تاکتیک‌های نوازشریف در انتخابات ژانویه

اعلام شرکت حزب مسلم لیگ شاخه نواز در انتخابات پارلمانی ماه ژانویه پاکستان نشان از آن دارد که اوضاع سیاسی این کشور پیچیده‌تر از آن است که بتوان تحلیل قاطعانه‌ای از آن ارائه کرد. اعلام شرکت حزب نوازشریف در انتخابات پس از آن صورت گرفت که 33 حزب مخالف دولت مرکزی اسلام‌آباد در نشست روز یکشنبه (9 دسامبر) خود که در لاهور برگزار شد، نتوانستند بر سر تحریم انتخابات به نتیجه برسند. نواز شریف در روزهای گذشته تلاش فراوانی کرد تا بی‌نظیر بوتو را به تحریم انتخابات ترغیب کند اما در این راه ناکام ماند. شریف در حالی برای قانع کردن بوتو به تحریم انتخابات می‌کوشید که این رهبر حزب مردم چند روز پیش از نشست سران احزاب مخالف مشرف منشور انتخاباتی خود را نیز اعلام کرده بود. بر این اساس آموزش همگانی و انرژی مهمترین محورهای مبارزات انتخاباتی حزب مردم است.

بی‌نظیر بوتو اعلام کرده است که آموزش، ایجاد شغل، رفع بحران انرژی از طریق سدسازی و توجه به محیط زیست در تمام ایالت‌ها به طور یکسان، شعار اصلی حزب مردم در انتخابات پارلمانی خواهد بود. با این حال شرکت بوتو و شریف در انتخابات آتی پاکستان در حالی صورت می‌گیرد که هر دو نسبت به تقلب گسترده در این انتخابات ابراز نگرانی کرده‌اند.

تحریم انتخابات ژانویه پاکستان چالشی جدی برای پرویز مشرف محسوب می‌شد چه ‌آن که وی برای بقای خود نیازی مبرم به حضور (ولو حداقلی) احزاب مخالف در قدرت داشت. در این میان اما آنچه در جریان عدم توافق بوتو و شریف برای تحریم عیان شد بی‌اعتمادی مفرط آنان به یکدیگر بود. شدت این بی‌اعتمادی البته تا آنجاست که به باور برخی کارشناسان میزان بی‌اعتمادی این دو رهبر تازه از تبعید بازگشته به یکدیگر بسیار بیش از میزان بی‌اعتمادی آنان به مشرف است.

بوتو و شریف در روزهای پس از بازگشت از تبعید رقیب واحدی به نام مشرف داشتند. این امر سبب شده بود تا اختلافات دیرینه خود را کمرنگ جلوه داده و بکوشند با اتحادی ولو نمادین بر رقیب مشترک خود فائق آیند. این اتحاد اما چندان پایدار نبود چه آن که اصرار فراوان بوتو لزوم شرکت در انتخابات نشان داد که توافقات بوتو و مشرف برای تقسیم قدرت که از ماه‌ها قبل و در دوبی آغاز شده بود، جدی‌تر از آن است که پیش از این تصور می‌شد. بوتو البته در باب تحریم همواره گفته بود که تحریم تنها راه را برای جولان و یکه‌تازی مشرف در قدرت فراهم خواهد آورد. رهبر حزب مردم همچنین شرکت در انتخابات را نشانی از اعتراض خود به مشرف دانسته و تأکید کرده بود شرکت در انتخابات به مفهوم تأیید ساختار فعلی نیست و وی حق به چالش کشیدن قدرت موجود را برای خود محفوظ می‌دارد.

دوشنبه هفته گذشته بوتو و شریف در دیداری توافق کردند که کمیته‌ای هشت نفره تشکیل شود تا منشور مشترک 15 ماده‌ای را تدوین کنند، اما این کمیته مشترک تنها روی 13 بند به تفاهم رسید و دو بند باقی مانده تاکنون لاینحل باقی مانده است. بند  اول مورد اختلاف مربوط به بازگشت و احیای قضات و دیوان عالی است و بند دیگر مربوط به تعیین ضرب‌الاجل برای ارائه منشور به رئیس‌جمهور پاکستان است. حزب مردم موافق این دو بند نیست، اما مسلم لیگ (شاخه نواز) بر این دو بند منشور تأکید دارد.

