انتخابات و دموکراسی

محمدحسین روانبخش
«انتخابات» اگرچه به نظر بعضی‌ها همه دموکراسی است اما در واقع انتخابات به شرط رعایت قواعد و برگزاری صحیح حداکثر می‌تواند به عنوان یکی از ابزار اعمال دموکراسی مطرح باشد. در حقیقت قبل و بعد از هر انتخاباتی، ملزومات بسیاری وجود دارد که تنها با بودن آنها می‌توان جامعه‌ای را دموکراتیک دانست.
1- دیرگاهی است که بسیاری از متفکران این نظریه را مطرح کرده‌اند که در کنار توزیع قدرت باید توزیع ثروت هم باشد والا تجمیع ثروت می‌تواند روند دموکراسی را نیز مختل کند اما در دهه‌های اخیر و با گسترش رسانه‌ها و اهمیت یافتن ارتباطات، توزیع معرفت هم به مقوله‌ای مهم و تاثیرگذار در جوامع بشری تبدیل شده است.
توزیع معرفت عنوانی کلی است که می‌توان از آن مراد به اطلاع‌رسانی صحیح، امکان اطلاع‌رسانی برای همه، چرخش آزاد اطلاعات و ... داشت. اگرچه این مقوله همیشه اهمیت داشته ولی در شرایط فعلی امکان توزیع معرفت به مراتب بیشتر از گذشته است و شاید به همین دلیل است که این خواسته در روزگار ما شنیده می‌شود. ضمن اینکه توجه به این امر که بسیاری از نارسایی‌های دموکراسی در طول حیاتش ناشی از فقدان توزیع معرفت است نیز می‌تواند اهمیت این موضوع را بیش از پیش گوشزد کند.
تا زمانی که شرایط برابر معرفتی برای همه مردم وجود نداشته باشد، دم‌زدن از دموکراسی کامل، اغراق است و دموکراسی حداقلی هم- اگر وجود داشته باشد- در معرض انقراض است!
2- آنچه از رای مردم در انتخابات حاصل می‌شود، نباید از مردم منقطع باشد و فقط برای رأی‌گیری بعد به مردم روی بیاورد. در حقیقت در یک جامعه دموکراتیک میان دولت و ملت فاصله‌ای نیست یا به عبارت صحیح‌تر منافع دولت و ملت هیچ تفاوتی باهم ندارد.
اگرچه اکثریت قریب‌ به اتفاق نظام‌ها ادعای چنین امری را دارند اما واقعیت این است که در بیشتر حکومت‌ها منافع و مصالح دولتی چیزی جدا از منافع و مصالح ملی است و حتی گاه این دو در برابر هم قرار می‌گیرند. یکی از پیامدهای قبول یکسانی منافع دولت و ملت این است که در هیچ مساله‌ای نباید مردم نامحرم شمرده شوند یا به آنها دروغ گفته شود. واضح است که در مسائلی که مربوط به امنیت ملی افشای مسائل صحیح نیست و نباید آن را شامل این حکم کرد اما این موضوع و حدود و ثغور آن هم در حقیقت از طرف مردم مشخص می‌شود و چنین امری هم در حقیقت احترام به نظرات مردم است.
3- اگر در هر انتخابات تاکید می‌شود که مردم پیروز واقعی هستند، باید گفت که در یک جامعه دموکراتیک واقعیت هم همین است. شرکت مردم در هر انتخاباتی به معنای تاکید بر این موضوع است که به اعتقاد مردم دموکراسی در جامعه جریان دارد و آرای مردم تاثیرگذار است. با این قرائت باید گفت که مشارکت مردم، مخالفت با نظریاتی از قبیل تزئینی بودن رای مردم و ملاک نبودن آرای مردم در مشروعیت حکومت است.
اگر رای مردم را «نه» بزرگ به دشمنان نظام می‌دانیم- که درست هم هست- باید همچنین رای مردم را «نه» بزرگ به مخالفان اصالت رای مردم هم دانست.