رئیس‌جمهور فرانسه در الجزایر

دکتر شهیدی مؤدب

روز گذشته رئیس‌جمهور فرانسه در رأس یک هیأت بزرگ اقتصادی، سیاسی وارد الجزیره شد. در این هیأت، 150 تن از مدیران شرکت‌های بزرگ و میانی فرانسه و نیز هشت وزیر، آقای نیکلا سارکوزی را همراهی می‌کنند. این سفر که رسمی است و بمدت سه روز بطول می‌انجامد، متعاقب دیدار یک روزه رئیس‌جمهور فرانسه رخ می‌دهد که در ابتدای ریاست جمهوری او انجام شد. در سفر نخستین که غیررسمی بود، الجزایری‌ها با تردید و نگرانی از آقای سارکوزی استقبال کردند، زیرا نه به وی با آن خوش‌بینی که به ژاک شیراک می‌نگریستند، نگاه می‌کردند و نه به خوبی می‌دانستند که در پس طرح «اتحادیه‌ مدیترانه‌ای» رئیس جدید کاخ الیزه چه نهفته است. بعلاوه با سابقه‌ای که آقای سارکوزی در سمت وزیر کشور فرانسه در سرکوبی آشوبهای حومه شهرهای بزرگ فرانسه دارد، آفریقایی‌ها که میلیونها تن از اتباع آنها در فرانسه زندگی می‌کنند، دل خوشی از وزیر رئیس‌جمهور شده، نداشتند. ابهام در ذهن عبدالعزیز بوتفلیقه، رئیس‌جمهور باتجربه الجزایر به‌گونه‌ای بود که در کنفرانس مطبوعاتی دو نفره، کلامی به زبان نیاورد و تنها رئیس‌جمهور فرانسه بود که سخن گفت. در این سفر که آقای سارکوزی می‌کوشد بدان رنگ فرهنگی نیز بدهد، دو تن از کارگردانان سینمای فرانسه که دارای چشم‌انداز منفی نسبت به استعمار فرانسه در الجزایر هستند، حضور دارند و در برنامه‌های آقای سارکوزی، دیدن از مکانی که به یکی از نویسندگان معروف الجزایر مرتبط است، گنجانده شده.

علیرغم خوش‌بینی‌های تبلیغاتی که در خصوص این سفر وجود دارد گذشته استعماری فرانسه در الجزایر بر آن سایه افکنده. بخاطر همین است که روز گذشته آقای سارکوزی در سخنرانی خود در جمع مدیران شرکت‌های الجزایری فرانسوی و نیز در مصاحبه‌ای که پیش از ورود به الجزایر انجام داد، به گذشته پرداخت، اما تأکید کرد که:

1ـ دو طرف در جریان جنگ آزادیبخش الجزایر زخمی شده‌اند و رنج دیده‌اند.

2ـ باید تلاش کرد که در دو سوی مدیترانه، دو طرف به قرائت واحدی از گذشته برسند.

3ـ برای ساختن آینده‌ای مطمئن، باید از گذشته چشم پوشید، ضمن اینکه «تاریخ در بین ما وجود دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.»

و اظهار داشت که استعمار فرانسه در الجزایر «عمیقاً غیرطبیعی بوده و سه شعار جمهوری فرانسه یعنی آزادی ـ برادری و برابری را زیر پا گذاشته است.»

بدبینی الجزایری‌ها نسبت به آقای سارکوزی، فقط به محکوم کردن «جنایات استعماری» بازنمی‌گردد. آنها وی را وزیر کشوری می‌دانند که ویزای ورود الجزایری‌ها به فرانسه را محدود کرده است. در سال 2001 شمار کسانی که از الجزایر به مقصد فرانسه روادید ورود دریافت کرده‌اند. 270 هزار نفر بود، در حالیکه در سال گذشته تنها 120 هزار الجزایری توانستند روادید دریافت کنند. هم‌چنین این باور در ذهن شماری از مسئولان الجزایری وجود دارد که آقای سارکوزی با پشتیبانی یهودیان فرانسه به قدرت رسیده و او زندانی قول‌هایی است که در حمایت از اسرائیل به آنها داده است.

