ترکیه حجاب به سر کرد

صف‌آرایی موافقان و مخالفان این طرح در مجلس ملی کبیر ترکیه اندکی با فضای همیشگی آن تفاوت داشت. چرا که این بار، به خلاف گذشته، گروه 21 نفری حزب ملت‌گرای افراطی mhp در کنار حزب عدالت و توسعه به عنوان موافق لایحه در برابر احزاب مخالف، یعنی حزب جمهوری خلق، حزب دموکراتیک چپ و حزب جامعه دموکراتیک، جبهه گرفته بود و از آن دفاع می‌کرد.

پس از رسمیت جلسه، متن پیشنهادی دولت از سوی یکی از دستیاران رئیس مجلس ماده به ماده خوانده می‌شد و وکلای مخالف و موافق به ترتیب می‌توانستند به نام گروه پارلمانی که به آن منتسب بودند و یا به نام شخص خود، هر یک به مدت 5 دقیقه صحبت کنند.

طبعاً در میان سخنرانان از همه بیشتر دنیز بایکال، رئیس و رهبر حزب اصلی مخالف دولت جلب توجه می کرد که ضمن سخنانش گفت: هیچ کس مخالف آزادی انتخاب پوشش و شیوه زندگی افراد نیست، اما در پشت ظاهر فریبنده و آزادمنش آزادی پوشش دختران دانشجو هدف نابودی نظام لائیک و ارزش‌‌های بنیادی جمهوری ترکیه و میراث آتاترک پنهان است. نشانه‌های آن هم افزایش قابل توجه بودجه مدارس دینی و تکایا و درگاه‌‌ها و گسیل دختران دانش‌آموز به مدارس  امام ـ خطیب است. آیا قرار است در این مدارس امام و خطیب زن برای مساجد تربیت کنید؟ ما به حل مسأله نمی‌اندیشیم بلکه خطری که در پشت آن است ما را هراسان می‌کند. شما مگر همه ممنوعیت‌‌ها را بر داشته‌اید که حالا نوبت به برداشتن ممنوعیت حجاب رسیده است؟ 

مخالفت‌ها

نمایندگان مخالف دیگر نیز هر یک این لایحه را به نامی نامیدند. یکی آن را وسیله‌ای برای محو جمهوریت، دیگری عامل واگرایی با اتحادیه اروپا و سومی هم آن را یک لایحه آمریکایی نامید.

اما وکیلی که به نمایندگی از سوی حزب حرکت ملیت‌خواهی و به عنوان موافق لایحه صحبت کرد، اظهار داشت: ما چانه زنی‌‌های لازم را با حزب حاکم انجام داده‌ایم و موافقت ما با این لایحه به هیچ‌وجه به معنای پذیرفتن چادر و پیچه در دانشگاه‌‌ها نیست، بلکه دختران دانشجو می‌توانند فقط روسری بر سر کنند و آن را در زیر چانه گره بزنند.

موضوع گره‌زدن روسری در زیر چانه بحث تازه‌ای را به میان آورد که شماری از نمایندگان مخالف به کنایه گفتند:از این پس کارکنان مدارس عالی باید خط کش و گونیا هم به دست بگیرند و میزان مجاز یا ممنوع بودن گره زیر چانه دانشجویان را تعیین کنند. 

استدلالهای نمایندگان حزب حاکم در مورد ضرورت تصویب این لایحه جنجالی، به طور خلاصه این بود که، حجاب در جامعه ما امر تازه‌ای نیست و همه ما کم و بیش در خانواده‌‌هائی که مادران در آنها موهای سرشان را می‌پوشانند به دنیا آمده و بزرگ شده‌ایم. کم نیستند خانواده‌‌هایی که در آنها دو خواهر به دو روش لباس می‌پوشند، یعنی یکی با روسری موهایش را می‌پوشاند و دیگری با سر و روی باز در انظار ظاهر می‌شود، اما هیچ یک از آن‌‌ها متعرض دیگری نیست و در کنار هم به مسالمت زندگی می‌کنند. هرچند موضوع حجاب پس از کودتای 1980 وارد قانون اساسی ترکیه شده، اما این مسأله از 41 سال پیش به این سو به یک گره اجتماعی بدل شده و ما می‌خواهیم این گره را بر اساس ارزش‌‌های جمهوریت و لائیسیته یک بار برای همیشه باز کنیم و آن را از سر راه آن گروه از فرزندانمان که تنها به دلیل نوع پوششان از حق مسلم خود در برخورداری از تحصیل دانشگاهی محروم می‌شوند برداریم. این را هرکس می‌داند که با تغییر این یا آن ماده قانونی کسی نمی‌تواند ارزش‌‌های نظام جمهوری ما را متزلزل کند. 

