جانشین نظامی مشرف از نمای نزدیک

ژنرال «اشفاق پرویز کیانی» که پس از وداع مشرف با پست‌های نظامی پس از 46 سال، جانشین وی در مقام ریاست ستاد ارتش پاکستان شده است، یک نظامی حرفه‌ای بدون بلندپروازی‌های سیاسی است. گفته می‌شود انتخاب کیانی به سمت معاون فرمانده، مقدمه‌ای برای انتخاب وی به سمت فرماندهی کل ارتش که از یک دهه قبل در اختیار مشرف قرار داشت، بود. به‌رغم این واقعیت که شغل جدید کیانی که پیش از این رئیس سازمان اطلاعات پاکستان (lSl) بود، بیشتر رنگ‌وبوی سیاسی دارد. وی به شدت تمایل دارد دور از سیاست باشد و بیشتر وقتش را به گسترش آمادگی‌های ارتش اختصاص دهد. مشرف، هم‌پیمان قدرتمند آمریکا در جنگ علیه تروریسم، پیش از انتخابات ریاست جمهوری پاکستان (که اخیراً برگزار و منجر به انتخاب دوباره وی برای پنج سال دیگر شد) گفته بود که در صورت پیروزی در انتخابات، از ریاست کل ارتش کناره‌گیری می‌‌کند. مشرف از سال 1999 که طی کودتایی زمام قدرت را در پاکستان به دست گرفت، هم رئیس حکومت و هم رئیس کل ارتش بود و این مسئله موجب اعتراض بسیاری از گروه‌ها و شخصیت‌های سیاسی این کشور شد.

وی اکنون به آنچه می‌خواست دست یافته و با رأی قابل توجهی دوباره بر کرسی ریاست دولت پاکستان نشسته است و البته این‌بار به وعده خود برای کناره‌گیری از مقام فرماندهی کل ارتش عمل کرد. وی یکبار دیگر در سال 2004 چنین وعده‌ای را داده بود، اما به آن عمل نکرد. اکنون پس از کناره‌گیری مشرف از این سمت، ماموریت دشوار ژنرال کیانی به‌عنوان فرمانده کل ارتش پاکستان آغاز شده است. ارتش پاکستان نیز چندی قبل در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که ژنرال کیانی جانشین مشرف در ارتش خواهد شد. گفته می‌شود کیانی کمک‌های شایانی به دولت پاکستان در جنگ علیه القاعده و طالبان کرده است. کیانی در دولت مشرف چندین ماموریت سیاسی بحث‌برانگیز را نیز برعهده داشته که از آن جمله، می‌توان به عضویت وی در تیم سه نفره دولت برای گفتگو با بی‌نظیر بوتو در لندن و دبی اشاره کرد. این مذاکرات در خصوص امکان مشارکت بوتو در قدرت بود. بوتو در این مذاکرات خطاب به تیم سه نفره تاکید کرده بود که شرطش برای ورود به انتخابات ریاست جمهوری، کنار رفتن مشرف ار ریاست کل ارتش است. بوتو همچنین در یکی از این مذاکرات با انگشت به کیانی اشاره می‌کند و می‌گوید پس از ژنرال مشرف، چه کسی بهتر از شما برای تصدی ریاست ستاد ارتش پاکستان است؟ ناظران می‌گویند کیانی پس از این اظهارات از سوی یک سیاستمدار، به شدت احساس کرد که در تنگنا قرار گرفته است و از همان زمان، نگاهها به او جنبه سیاسی خواهد داشت، اگرچه خود با این مسئله مخالف باشد. کیانی در سال 1988 در زمان نخست‌وزیری بوتو در خدمت او بود و به‌عنوان معاون نظامی نخست‌وزیر فعالیت می‌کرد. در محافل سیاسی پاکستان شایع است که مشرف تنها روی ژنرال کیانی در دیدار با بوتو حساب کرده بود که البته این حساب مشرف درست از آب درآمد، زیرا درپی تلاش‌های کیانی، دولت پاکستان بوتو و همسرش «آصف علی زرداری» ‌را از اتهام فساد تبرئه کرد و حزب مردم پاکستان تحت رهبری بوتو نیز که پیش از انتخابات ریاست جمهوری، تهدید کرده بود از پارلمان خارج می‌شود، دست به چنین کاری نزد. دومین اقدام مهم کیانی هنگامی بود که در جریان ناآرامی‌های مارس گذشته در پاکستان به دلیل برکناری «افتخار محمد چودری» رئیس دیوان عالی این کشور، رسانه‌ها و شخصیت‌های سیاسی پاکستان به شدت از نقش روسای سازمان‌های اطلاعاتی این کشور در این ناآرامی‌ها انتقاد کردند.

