نگاهى به سازمان پیمان آتلانتیک شمالى

با پایان جنگ جهانى دوم و پس از یک هفته مذاکره میان سران کشورهاى فاتح، نقشه جغرافیاى سیاسى و مرزهاى کشورهاى اروپایى ترسیم شد. پس از جنگ نظام دوقطبى بر جهان حاکم شد و بدین ترتیب ساختار اروپا حول محور رقابت ایدئولوژیک دو فاتح بزرگ جنگ شکل گرفت. در چنین شرایطى هر کشورى به عنوان آخرین تمهید ناگزیر بود طرف یکى از دو قطب را بگیرد. به گزارش ایسنا نابودى دو قدرت بزرگ نظامى و صنعتى در شرق و غرب یعنى ژاپن و آلمان و فقر و آشوبى که سراسر اروپا را فرا گرفته بود، باعث شد که شوروى از این خلأ پدید آمده حداکثر بهره را ببرد و با تأسیس احزاب کمونیستى در کشورهاى اروپایى و اشغال کشورهاى آلمان شرقى، بلغارستان، رومانى، لهستان و مجارستان سعى در پیشبرد اهداف سیاست خارجى خود نماید. از سوى دیگر دستیابى شوروى به سلاح هسته اى و آشکار شدن خطر آن در جنگ باعث شد کشورهاى اروپاى غربى که خود را در معرض تهدیدات شوروى مى دیدند، برنامه خلع سلاح پس از جنگ را کنار گذاشته و تصمیم به تشکیل سازمانى به منظور دفاع مشترک و امنیت دسته جمعى بگیرند. نتیجه این تفکر این بود که (ارنست بوین) وزیر امور خارجه انگلیس پیشنهادى براى ایجاد یک اتحادیه متشکل از کشورهاى اروپاى غربى ارائه داد که بسیار مورد استقبال واقع شد، در نهایت این روند، منجر به شکل گیرى پیمان نظامى بروکسل با عضویت ۵ کشور اروپایى انگلیس، فرانسه، بلژیک، هلند و لوکزامبرگ در مارس ۱۹۴۸ شد. کشورهاى عضو با این پیمان نظامى به فکر ایجاد یک نظم امنیتى بودند، البته پیش از آن نیز پیمان دونکرگ منعقد شده بود، اما پیمان بروکسل با پیمان دونکرگ که یکسال پیش از آن ایجاد شده بود، تفاوت هایى جدى داشت زیرا پیمان بروکسل پیمانى بود علیه هرگونه تجاوز از سوى هر کشورى، در حالى که پیمان دونکرگ یک پیمان امنیتى بود که در سال ۱۹۴۷ میان فرانسه و بریتانیا به امضاء رسیده بود و هدف از آن مشاوره و اقدام مشترک علیه هر نوع تجاوز جدید از جانب آلمان بود. دلیل پیدایى پیمان دونکرگ این بود که اروپاییان خاطره تلخى از آلمان ها به عنوان آغازگر هر دو جنگ داشتند و کشورهاى اروپایى با این پیمان از به خطر افتادن و تهدید صلح اروپا جلوگیرى مى کردند.

 با پیدایى قدرت شوروى به مثابه زنگ خطر دیگرى که به مراتب از زنگ خطر آلمان بزرگتر بود، جهت اهداف دول اروپایى تغییر کرد و از این جهت اهداف پیمان بروکسل از مقابله با آلمان به مقابله با شوروى تغییر جهت داد و این تغییر جهت هسته اولیه یکى از نیرومندترین پیمان هاى نظامى تاریخ اروپا و شاید هم جهان شد. در پى مداخلات مستمر شوروى در اروپاى شرقى و عدم امکان دفاع مستقل اروپا در برابر کمونیسم لزوم مشارکت آمریکا در برقرارى امنیت اروپا در قالب یک پیمان دفاعى احساس میشد، در این راستا همزمان با نشست بروکسل نخست وزیر فرانسه (ژرژ بیدو) پیامى به ژنرال مارشال ارسال کرد که مقدمه پیوند نظامى اروپا و آمریکا بود؛ نخست وزیر فرانسه در آن پیام بیان کرده بود: وقت آن رسیده که جهان قدیم (اروپا) و جهان جدید (آمریکا) همکارى هاى نظامى و سیاسى خود را شروع کنند. در سال ۱۹۴۸ با دعوت وزیران خارجه کشورهاى انگلستان، فرانسه، بلژیک، هلند و لوکزامبرگ از ایالات متحده آمریکا و کانادا جهت پیوستن به اتحاد، امنیت و دفاع دوجانبه صورت گرفت و در پاییز سال ۱۹۴۸ مذاکرات مربوط به امضاى پیمان آتلانتیک شمالى در واشنگتن آغاز و سرانجام در آوریل ۱۹۴۹ منجر به امضاى پیمان آتلانتیک شمالى شد. آمریکا در آن زمان از سیاست انزواطلبى پیروى مى کرد که دکترین مونروئه آن را به سیاست خارجى آمریکا دیکته مى کرد و این سیاست اجازه ورود آمریکا را به پیمانى که خارج از محدوده خود بود نمى داد البته این پیمان با شرکت آمریکا در جنگ اول و دوم کمرنگ شده بود، با این حال ناتو یک پیمان دفاعى خارج از قاره بود که براى رسیدن به آن راهى جز لغو دکترین مونروئه از سیاست خارجى آمریکا وجود نداشت.