در عمل، بحث و جدل نمایندگان گاهی حالت مشاجره به خود می‌گرفت و فضای مجلس را متشنج می‌کرد. از جمله یکی از نمایندگان مستقل، آقای قمر گنج، نماینده منطقه تونجلی، در سخنان تندش نیت اصلی دولت از طرح مسأله حجاب را استفاده ابزاری از پوشش دختران دانشجو دانست که به منظور کسب آرای بیشتر از سوی حزب حاکم صورت می‌گیرد و در بخشی از آن گفت: شما که در هر حال با دروغ و نیرنگ رأی مردم را به دست می‌آورید، دیگر چرا می‌خواهید در میان مردم نفاق و نفرت ایجاد کنید و جامعه را به دو قطب دیندار و بی‌دین تقسیم کنید؟»

این نماینده در شور دوم بررسی لایحه تهدید کرد: اگر این لایحه را پس نگیرید من کرسی خطابه را ترک نخواهم گرد!»

بر اثر اصرار به عدم رعایت وقت صحبت از سوی همین نماینده و تنی چند از نمایندگان دیگر، مجلس چند بار دچار تشنج شد که رئیس مجلس با اعلام تنفس‌‌های پنج دقیقه‌ای آن را به حالت عادی باز می‌گردانید. 

هم زمان با جریان مذاکرات مجلس، در بیرون و در یکی از میدان‌‌های بزرگ آنکارا جمعیتی که تعداد آن را حدود 200هزار نفر بر آورد کردند و از طرف 76سازمان غیر دولتی، (NGO) دعوت شده بودند، از زن و مرد و کودک در حالی که پرچم‌‌های ملی را به دست داشتند، مخالفت خود را با تصویب این لایحه ابراز می‌کردند. به این ترتیب در شور اول و دوم تغییرات در مواد 10و 42 قانون اساسی که جمعاً 13ساعت به طول انجامید، با افزودن دو تبصره به شرح زیر در انتهای ماده، به مواد فوق در دو نوبت رأی‌گیری شد و جمعاً با 411 رأی موافق به تصویب رسید و به صورت قانون درآمد.

تبصره‌‌های الحاقی:

1- سازمان‌‌های دولتی و مقامات اداری در تمام اعمال خود و در تمام خدمات عمومی که عرضه می‌کنند موظف به رعایت اصل تساوی حقوق فردی در برابر قانون هستند.

 2 – به هر دلیلی که در قوانین ذکر نشده باشد، نمی‌توان کسی را از حق تحصیل محروم کرد. حدود این حق به وسیله قانون تعیین می‌گردد.

جدیدترین آمار

اما این در حالی است که نتایح یک بررسی جدید در ترکیه نشان می‌دهد در چهار سال اخیر، تعداد بانوان با حجاب در این کشور، چهار برابر افزایش یافته است.

این تحقیق جدید که با عنوان «دین لائیسیته و حجاب در زندگی روزمره» از سوی موسسه تحقیقاتی «جی.او.ان.دی.ای» ترکیه صورت گرفته، نشان می‌دهد که در چهار سال اخیر، تعداد بانوان باحجاب این کشور با هشت درصد افزایش، از 2/64 به رقم 4/69 درصد افزایش یافته است.

این نظرسنجی در هشتم و نهم سپتامبر سال 2007 میلادی، در 298 محله و روستای 171 شهرستان واقع در 41 استان ترکیه اجرا شده‌است . از روستاها دو هزار و 639 زن و از محلات دو هزار و 650 زن و در مجموع پنج هزار و 289 زن در این بررسی شرکت کرده‌اند.

در مقایسه این بررسی جدید با نظرسنجی سال 2003میلادی مشخص می‌شود که تعداد بانوان بی‌حجاب با 16 درصد کاهش از 8/35 درصد به 6/30 سیر نزولی داشته‌است.

این بررسی با تأکید بر اینکه بانوان جوان در ترکیه بیشتر از افراد میانسال و کهنسال، حجاب را رعایت می‌کنند، در رابطه به تعداد بانوان باحجاب تحصیل کرده، این نتایج را به دست داده‌است:

7/4 درصد، میانگین افزایش رشد حجاب در میان بانوان ترکیه

4/4 درصد افزایش رشد حجاب در میان تحصیل‌کردگان دانشگاهی

9/6 درصد افزایش رشد حجاب در میان تحصیل‌کردگان دبیرستانی؛

1/6 درصد افزایش رشد حجاب در میان تحصیل‌کردگان راهنمایی

3/9 درصد افزایش رشد حجاب در میان تحصیل‌کردگان ابتدایی.

تعداد خانم‌های بی‌حجاب در میان جوانان 9/46 درصد، در گروه سنی 34 ـ 29، 1/31 درصد و بالای 44 سال 2/16 درصد کاهش یافته و قشر تحصیل‌کرده، با حجاب‌ترین گروه است.

تعداد بانوان بی‌حجاب با مدرک تحصیلات عالیه 7/17 درصد، دبیرستانی 2/42 درصد، راهنمایی 3/12 درصد و تحصیل‌کردگان ابتدایی 7/23 درصد از تعداد کل خانم‌های بی‌حجاب در ترکیه را تشکیل می‌دهند.

این گزارش با تأکید بر اینکه در ترکیه زنان روستایی بیشتر روسری به سر می‌کنند و شهری‌ها بیشتر از پوشش چادر استفاده می‌کنند، آورده‌است: در نگاه به محل سکونت افراد شرکت‌کننده، در این بررسی 5/35 شهری‌ها و 8/16 درصد روستایی‌ها از روسری استفاده نمی‌کنند.