بیستودومین نمایشگاه بینالمللی کتاب گونه برگ سوئد برگزار شد
جایزه بهترین اسکار نشر برای شهلا لاهیجی
لیلی فرهادپور
خبر کوتاه بود و بسیار مبهم. شهلا لاهیجی جایزه بینالمللی آزادی نشر را گرفت. منبع فارسی خبر، چند سایتی بود که حرفش را نباید زد و بدتر از آن این که این سایتها تنها کاری که نمیکنند انتقال دقیق جزئیات است. اطلاعات همین چند نکته بود: «لاهیجی روز 21 سپتامبر در نمایشگاه بینالمللی کتاب در شهر گوتنبرگ این جایزه را از سوی اتحادیه بینالمللی ناشران دریافت کرده است.»
نمایشگاه بینالمللی کتاب گوتنبرگ هر ساله در شهری ساحتی که سوئدیها به آن «گوتهبرگ» میگویند، برگزار میشود. این نمایشگاه یک رخداد بینالمللی مهم در عرصه کتاب و نشر است. در واقع بسیاری از رخدادهای نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت که بلافاصله پس از این نمایشگاه در آلمان برگزار میشود، تحت تاثیر رویدادهای نمایشگاه گوتهبرگ قرار میگیرد.
براساس اطلاعاتی که در سایت این نمایشگاه نیز قابل دسترس است، امسال بیستودومین نمایشگاه گوتهبرگ از 21 تا 24 سپتامبر در این شهر برگزار شده است. ویژگیای که این نمایشگاه را در عرصه نشر بینالمللی مهم ساخته، برنامهها و سمینارهایی است که در حاشیه این نمایشگاه برگزار میشود. در این سمینارها از تمام نقاط دنیا نویسندگان و ناشران شرکت میکنند و در مورد مسائل نشر به گفتوگو میپردازند. امسال در حاشیه این نمایشگاه 444 سمینار با حضور 743 تن از نویسندگان و منتقدان 34 کشور دنیا برگزار شد.
نمایشگاه بینالمللی کتاب گوتنبرگ از سوی نهادهای غیردولتی بینالمللی حمایت میشود که مهمترین آن اتحادیه بینالمللی حمایت میشود که مهمترین آن اتحادیه بینالمللی ناشران است. این همان نهاد غیردولتی و بینالمللیای است که جایزه امسال خود را به شهلا لاهیجی داده است. اتحادیه بینالمللی ناشران یا IPA) International Publishers Association) در سال 1896 تاسیس شد و هم اکنون صنعت نشر جهانی 78 ملیت را از 66 کشور زیر پوشش خود دارد. آیپیآ یکی از تشکلهای غیردولتی بینالمللی مورد تایید سازمان ملل متحد است که مشاورت این سازمان را نیز هم برعهده دارد. دفتر مرکزی این اتحادیه در ژنو سوئیس است. این جایزه در سال 1998 به وسیله اتحادیه بینالمللی ناشران پایهگذاری شد و از آن سال به بعد هر ساله در برنامه گشایش نمایشگاه گوتهبرگ اهدا میشود. بر اساس تعریف این اتحادیه، این جایزه به کسی در جهان اهدا میشود که در دفاع از حق آزادی نشر کار کرده و بر آن پافشاری کرده باشد. خانم لارس گرهان رئیس کمیته این جایزه درباره برنده امسال یعنی شهلا لاهیجی گفته است: «فعالیتهای او در انتشارات «روشنگران» و تلاشهای او در زمینه حقوق زنان مشکلاتی را برای او به وجود آورده است ولی با وجود تمام ناملایمات حمایت خود را از بسیاری از نویسندگان بخصوص نویسندگان زن دریغ نکرده است.»
و اما شهلا لاهیجی خود در مورد این جایزه چه میگوید. به هتلی که در آن اقامت دارد تلفن میزنم. صبح زود سوئدیهاست. لاهیجی میگوید: «اینجا به این جایزه به اصطلاح میگویند «اسکار نشر». طبق برنامهریزیهای آنها قرار نیست تا آخرین لحظه کسی نام برنده را بداند ولی مثل همهپ برنامههای مشابه قبلا به من خبر دادند زیرا باید تشریفاتی را تدارک میدیدند. من باید فیوز انفجاری نمایشگاه را فشار میدادم. در افتتاحیه نمایشگاه مرا صدا کردند. فیوز انفجاری را به کار انداختم. دینامیتی در کار نبود. فقط نور و فرهنگ و دانش بود که از هزاران فشفشه و شمع روشن در صحنه پدیدار شده بود.
بعد که این فشفشهها خاموش شدند در جای سوخته آنها شعار نمایشگاه در صحنه باقی ماند: تلاش برای آزادی نوشتن و آزادی نشر.» لاهیجی ادامه میدهد: «برای من خیلی افتخار داشت که این نمایشگاه را یک زن و یک ناشر ایرانی افتتاح میکند. در ضمن این اولین باری بود که به ناشری از خاورمیانه چنین جایزهای داده میشد.
متاسفم که مسوولان فرهنگی کشور ما به دلیل انحصارطلبیشان نخواستند و نمیتوانند در این افتخار با من شریک باشند. من فکر میکنم جایزهای که به من داده شده جایزهای برای تلاشگران صحنه فرهنگ ایران بود و من این جایزه را با تمام همکارانم – ناشران و نویسندگان – در ایران که در این زمینه فعالیت میکنند شریک هستم.