ژنرال کیانی یکی از طرف‌های نشست مشرف و چودری بود و گفته می‌شود که وی و چند تن دیگر از معاونان مشرف در این نشست، چودری را تحت فشار قرار دادند تا از سمت خود کناره‌گیری کند. این موضوع سبب بسیج مردمی با حمایت شخصیت‌های سیاسی و وکلای دادگستری پاکستان علیه دولت مشرف شد و از آن زمان، مشرف از سوی هم‌پیمانانش در جامعه بین‌الملل از جمله آمریکا، تحت فشارهای فزاینده برای بازگرداندن حکومت دموکراتیک به پاکستان قرار گرفت.

در همین حال برخی تحلیلگران، ژنرال کیانی را شخصیتی توصیف می‌کنند که اگرچه تمایلی به ورود به کارزار سیاسی ندارد و ترجیح می‌دهد در کسوت نظامی‌گری‌اش ادامه فعالیت دهد اما نشان داده که سیاستمدار قابلی است. از جمله، به هنگام حضورش با مشرف و تنی چند از دیگر معاونان وی در نشستی که برای برکناری چودری برگزار شده بود، تنها کسی بود که حتی یک کلمه علیه چودری سخن نگفت و اگرچه از صادرکنندگان بیانیه علیه چودری بود، اما علیه او شهادت نداد. در پاکستان رئیس ستاد ارتش، قدرتمندترین شخصیت محسوب می‌شد. ژنرال بازنشسته «طلعت مسعود» که از تحلیلگران معروف نظامی در پاکستان به شمار می‌آید می‌گوید: به لحاظ روانی مردم پاکستان بیش از هر پست و مقام دیگری به رئیس ستاد ارتش کشش دارند و توجه نشان می‌دهند و به همین دلیل اکنون که کیانی رئیس ستاد ارتش شده، حضور مشرف در قدرت ولو در مقام ریاست جمهوری کم‌اهمیت خواهد شد. کیانی در حالی به این منصب برگزیده شده که پاکستان در مرحله پاکسازی شورش‌های داخلی در مناطق قبیله‌ای واقع در مرز افغانستان به‌سر می‌برد و نیروهای تحت امر او در معرض حملات انتحاری از سوی تندروها قرار دارند.

مسئولان نظامی پاکستان می‌گویند: ژنرال کیانی که از شناخت مناسب و اطلاعات زیادی در مورد مسائل امنیتی (به دلیل پست سابقش به‌عنوان رئیس سازمان اطلاعات پاکستان) برخوردار است در وضعیت بهتری برای تعامل با گروه‌های قبایلی و دستیابی به استراتژی‌های جدید در رویارویی با موج افراط‌گرایی روبه رشد در جامعه پاکستان قرار دارد. ژنرال کیانی که از نزدیکان و معتمدین مشرف و یکی از پنج ژنرالی است که بر روند نقل و انتقالات سیاسی در پاکستان درپی حوادث 11 سپتامبر نظارت داشت. در حال حاضر، مسئولانی که سیاست‌های پاکستان را تعیین می‌کنند در ارتش حضور دارند و تحت ریاست ژنرال کیانی بر آثار و تبعات ناشی از حوادث 11 سپتامبر بر پاکستان متمرکز شده‌اند. این افراد نقشی بارز در تغییر سیاست‌های پاکستان ایفا می‌کنند، به‌ویژه پس از فشارهای فزاینده‌ای که غرب به‌خصوص آمریکا بر این کشور اعمال می‌کند تا روابط خود را با افراط‌گرایان مذهبی قطع کند. کیانی به دلیل اقدامات نظامی که علیه القاعده و طالبان در مناطق قبایلی انجام داده روابط خوبی با آمریکا دارد. کسانی که کیانی را می‌شناسند او را یک لیبرال می‌دانند. تا جایی که او حتی با نظامیان آمریکایی در پنتاگون نیز همکاری کرده و با بسیاری از فرماندهان نظامی در دیگر کشورهای غربی نیز روابط عمیقی دارد.