احسن اقبال، سخنگوی این حزب در این مورد می‌گوید که ما همچنان باید این دو موضوع را حل کنیم و من درباره حل سریع این موضوع‌ها خوشبین هستم. نواز شریف و بی‌نظیر بوتو معتقدند که دولت پرویز مشرف سعی می‌کند تا در انتخابات هشتم ژانویه 2008(18 دی 86) تخلف کند و این دو رهبر سیاسی، تاکنون درباره شرایطی که باید برای جلوگیری از این تخلفات اعمال شود به توافق نرسیده‌اند.

اعلام شرکت حزب مسلم لیگ شاخه نواز در انتخابات ژانویه آنجا اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم تحریم به تنهایی نمی‌توانست سودی برای نواز شریف داشته باشد و از سوی دیگر می‌توانست به تله‌ای برای فراموشی از اذهان پاکستانی‌ها تبدیل شود. نواز شریف 8 سالی است که دیگر در رأس هرم قدرت حضور ندارد و تحریم می‌توانست تنها به منزوی شدن دائمی وی بینجامد. در این میان اما آنچه ضربه بزرگتری به شریف وارد می‌آورد عدم همراهی بی‌نظیر بوتو در فرایند تحریم بود. بوتو از ماه قبل رسماً اعلام کرده بود که در هر شرایطی در انتخابات شرکت خواهد کرد. تحریم اما چیزی را عاید شریف نمی‌کرد چه آن که صرف حضور بوتو در انتخابات می‌توانست مشروعیت انتخابات را تأمین کند.

برخی کارشناسان شرکت مسلم لیگ شاخه نواز در انتخابات ژانویه را شکست راهبردهای نواز شریف عنوان کرده‌اند اما برخی تحلیلگران نیز اینگونه استدلال می‌کنند که با توجه به ناممکن بودن حدس زدن سیر تحولات پاکستان این امر تنها تاکتیکی برای بهره‌برداری‌های سیاسی شریف در آینده خواهد بود.

شرکت شریف در انتخابات هم برای بوتو و هم برای مشرف دارای منافع و مضراتی است. اگر چه طیف رهبران حزب مردم که رهبری آن بر عهده بی‌نظیر بوتو است، به شرکت در انتخابات ژانویه رأی داده‌اند اما این مطلب حائز اهمیت است که برخی لایه‌های میانی این حزب با شرکت در انتخابات موافقت چندانی نداشتند. بر این اساس این احتمال وجود داشت که طیف مذکور در انتخابات به مسلم لیگ شاخه قائد اعظم متمایل شوند. شرکت شریف در انتخابات همچنین می‌تواند مانع از یکه‌تازی بوتو به عنوان یکه‌تاز طیف مخالفان دولت در پارلمان پاکستان شود.

حضور شریف در انتخابات خطر بزرگی نیز برای مشرف محسوب می‌شود چه آن که تحولات آتی پاکستان ممکن است به نحوی پیش رود که بوتو و شریف با یکدیگر علیه پرویز مشرف متحد شوند و علی‌رغم اختلافات فعلی عملاً او را به چالش بکشند.

طیف منتقدان مشرف معتقدند وی در ماه‌های گذشته با خیالی آسوده نظاره‌گر رقابت درونی طیف اپوزیسیون خود بود و در آن منافع خود را نیز جست‌وجو می‌کرد.

اکنون این سؤال مهم در میان محافل کارشناسی پاکستان مطرح است که اعلام شرکت نواز شریف در انتخابات ژانویه پاکستان یک تاکتیک برای حضور در ساختار قدرت و به چالش کشیدن قانونی مشرف در ائتلاف با بی‌نظیر بوتو است یا آن که شکست بزرگ حزب شریف برای متقاعد کردن اپوزیسیون به تحریم است؟