تلاش برای هماندیشی
محمدرضا جلائی پور، دبیر سمینار
1. این روزها تحلیل بسیاری از امور به چالش سنت و مدرنیته حواله میشود. سخنی که با فرض موجه بودن ، آنقدر کلی است که گره فروبستهای را نمیگشاید و کلیدی است بزرگتر از هر قفلی. ما مهمترین وجه سنت را در این روزگار و کشور ، سنت دینی میبینیم. برآن شدیم که بحث سنت و مدرنیته در ایران را اندکی تخصصیتر و در قالب دین و مدرنیته بررسیم. امری که روشن شدن سویهها و مبانیاش به آشکاری وجوه پنهان مسئله سنت و تجدد هم کمک بسیار خواهد کرد. گرچه درباره مسائل ادیان در دنیای مدرن حرفهای بسیار زده شده اما در متون فارسی سخن منسجم کم گفته شده است. همه سخنرانیها و مقالات در همایش ما موضوعی واحد دارند و به یکی از این دو سئوال معطوف هستند : 1- آیا دین و مدرنیته با یکدیگر سازگارند ؟ 2- در دنیای مدرن چه بر سر دین میآید؟ (به دیگر سخن ، نسبت ما با نظریه سکولاریزاسیون در دو سطح خرد و کلان چیست؟). کمتر سمینار یا نشستی را سراغ داریم که تخصصاً بر این مسئله تمرکز کرده باشد و البته که مسئله دین و مدرنیته آنقدر مهم هست که برگزاری نشستی دیگر و احتمالاً بهتر را توجیه کند.
2. سنتگرایان و گروهی از روشنفکران ایرانی پاسخی کلی بهاین سئوال را در آستین دارند، اما گروهی دیگر که آنها نیز زیر چتر عنوان « دین و مدرنیته » در این سمینار گرد آمدهاند ، سئوال اصلی را خردتر میکنند و بر ضرورت شکستن مسئله نسبت دین و مدرنیته به مسائل ریزتر تاکید خواهند کرد . شاید بهتر بود به نسبت سویهای خاص از مدرنیته با سبک دینورزی مشخصی در دینی معین میپرداختیم اما در این صورت از شنیدن پاسخ آن دسته از متفکرانی که پاسخی کلی نیز در چنته دارند و نیز شنیدن تاکید دسته دیگر بر ضرورت خرد کردن مسئله محروم میماندیم.
3. از جهت اجرایی سعی کردیم سمینار ما نه یک نشست روشنفکرانه باشد و نه یک سمینار آکادمی. کوشیدیم در طراحی سمینار ، چیزی بین این دو باشیم. در گزینش سخنرانان دقت بسیار شد که درباره موضوع سمینار صاحب سخن باشند و به استادی دانشگاه یا روشنفکر بودن اکتفا نکردیم. از سوی دیگر فقط هم نخواستیم که سمیناری برگزار کرده باشیم و دنباله کار خویش گیریم. در واقع این سمینار بخشی از یک برنامه علمی بزرگتر است که به قصد فربه کردن ادبیات مربوط به دین و مدرنیته فراهم شده است. این برنامه علمی محدود به سمینار نیست و حداقل چاپ ویژه نامهای که در دست دارید و کتاب سمینار و احتمالاً سمینارهای بعدی سالیانه را نیز در بردارد. در بعد محتوایی کوشیدیم برنامه را به گونهای تنظیم کنیم که جامع دیدگاهها و قرائتهای گوناگون باشد. در فهرست سخنرانان، نویسندگان و مصاحبهشوندگان، نمایندگانی از سنتگرایان، سنتیها، نواندیشان دینی، روشنفکران دیندار، روشنکفران لائیک، فیلسوفان با ذائقه تحلیلی و قارهای و انتقادی، جامعهشناسان دین منتقد نظریه کلاسیک سکولاریزاسیون و جامعه شناسان دین مدافع این نظریه حضور دارند . البته برخی دعوت ما را نپذیرفتند . برخی در سفر بودند، و بعضی ما را قبول نداشتند. به هر روی النهایه جمعی از برجستهترین روشنفکران و اندیشمندان ایرانی، بزرگوارانه دعوت ما را اجابت کردند و ما را رهین منت خود ساختند. دل بستهایم که گرد آمدن این بزرگان در یک مجموعه، موجبات تعامل و گفتوگوی روشنفکران و دانشگاهیان برجسته ایرانی را بیشتر فراهم آورد. سمینار قرار بود میزبان تعدادی از برجستهترین صاحبنظران غیر ایرانی این عرصه– از جمله براین ترنر، جوکازانوا و گریس دیوی – هم باشد که البته بخت یارمان نبود تا چه بازی رخ نماید ...