ژنرال کیانی تحصیلات نظامی خود رادر آمریکا به اتمام رسانده و گفته می‌شود به سرعت پله‌های ترقی را در ارتش پاکستان پیمود. کیانی فرزند یک افسر جزء در ارتش پاکستان بود و به دلیل رفتار متواضعش، همواره بیشتر از فرزندان دیگر مورد توجه پدر بود. ژنرال کیانی در سال 1971 به ارتش پاکستان پیوست یعنی همان سالی که این کشور وارد دومین جنگ با هند شد. او در دانشکده نظامی واقع در «جهلم» فارغ‌التحصیل شد. این ژنرال باسابقه متولد شهر «گوجارخان» در 50 کیلومتری اسلام‌آباد واقع در منطقه «بوتهار» است که از زمان تأسیس پاکستان به منطقه جمع‌آوری نیروی نظامی معروف بود. کیانی سه برادر دارد که هر سه نفر آنها نیز از افسران ارتش پاکستان هستند. ژنرال کیانی بسیاری از مناصب نظامی را در دوره فعالیتش در ارتش در اختیار داشته است.

او همچنین از دانشکده فرماندهی و ستاد ارتش در «کویته» پاکستان، دانشکده فرماندهی و ستاد در «فورت لیوی نورث» آمریکا و دانشکده دفاع ملی در اسلام‌آباد فارغ‌التحصیل شده است. کیانی تجارب فرماندهی زیادی کسب کرده که از آن جمله فرماندهی گردان، لشگر و تفنگداران ویژه ارتش بوده است. او در سال 2003 که ریاست کمیته تحقیق درباره دو ترور مشرف در همان سال را برعهده گرفت، به شدت مورد اعتماد مشرف قرار گرفت. نتیجه تحقیقات این شد که ارتش پاکستان توانست تروریست‌ها را تعقیب و بازداشت کند و آنها را تحویل دادگاه و زندان دهد. برخی مسئولان نظامی می‌گویند: هنگامی که کیانی ریاست کمیته تحقیق درباره ترور مشرف را برعهده گرفت، برخی احتمالات وجود داشت، از جمله اینکه این تحققات به بن‌بست برسد، اما نه‌تنها نتیجه تحقیقات موفقیت‌آمیز بود، بلکه یک گروه تروریستی سازمان‌یافته نیز که طرح‌های خطرناکی علیه دولت پاکستان داشت، متلاشی شد. گفته می‌شود جدیت و حرفه‌ای عمل کردن ژنرال کیانی از عوامل موفقیت در این خصوص بود.

کیانی همچنین فرماندهی لشگر 10 پاکستان را که در یک مکان استراتژیک در مرز کشمیر با هند مستقر شده، بر عهده داشته است. نقش این لشگر در مسائل دولتی پاکستان بسیار مهم است. درپی ریاست کمیته تحقیق ترور مشرف، ژنرال کیانی به ریاست سازمان اطلاعات پاکستان انتخاب شد و تلاش‌های او در این بخش نیز منجر به دستگیری دو عضو برجسته گروه القاعده طی سالهای 2004 و 2005 شد.

تحلیلگران اطلاعاتی از اینکه ژنرال کیانی رئیس ستاد ارتش پاکستان شده، به شدت اظهار نگرانی می‌کنند، زیرا به گفته آنها تاکنون در تاریخ پاکستان سابقه نداشته که رئیس سازمان اطلاعات به‌عنوان رئیس ستاد ارتش انتخاب شود. کیانی در محافل اطلاعاتی یک فرد مخفی محسوب می‌شود که زیاد در ملأعام ظاهر نشده است. تنها زمانی نام کیانی در رسانه‌ها مطرح شد که در هیأت تعیین شده از سوی مشرف برای برکناری قاضی افتخار چودری حضور یافت، اما از چندی قبل که ابتدا معاون رئیس ستاد ارتش و بعدها گزینه نخست برای ریاست این ستاد شد، نامش در رسانه‌ها به‌طور گسترده‌ای منتشر شد. این مطرح شدن در حالی است که پاکستان در شرایط حساسی به‌سر می‌برد و همه نگاهها در حال حاضر به ژنرال کیانی دوخته شده است. آیا او در کسوت یک سیاستمدار نیز انجام وظیفه خواهد کرد؟