طرحی جدید برای ناتو و افغانستان

اجلاس ناتو در بخارست، گردهمایی بی‌نظیری بود. برای اولین بار رهبران 40 ملت عضو ناتو که در عملیات ناتو در افغانستان مشارکت دارند با حامد کرزای رئیس‌جمهور این کشور، دبیر کل سازمان ملل و مقام‌های بلندپایه از اتحادیه اروپا و سایر سازمان‌های عمده بین‌المللی ملاقات کردند.

این نشست بسیار فراتر از تایید دوباره التزام ما به حمایت از افغانستان بود هر چند که بر این التزام هم تاکید خواهد شد. در این گردهمایی مسیر جدید در فاز نو از تعهدات ما به افغانستان مشخص شد؛ آنچه تاکنون به شکل فراگیر فقط جنبه نظامی داشته اکنون به سمت رویکردی متوازن‌تر گرایش پیدا خواهد کرد که در آن تاکید بیشتر بر تلاش‌های مدنی و افزایش مالکیت افغان‌ها خواهد بود.

از پنج سال پیش که ناتو به فرمان سازمان ملل عملیات lSAF (نیروی کمکی امنیتی بین‌المللی) را آغاز کرد، هدف ما واضح و روشن بود؛ کمک به خلق وضعیتی که حکومت افغان در آنتوان به کارگیری از اقندار خود در سراسر افغانستان را داشته باشد، پیشرفت در حاکمیت قانون برای مبارزه با فساد و تامین محیطی امن برای پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و همچنین فراهم آوردن آشتی ملی.

از همان آغاز، دستیابی به این اهداف، نیاز به ترکیبی از سه عنصر داشت؛ ناتو و سایر کشورهای تامین کننده نیروهای نظامی، سهم اصلی را در ایجاد امنیت داشتند. این محیط امن شرایط را برای سطح وسیع‌تری از جوامع بین‌المللی فراهم می‌آورد تا گام پیش بگذارند و حمایت اساسی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی را تامین کنند. در عین حال، حکومت افغان هم به تدریج فرصت می‌یافت اقتدار و قیمومیت خود را در سراسر این این کشور گسترش دهد.

هنوز منطق این رویکرد به قوت و سلامت خود باقی است. از زمان سقوط طالبان در 2001، افغانستان پیشرتف مداوم داشته است. میلیون‌ها کودک به مدرسه می‌روند و دسترسی به مراقبت‌های پزشکی 10 برابر شده و میلیون‌ها آواره به وطن بازگشته‌اند. در مناطقی که اداره اوضاع به دست حکومت بهتر انجام شده، امنیت بالا و تولید مواد مخدر پایین آمده است، اقتصاد مشروع در افغانستان جان گرفته و رو به رشد است.

در بخش تامین امنیت هم پیشرفت‌ها چشمگیر و امیدوار‌کننده بوده است. در حالی که در سال 2001 در عمل هیچ نیروی امنیتی در افغانستان وجود نداشت و تا ماه می امسال این کشور 70 هزار ارتش قوی و به همین تعداد پلیس خواهد داشت. مهم‌تر آنکه ارتش ملی افغانستان نشان داده که قدرت جنگیدن دارد، به طوری که نه تنها در 9 عملیات عمده جاری در افغانستان مشارکت داشته بلکه در 6 عملیات، نقش رهبری را هم بر عهده داشته است.

دقیقا به این دلیل همین پیشرفت‌هاست که به خود اجازه می‌دهیم رویکرد کلی خود را دوباره بازنگری و کالیبره کنیم. وظیفه تامین امنیت که تاکنون بخش اعظم آن بر عهده نیروهای بین‌المللی بوده به تدریج به خود افغان‌ها سپرده خواهد شد. یعنی ناتو و lSFA بیشتر نقش حمایتی و نظارتی را بر عهده خواهند گرفت.

این تغییر گرایش یک شبه اتفاق نمی‌افتد، حتی اگر گام‌های ابتدایی را به درستی برداریم؛ برای آینده‌ای قابل پیش‌بینی نیاز به ISAF به قوت خود باقی است. همچنین این تغییرات به معنای آن نیست که دیگر نیازی به حمایت و کمک متحدان وجود ندارد. برای مثال بهتر است که اخطاریه‌های رسمی ملی به تدریج برداشته شده و کسری‌ها جبران شوند تا lSAF بتواند با حداثر تاثیر و کارآمدی به کار خود ادامه دهد.

اما در رویکرد جدید تاکیدها بر مسائلی قرار خواهد گرفت که موقعیت ایجاب می‌کند و آن کارهای مدنی از یک سو و افزایش مسئولیت‌پذیری افغان‌ها از سوی دیگر است.

واضح است که هنوز در آن موقعیت قرار نداریم، برای آن که استراتژی جدید مؤثر واقع شود، گام مهم دیگری لازم است؛ ناتو بقیه جوامع بین‌المللی باید موانع نهادینه را از سر راه بردارند و رویکردی جامع به اجرا بگذارند تا تلاش‌های مدنی و نظامی با هم همگام شوند. انتصاب نماینده ارشد مسائل مدتی در سازمان ملل برای افغانستان می‌تواند در هماهنگی بهتر تلاش‌های بین‌المللی گام مهمی به حساب آید، هر چند که خیلی بیشتر از این باید انجام شود.

ناتو حاضر است سهم خود را در این کار ایفا کند. در بخارست، ما طرح سیاسی جامعی را به تصویب خواهیم رساند که با دوستان و شرکای خود در lSAF تدوین کرده‌ایم.

این طرح مسیری روشن و واقع‌بینانه و رو به جلو را مشخص خواهد کرد و تمرکز آن بر اولویت‌های کلیدی و پیشرفت‌های مشخص خواهد بود. این طرح همچنین راهنمایی بر چگونگی تعامل با حکومت افغانستان، سازمان‌های بین‌المللی و NGOها (سازمان مردم نهاد) خواهد بود.

برای مثال بر اساس این طرح ما می‌ازماییم که چگونه به پرورش ارتش افغان بپردازیم و چگونه حمایت lSAF برای مقابله با مواد مخدر را به حداکثر برسانیم. ما همکاری‌های مدنی ـ ‌نظامی را در چارچوب «تیم‌های بازسازی استانی» تقویت خواهیم کرد و به گفت‌وگو با سازمان‌های مدنی شدت خواهیم بخشید و ساختار هماهنگی‌های موثر با بازیگران اصلی را گسترش خواهیم داد.

همراه با بانک جهانی، ژاپن و سایر فعالان بین‌المللی به بهتر شدن حمایت از بازسازی اقتصادی در افغانستان می‌اندیشیم. با اذعان به این که به رویکرد منطقه‌ای نیاز داریم در گفت‌وگوی سازنده با پاکستان از افغانستان حمایت می‌کنیم.

این کار آسان نخواهد بود، یک روزه هم ممکن نیست. اما نشست بخارست، شروع خوبی است. این نشان می‌دهد در مسائلی که اهمیت زیادی دارد، رویکرد جامع بالاخره از تئوری به سمت عملی حرکت می‌کند.

امنیت افغانستان و در نتیجه امنیت ما به وضوح از رویکردهای تازه سود می‌برد.