیم جایگاه هند به‌عنوان یک کشور دارنده تسلیحات هسته‌ای در منطقه به‌شمار می‌رود. اگرچه انعقاد قرارداد همکاری هسته‌ای آمریکا و هند با مخالفت‌های داخلی در دو کشور همراه بوده است، اما باید توجه داشت که بوش و مان‌موهان سینگ هرکدام اهداف خاصی را دنبال می‌کنند. منتقدان آمریکایی بر این باورند که همکاری هسته‌ای با هند به قدرتمند شدن این کشور در عرصه فناوری هسته‌ای خصوصاً در بخش نظامی منجر می‌شود که این موضوع با سیاست‌های اعلانی دولت بوش تناقض دارد.
به‌هرحال از نگاه محافل آمریکایی، هند هسته‌ای می‌تواند موجب به خطر افتادن منافع آمریکا در منطقه باشد و در صورت برابری قدرت هسته‌ای دو کشور، امکان تأثیرگذاری بر دولت هند برای پذیرفتن سیاست آمریکا از بین خواهد رفت. از سوی دیگر برخی گروهها و شخصیت‌های سیاسی هند قرارداد همکاری هسته‌ای با آمریکا را باعث فراهم شدن زمینه‌های مناسب نفوذ واشنگتن در فعالیت‌های محرمانه هند در عرصه هسته‌ای عنوان می‌کنند.
از دیدگاه حقوقی نیز توافق هسته‌ای آمریکا با هند، نص صریح معاهده NPT و قوانین انرژی آمریکا تعارض دارد. چرا که هر دو بر عدم فروش تجهیزات هسته‌ای به کشورهایی که در NPT عضویت ندارند، تاکید می‌کنند. بنابراین تصویب همکاری هسته‌ای با هند در سنای آمریکا بیانگر نگاه دوگانه واشنگتن به موضوع هسته‌ای شدن کشورها در صحنه بین‌المللی است. برخی ناظران سیاسی انعقاد قرارداد هسته‌ای دهلی‌نو و واشنگتن را در جهت سیاست آمریکا در شرق آسیا مبنی بر مهار چین به عنوان یک رقیب جدی آمریکا ارزیابی می‌کنند.
با این توصیف می‌توان گفت که آزمایش موشکی جدید هند ضمن آن‌که نشان‌دهنده سیاست‌های متعارض آمریکا در عرصه هسته‌ای است، باعث تشدید رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه خصوصاً جنوب‌شرق آسیا خواهد شد.