 در راستاى این جریان و رخدادهایى که در خارج آمریکا روى داد همگى نشان مى داد که دیگر زمان انزوا به سر رسیده است به این جهت سناتور واندنبرگ پیشنهادى را به مجلس آمریکا ارائه کرد که بر اساس آن به آمریکا اجازه مى داد تعهداتى را در خارج از مرزهاى آمریکا بپذیرد که سرانجام مورد تصویب و تأیید نیز قرار گرفت. به دنبال تصویب این پیشنهاد بود که مذاکرات در رابطه با پیمان ناتو در تاریخ ۶ ژوئیه ۱۹۴۹ در واشنگتن بین وزیران خارجه آمریکا و کانادا و کشورهاى عضو پیمان بروکسل آغاز شد و در نتیجه این مذاکرات از سایر کشورهاى اروپایى از جمله نروژ، ایسلند، ایتالیا، پرتغال و دانمارک نیز در ماه مارس سال ۱۹۴۹ دعوت به عمل آمد، سرانجام در تاریخ ۴ آوریل ۱۹۴۹ پیمان آتلانتیک شمالى توسط وزراى امور خارجه ۱۲ کشور که آمریکا و کانادا از قاره آمریکا و ۵ کشور عضو پیمان بروکسل و ۳ کشور اروپاى شمالى نروژ، دانمارک و ایسلند به همراه ایتالیا و پرتغال در وزارت امور خارجه آمریکا و در حضور ترومن رئیس جمهور این کشور به امضا رسید و از ۲۴ اوت همان سال به اجرا گذاشته شد.

23october 1954

در ۲۲ اکتبر ۱۹۵۱ از آنجایى که یونان و ترکیه مورد تهدید مستقیم شوروى بودند على رغم این که مرزى با اقیانوس آتلانتیک نداشتند، به جمع کشورهاى ناتو پیوستند. در مرحله بعد آلمان در چارچوب موافقتنامه اى در ۲۳ اکتبر سال ۱۹۵۴ به ناتو پیوست و چند سال بعد در سال ۱۹۸۲ کشور اسپانیا نیز پس از گذراندن مشکلات داخلى وارد این پیمان شد و اعضاى پیمان به ۱۶ کشور رسید. در سال هاى پس از جنگ سرد و با تعیین اهداف جدید و گسترش ناتو که در ادامه روند آن را مورد بررسى قرار خواهیم داد، ۱۰ کشور اروپاى شرقى دیگر به عضویت رسمى این پیمان درآمدند که عبارت بودند از: بلغارستان، جمهورى چک، استونى، مجارستان، لتونى، لاتویا، لهستان، رومانى، اسلواکى و اسلونى. بر اساس آخرین اطلاعات موجود، ناتو با ۲۶ کشور عضو دائم و شرکاى خود که در مجموع تعداد آن ها به ۵۳ کشور مى رسد، به نفوذ و گسترش خود تا زمان حاضر پرداخته است و کشورهاى مختلفى نیز در راه پیوستن به این سازمان هستند. در مورد وضعیت ۲ کشور از اعضاء دائم یعنى یونان و فرانسه لازم به توضیح است که کشور یونان به دلیل بحران قبرس از عضویت این پیمان درآمد، اما در سال ۱۹۸۲ مجدداً وارد پیمان شد. فرانسه نیز در سال ۱۹۶۶ به علت برترى ایالات متحده و اقدامات خود سرانه این کشور در بحران کوبا و ویتنام، از سوى دیگر وابستگى فرانسه به نیروى اتمى خود و پیروى از سیاست استقلال طلبى، علیرغم خواست کشورهاى عضو، خروج خود را از پیمان اعلام مى کند، اما این کشور همزمان اعلام کرد به مقررات و مفاد پیمان وفادار است و حتى اسم این کشور از لیست اعضاء اصلى پیمان ناتو حذف نشده است. البته در دور جدید سیاست خارجى فرانسه و ریاست جمهورى سارکوزى و دنباله روى آمریکا، فرانسه گرایش زیادى به ناتو پیدا کرده و خواستار آن است که یکى از مهره هاى اصلى و تأثیرگذار در تصمیم گیرى هاى این سازمان باشد. در سپتامبر ۱۹۵۱ کنفرانسى در اتاوا در رابطه با سازماندهى نیروهاى نظامى و رهبرى نظامى آمریکا در فرماندهى ناتو برگزار شد که پیمان آتلانتیک شمالى را به ارگان ها و سازمان هاى دائمى مجهز کرد و پس از آن در ۲۰ فوریه ۱۹۵۲ شوراى ناتو در لیسبون تشکیل جلسه داد و تشکیلات جدید را تصویب کرد و به این ترتیب کار سازماندهى ناتو به انجام رسید و اروپایى در پنجره نظامى آمریکا تحت عنوان پیمان ناتو پدید آمد.