4. سمینار ما البته به معنایی یک اتفاق هم هست. دکتر عبدالکریم سروش پس از دو سال و اندی سخنرانی نداشتن در ایران در سمینار ما شرکت جستهاند. افتخاری است برای ما. دکتر سید حسین نصر هم محبت کردند و پذیرفتند که به مناسبت این سمینار گفتوگویی اختصاصی را با ما داشته باشند، هر چند به دلایل آشکار پنهان از میزبانیشان محروم هستیم. بسیاری از اندیشمندان و روشنفکران برجسته ایرانی نیز به شکل سخنرانی، ارائه مقاله یا مصاحبه، برای اولین بار یا پس از مدتی دوری، در همایش ما حضور یافتهاند. از این بزرگواران بسیار سپاسگزاریم.
5. میزبان و پشتیبان مالی سمینار، موسسه گفتوگوی ادیان است. موسسهای خصوصی و مدنی که چند سالی است به یکی از مراکز مهم اطلاعرسانی و پژوهش در حوزه ادیان تبدیل شده و در نوع خود نمونه موفقی را از فعالیت دینی و دین پژوهانه در جامعه مدنی به نمایش گذاشته است. از مدیر محترم این موسسه، جناب حجتالاسلام محمد علی ابطحی که با گشاده رویی و بی هیچ تعلل و منت میزبانی سمینار را پذیرفتند و مشفقانه ما را در برگزاری سمینار یاری دادند، سپاس فراوان داریم. توفیق ایشان و کارمندان کوشا و عزیز این موسسه را خواستاریم. کوشیدیم با توجه به حمایت نهادی مدنی، سمینار را با حداقل هزینهها برگزار کنیم ، جمعاً حدود یک میلیون و دویست هزار تومان.
6. از مدیران محترم روزنامه شرق، که عمرش دراز باد، که کریمانه پذیرفتند ویژهنامه سمینار را منتشر کنند و مخاطبان سخنان مدعوین اندیشمند ما را دو صد چندان سازند، بسیار سپاسگزاریم. امروز شرق به مهمترین محمل برای گفتوگوی اندیشمندان، روشنفکران و عمومی سازی اندیشهها بدل شده است. جناب آقای میناچی مدیر محترم حسینیه ارشاد نیز با در اختیار قرار دادن بی مزد و منت تالار حسینیه، محبت و لطف را بر ما تمام کردند. برگزاری این سمینار بدون یاری بی دریغ دوستان عزیزم آقایان حسن رحمانی، ابوذر معتمدی، عبدالله یوسفزادگان، امیرحسین خداپرست، صدرا ساده، محمد علی کدیور، سروش دباغ، مهدی شیرزاد، هادی نیلی، جهانگیر پاکنیا، کوروش قاضیمراد (طراح) و خانم فاطمه شمس میسر نبود. اجر و ارجشان با کریم متعال. در صفحاتی که پیش رو دارید بخشی از خلاصه مقالات، مقالات ارسالی و مصاحبههای انجام شده به مناسبت سمینار را خواهید خواند. بخش دوم مصاحبهها و مقالات در روزهای آتی به چاپ خواهد رسید .
7. امید داریم که چشمان خطاپوش، کاستیهای سمینار را بر ما ببخشند و این نشست نه یک اتفاق که جریان مداومی باشد از تولید و ارائه اندیشه. اگر توفیق دهد و دوستان و روزگار یاری کنند از قبل ثمرات و برکات این اتفاق میتوانیم تداومی را پیگیری کنیم که فردا که پیشگاه حقیقت شود پدید، شرمنده خدا و خلق خدا نباشیم. و آخرالامر اینکه توفیق همه از رفیق اعلی است ...!
بر آستان جانان گر سر توان نهادن
گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
