رابطه مذهب و سیستم سیاسى در ترکیه

* آقاى شنسوى دولت اردوغان در صحنه دیپلماسى تلاش مى کند باب دوستى هاى جدید با دولت هاى مختلف را باز کند. در این نگاه جدید آنکارا شما چه جایگاهى براى روابط ایران و ترکیه قائل هستید؟
**در دنیاى اسلام دو کشور بزرگ هستند که استعمار در آنها پیشینه اى ندارد: ایران و ترکیه. این دو کشور تاریخ و تمدنى عمیق دارند و از پتانسیل هاى فراوانى براى نقش آفرینى در جهان اسلام برخوردارند و همچنین به طور طبیعى رقابتى میان دو کشور جریان دارد. اما زمان مهم است و باید به همکارى روى آورد. ایران و ترکیه اشتراکات فراوانى در بسیارى از زمینه ها دارند. بر پایه همین واقعیات است که دنیاى اسلام توانمندى هاى زیادى حاصل کرده است.
* کشور شما به دلیل ویژگى ها و ارتباطات نزدیک ترى که با غرب دارد مورد توجه آن بخش از جامعه جهانى است، به گونه اى که تحلیلگران بر این باورند که غرب در نظر دارد از ترکیه به عنوان پلى براى برقرارى ارتباط با جهان اسلام بهره ببرد. کار ویژه و نقش ترکیه در این رویکرد غرب به جهان اسلام چگونه تعریف شده است؟
**ترکیه ۱۵ سال است که در روند الحاق به اتحادیه اروپا قرار گرفته است و فراتر از آن، از ابتداى به وجود آمدن جهمورى ترکیه، کشور ما درصدد بهره جویى از فناورى غرب برآمده است. اساس این رویکرد تلاش ما براى بهره مندى از قابلیت هاى خود و دیگران در همه زمینه ها و در همه نقاط دنیاست. اما باید مراقب بود که این روند به ارزش هاى ما لطمه وارد نکند. بنابراین ترکیه ضمن حفظ ارزش هاى خود، فناورى ها و توانمندى هاى کسب شده از غرب را به دیگران نیز انتقال مى دهد. این نقشى است که غرب از ترکیه مى خواهد.
* در سیاست امروز ترکیه، با توجه به قدرت گرفتن حزب اسلامگراى عدالت و توسعه (آک)، عنصر اسلام نقش فزاینده اى یافته است.
شما پارامترهاى جدید قدرت که با حضور اسلامگرایان به وجود آمده را در چه مى بینید؟
**۹۹ درصد از جمعیت ترکیه را مسلمانان تشکیل مى دهند و جامعه ترکیه رویکرد عمیق به ارزش هاى دینى آغاز کرده است. اسلام در ترکیه با رویکردهاى اسلامى سایر کشورها تفاوتى ندارد. اما کاملاً طبیعى است که هر بخشى از جهان اسلام به شیوه اى خاص به اصول دینى خود پایبند است. امروز اسلام تأثیر فراوانى بویژه در حیطه فرهنگ ترکیه داشته و بخشى از فرهنگ ما شده است.
* جدال میان اسلامگرایان و لائیک ها به اوج رسیده تنش هاى سیاسى در ترکیه وضع نگران کننده اى پیدا کرده است. چه تحلیلى از روند این منازعه دارید؟
**در ترکیه برداشت ها و قرائت هاى متفاوتى از سکولاریسم وجود دارد که جنجالى سیاسى را در پى داشته است. سکولاریسم از اوایل دهه ۱۹۲۰ وارد سنت دولتدارى ترکیه شده البته در خارج از ترکیه از پیشینه اى طولانى برخوردار است. با تأسیس جمهورى ترکیه مدل فرانسوى سکولاریسم در سیاست پیاده و نهادینه شد. در این مدل دین از سیاست جداست. گروه هاى دینى مى توانند در یک چارچوب مشخص اصول مذهبى خود را اجرا کنند. با این حال از همان ابتدا منازعه اى میان گروه هاى مذهبى و سکولارها بروز کرد. سکولارها همواره در مقابل تأثیرات دینى بر سیستم محتاط بوده اند.
از سوى دیگر گروه هاى دینى براین باور بوده اند که تحت حاکمیت سکولارها قادر نیستند که اصول مذهبى خود را به اجرا بگذارند چرا که محدودیت فراوانى فراروى آنها قرار دارد.
واقعیت آن که تاکنون میان سکولارها و اسلامگرایان نوعى همزیستى فرهنگى رایج بوده است. اگر به جامعه حامیان سکولاریسم بنگرید مى بینید که اسلامگرایان بخش زیادى از این جمعیت را تشکیل مى دهند.
* در نگاهى دقیق تر به این منازعه و آنچه که میان عدالت و توسعه از یک سو و احزاب سکولار، دادستانى کل و ارتش از سوى دیگر مى گذرد آیا مى توان گفت که مسئله اساسى لائیک ها در این رویارویى، جدال براى قدرت است و آنها خواستار بازگشت به صدر قدرت هستند؟
**به اعتقاد من این جدال قدرت نیست و باید آن را رقابت بر سر قدرت نامید. این رقابت دولت و ملت را قوى تر مى سازد. از آنجا که سیستم و مذهب بر یکدیگر تأثیر مى گذارند. وضعیت جارى بسیار پیچیده است اما در مجموع مخالفتى با اسلام وجود ندارد. اگر در ترکیه مخالفتى با اسلام وجود داشته باشد باید عوامل آن را در خارج بجویید. در ترکیه مساجد و امامان جماعت فراوانى وجود دارد که تأمین هزینه هاى آنها بر عهده دولت است. اگرچه روابط تنگاتنگى میان دین و دولت وجود دارد اما هیچ یک در امور دیگرى دخالت نمى کنند.