لاهیجی در توصیف صحنه روز افتتاح میگوید: «من آن لحظه بغض کرده بودم و نمیتوانستم درست صحبت کنم. دلم میخواست ناشران کشورم در این مراسم حضور داشتند. اشکهای من حضار را تحت تاثیر قرار داد. خیلیها به من گفتند که من خوب میتوانم احساسات عمومی را برانگیزم. اما من این قصد را نداشتم و بسیار هم تعجب کردم که چطور این جامعهای که به بیاحساس بودن متهم است چنین احساساتی عمل میکند. چون وقتی من گریه کردم دیدم حاضران نیز گریه میکنند.»
در روز افتتاحیه و هنگام اهدای جایزه، خانم لارس گرهان وی را چنین معرفی کرد: «شهلا لاهیجی اولین زن ناشر ایرانی است. او انتشارات روشنگران را در سال 1983 (1363) پایهگذاری کرد. نشر روشنگران تاکنون حدود 200 کتاب از نویسندگان زن ایران منتشر کرده است.
وی همواره در زمینه دستیابی به حقوق آزادی نشر در تلاش بوده و حتی یک بار دفتر کارش توسط تندروهای ناشناس بمبگذاری شده است. وی در سال 1942 (1320) به دنیا آمده است. خانم لاهیجی همچنین نویسنده و مترجم نیز هست و با تمام مشکلات به فعالیت خود ادامه میدهد.» شهلا لاهیجی میگوید: «هیچ کدام از این اطلاعات را من به این اتحادیه نداده بودم و آنها خودشان این اطلاعات را در مورد من جمعآوری کردهاند. در روز افتتاحیه فقط گفتم که 23 سال است در زمینه نشر کار میکنم و تا آنجا که بتوانم ادامه خواهم داد. من بسیار خوشحال بودم که نماینده 72 کشور عضو اتحادیه ناشران به اتفاق آرا به من رای داده بودند؛ 72 نمایندهای که اصلا نمیشناسمشان. فقط میدانم مانند امثال من در زمینه نشر فعالیت میکنند.»
لاهیجی در روز دوم نمایشگاه در سمیناری تحت عنوان «نشر چیست و ناشر کیست» شرکت کرد و سخنرانی او با استقبال روبهرو شد. او میگوید: «نمایشگاه کتاب گوته برگ برای همین سمینارهای جنبیاش اهمیت دارد. مردم پول میدهند و بلیتهای گران این سمینارها را تهیه میکنند تا در آن شرکت کنند.»
در مهمترین سمینار جنبی نمایشگاه گوتهبرگ که توسط آیپیآ و انجمن بینالمللی قلم تحت عنوان «آزادی بیان» برگزار شد، 18 نویسنده و ناشر حضور فعال داشتند. از ایران به غیر از شهلا لاهیجی، آذر محلوجی نویسنده و مترجم مقیم سوئد و آرش حجازی ناشر و مدیر انتشارات کاروان نیز شرکت داشتند.
شرکتکنندگان دیگر این سمینار عبارت بودند از: آنا ماریا کابا نلاس از آرژانتین (رئیس دورهای اتحادیه بینالمللی ناشران)؛ ماتیس گادل از سوئد (استاد دانشگاه آپسالا در زمینه اسلامشناسی و پروفسور در مطالعات تطبیقی ادیان)؛ شری گاروسا از جمهوری چک (نویسنده و فعال در زمینه آزادی بیان و دوست صمیمی واتسلاو هاول)؛ میکلوس هراستی از مجارستان (سازمان دهنده نهاد صلح و امنیت در اروپا و آزادی رسانهها)؛ عیان هریس علی از هلند (یکی از اعضای پارلمان آلمان و محقق در زمینه مسائل زنان و اسلام)؛ چنجریا هوو از زیمبابوه (نویسنده تبعیدی مقیم فرانسه)؛ ایسترینا کره از هند (نویسنده تبعیدی)؛ گونتر کرینگز از آلمان (عضو حزب دموکرات مسیحی و مدافغ کپی رایت)؛ جان لاگرکویست از سوئد (پروفسور و محقق به خصوص در زمینه توسعه بینالمللی اینترنت در چین)؛ لاری لمپرت از سوئد (مدیر کتابخانه بینالمللی استکهلم)؛ آمبیی لیگابود از کنیا (نویسنده)؛ چنمیپینگ از سوئد (نویسنده)؛ هاگمیلس از مصر و امین مالوف از لبنان.
در حاشیه این نمایشگاه همزمان سمینارهای دیگری در حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان، مسائل جاری جامعه، تاریخ، رمان و دیگر مسائل فرهنگی برگزار شد. در یکی از این سمینارها نیز محمود درویش شاعر معاصر فلسطینی شرکت داشت و در زمینه آزادی بیان سخنرانی کرد.
شایان ذکر است که در نمایشگاه بینالمللی کتاب گوتهبرگ آرش حجازی، مدیر انتشارات کاروان، در سمینار آزادی بیان در عصر دیجیتال شرکت داشت. همچنین شیرین عبادی حقوقدان و برنده جایزه صلح نوبل نیز در یکی از سمینارهای این نمایشگاه حضور داشت که سخنرانی وی بسیار مورد توجه قرار گرفت.
شهلا لاهیجی بحث و تبادلنظر در این سمینارها را فوقالعاده توصیف کرد و یک بار دیگر جای همکاران خود را خالی دید. لاهیجی روز 30 سپتامبر برای شرکت در نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت به آلمان میرود. گویا قرار است در آنجا نیز استقبالی از او به مناسبت دریافت این جایزه صورت گیرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