در سفر رئیس‌جمهوری فرانسه و هیأت همراه او، قرار است قرادادهایی به ارزش پنج میلیارد یورو به امضا برسد. این قراردادها در حوزه‌های نفت، گاز، ساخت نیروگاه، راه‌آهن، تربیت نیرو و انتقال تجربه در زمینه دانش و امنیت هسته‌ایست. الجزایر پس از نروژ و هلند، سومین تأمین‌کننده گاز مصرفی فرانسه است و توتال، شرکت بزرگ نفتی فرانسه، دارای پروژه‌های بزرگی در الجزایر است. به‌علاوه قرار است در زمینه پتروشیمی نیز توافقاتی امضا شود. فرانسویان می‌گویند با امضای قراردادهای ذکر شده، باید 7 هزار شغل برای الجزایری‌ها ایجاد شود. ظاهراً هدف از ذکر این رقم، یادآوری این نکته پنهان است که فرانسه ترجیح می‌دهد موج کارجویان الجزایری که طالب و شایق رفتن به فرانسه هستند، بهتر است به کار کردن در کشور خود نیز اندیشه کنند و پاریس به این موضوع توجه خاصی دارد. با این حال کسی منکر این واقعیت نیست که صدها هزار الجزایری که در فرانسه به کارهای گوناگون بدنی در کارخانه‌ها و دیگر مکان‌ها مشغولند، یک جامعه مهاجر نسل اول، دوم و سوم را تشکیل می‌دهند که علیرغم بکارگیری زبان فرانسه، هنوز بومی باقی مانده‌اند و چنانچه به آنها توجه نشود، خطر جذب جوانان آنان به حرکت‌های تندروانه وجود دارد و آقای سارکوزی که در سمت وزیر کشور، شناخت خوبی از این مهاجران در فرانسه دارد، بهتر از رؤسای جمهور گذشته حساسیت روابط با الجزایر را درک می‌کند، هرچند هنوز الجزایری‌ها او را سرزنش می‌کنند که علاقه کشورش به رابطه با مراکش، رقیب جغرافیایی الجزایر، از این کشور بیشتر است. سفر آقای سارکوزی به الجزایر و قبل از آن چین را باید در قراردادهای کوتاه و درازمدت با آنها‌، به صادرات پرمشکل کشورش سروسامان دهد. فرانسه در حال حاضر، بیشتر از دو کشور بزرگ رقیب خود یعنی آلمان و انگلستان با مشکلات درگیر است. فرانسویان نوعاً از زمان ترک پول تاریخی خود (فرانک فرانسه) و گزینش پول واحد اروپا (یورو) زندگی نه‌چندان راحتی را می‌گذرانند. فرانسه کشور بزرگی است که با توجه به تعهدات و درگیری‌های جهانی خود، بیشتر از دیگران آسیب‌پذیر شده است. گرچه بیش از 70 درصد انرژی برق فرانسه از راکتورهای هسته‌ای تأمین می‌شود و از نظر فن‌آوری، پاریس در حال ساخت نیروگاه‌های نسل جدید هسته‌ای از دیگران سبقت گرفته، با این حال نفت و گاز گران، بار سنگینی را بر دوش فرانسویان تحمیل می‌کند.

از سوی دیگری، کاهش ارزش دلار و علاقه به خریدهای صنعتی از آمریکاو فرانسه، شرکت‌های بزرگ آن کشور را به میدان پررقابتی کشانده است. شرکت بزرگ ایرباس و مجموعه‌های صنعتی باسابقه‌ای مانند شرکت هواپیماسازی «داسو» بشدت از دلار ارزان در دشواری قرار گرفته‌اند. آثار اجتماعی این زندگی گران و فقیر شدن مردم را می‌توان در پناه بردن آنان به سازمان‌ها و تشکیلات خیریه ملاحظه کرد. تشکیلات توزیع غذای رایگان خیریه‌ای «Resto» دیروز اعلام کرد که امسال تعداد 82 میلیون پرس غذای رایگان را توزیع می‌کند که این تعداد، ده برابر بیشتر از سال قبل است، به گفته مسئولان رستو، «متأسفانه شمار جوانانی که برای گرفتن غذای رایگان مراجعه می‌کنند، بیشتر شده است.» در همین رابطه، وزارت اقتصاد و دارایی فرانسه روز گذشته اعلام کرد که دولت تصمیم گرفته است سه درصد سهام خود در شرکت برگ «برق فرانسه» را به بخش خصوصی واگذار کند. ارزش این واگذاری برای چهل و پنج میلیون سهم، مبلغ 7/3 میلیارد یورو است که می‌بایست 5 میلیارد یوروی لازم برای تأمین هزینه‌های دانشگاه‌ها و خوابگاه‌های دانشجویی را فراهم کند. ارزش هر سهم 2/82 یورو اعلام شده است. طبق قانون خصوصی‌سازی فرانسه، حداقل سهام دولت در EDF یا شرکت برق فرانسه، نمی‌تواند زیر 70 درصد باشد. اهداف آشکار و پنهان سفر رئیس‌جمهوری فرانسه هرچه که باشد، می‌بایست این‌گونه دیدارها را به فال نیک گرفت، زیرا هرچه رابطه پاریس و الجزیره گرم‌تر باشد و هر چقدر آقای سارکوزی و بوتفلیقه تنگ‌تر یکدیگر را در برابر دوربین‌های تلویزیون در آغوش بکشند، الجزایری‌های مقیم فرانسه می‌توانند امیدوار باشند که دور از وطن خود، روزگار بهتری را داشته باشند و باز هر قدر گفت‌وشنودهای متقابل افزایش یابد، سایه گذشته بر روابط آینده دو کشور سبک‌تر خواهد شد.