گزارش دبیرکل از دارفور

نوشته کوفى عنان
هنگامى‌که در ماه گذشته دیدارى از دارفور داشتم، احساس امیدوارى کردم. امروز، چنانچه تلاشى بین‌المللى طى هفته‌هاى آتى انجام نپذیرد، حسى بدبینانه دارم. در ماه مه، از یک روستا در «دارفو» که مردمش به دلیل خشونت از آنجا فرار کرده و سپس بازگشته‌اند و در امنیت نسبى به سر مى‌برند، دیدارى داشتم. باید از حضور سربازان اتحادیه آفریقا در این مورد تشکر کرد. در واقع، این فقط یک آغاز بود. بیشتر این منطقه گسترده کماکان آماج خشونت‌هاى پراکنده قرار داشت، با بیش از یک میلیون نفر، که هنوز در اردوگاه زندگى مى‌کردند.
اما باید از عملیات عظیم کمک‌رسانى به رهبرى سازمان ملل متحد قدردانى کرد که به خاطر آن، تعداد کثیر مردم که به دلیل گرسنگى و امراض ممکن بود جان خود را از دست دهند، کاهش یافته بود و همزمان آتش‌بس نیم‌بندى حکمفرما بود. در عین حال، مذاکرات صلح بین دولت سودان و نهضت‌هاى شورشى که ماهرانه توسط نمایندگان اتحادیه آفریقا میانجیگرى مى‌شد، در شهر «ابوجا در نیجریه ادامه داشت. امید مى‌رفت تا پایان سال، توافقى حاصل شود. علایم مثبت دیگرى نیز وجود داشت.
شوراى امنیت سازمان ملل متحد موضوع را به دیوان کیفرى بین‌المللى ارجاع دهد و در اصول، مصمم بود تحریم‌هاى هدفمند علیه افرادى که میسر بود آنان را به عنوان مسئولان وحشیگرى طى دو سال گذشته شناسایى کرد، به مورد اجرا گذارد. کاش مى‌توانستم هم‌اکنون گزارشى از ثمر این تلاش‌ها ارائه دهم، مبنى بر اینکه دارفور در صلح به سر مى‌برد و به سوى راه بازسازى مى‌رود. افسوس، که خلاف این امر صحت دارد. در بسیارى از مناطق دارفور، هنوز هزاران نفر از مردم در معرض کشتار، هتک حرمت و آوارگى از خانه‌هایشان قرار دارند.
تعداد افرادى که آواره شده‌اند، به ۲ میلیون نفر رسیده است، در حالى که ۳ میلیون نفر یعنى نیمى ‌از کل جمعیت دارفور وابسته به کمک‌هاى بین‌المللى براى مواد غذایى و سایر نیازهاى اساسى خود هستند. این در حالى است که امدادرسانان نمى‌توانند به دلیل خطرناک بودن اوضاع به بسیارى از نقاط دارفور بروند. مذاکرات صلح هنوز تا دستیابى به نتیجه فاصله زیادى دارد و اینک، تهدید گسترش جنگ به کشور همسایه، یعنى چاد، وجود دارد که سودان را متهم به تسلیح شورشیان در خاک خود مى‌کند. برخلاف بحران مزمن مالى، سربازان اتحادیه آفریقا در محل، کار شجاعانه‌اى انجام مى‌دهند و مردم از حضور آنان احساس امنیت مى‌کنند.
اما تعدادشان بسیار اندک است، یعنى نیروى حمایتى فقط ۵۰۰۰ نفرى به علاوه ۲۰۰۰ پلیس و ناظران نظامى ‌براى پوشش سرزمینى به اندازه ایالت تگزاس آمریکا موجود است. آنان ابزار و اختیار گسترده مورد نیاز براى حمایت مردم تحت تهدید را ندارند و نمى‌توانند آتش بسى اعمال کنند که معمولاً از سوى شورشیان، همچنین از سوى شبه نظامیان جنجوید و نیروهاى دولتى سودان نقض شود. در ۱۲ ژانویه، اتحادیه آفریقا تصمیم گرفت اختیارات نیروهاى حمایتى را تا ۳۱ مارس تمدید کند، در حالى که در اصول خواستار انتقال آن به عملیات سازمان ملل متحد در سال جارى شد. زمان این انتقال هنوز مورد بحث است؛ از جمله در اجلاس این هفته اتحادیه آفریقا که در «خارطوم» برگزار مى‌شود.
این موضوع شوراى امنیت سازمان ملل متحد را در موقعیت دشوارى قرار مى‌دهد. براساس منشور سازمان ملل متحد، مسئولیت اصلى شوراى امنیت، حفظ صلح و امنیت بین‌المللى است. در سپتامبر گذشته، در اقدامى ‌تاریخى، تمامى ‌اعضاى ملل متحد با اکثریت آرا مسئولیت حمایت از مردم در برابر نسل‌کشى، پاک‌سازى قومى، جنایات جنگى و جنایت علیه بشرین را پذیرفتند و تعهد کردند تا اقدام از طریق شوراى امنیت، هنگامى ‌که مسئولان دولتى شکست مى‌خورند را به مورد اجرا بگذارند. اینک انتقال نیرو از اتحادیه آفریقا به عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد در دارفور اجتناب ناپذیر است. تصمیم قاطع و فورى از سوى شوراى امنیت براى انتقال مؤثر نیرو مورد نیاز است.
اما هیچکس نباید تصور کند بحران دارفور با تغییر مأموریت فعلى اتحادیه آفریقا و بردن آن زیر پوشش سازمان ملل متحد حل خواهد شد. هر مأموریت جدیدى، نیازمند اختیارات واضح و قوى است که به آن اجازه دهد از افرادى که در معرض خطر هستند در صورت نیاز از طریق زور با استفاده از ابزار لازم حمایت نماید. این به معنى آن است که نیروى پاسدار صلح جدید باید بزرگتر، با قابلیت جابه جایى بیشتر و مجهزتر از نیروهاى پاسدار صلح فعلى اتحادیه آفریقا باشد، کشورهایى که سرمایه‌هاى نظامى ‌مورد نیاز را دارند، باید آماده شوند و نیروهاى خود را اعزام کنند. براى سازمان ملل متحد، ماه‌ها طول مى‌کشد تا چنین نیرویى را اعزام کند. تا آن موقع، نیروهاى اتحادیه آفریقا باید ادامه کار دهند و تقویت شوند.
ما نمى‌توانیم هیچ فاصله زمانى و یا تضعیف نیروهاى موجود را تحمل کنیم. در ماه مه سال گذشته اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد به طور مشترک، کنفرانس اهدا کنندگان را در «آدیس آبابا» براى جمع‌آورى کمک مالى و تدارکاتى براى نیروهاى اتحادیه آفریقا سازماندهى کردند. قرار است کنفرانسى براى پیگیرى آن در ۲۰ فوریه برگزار شود.
همزمان، عملیات امدادرسانى عظیم باید ادامه یابد و هزینه‌هاى آن کاملاً پرداخت شود تا مردم دارفور به گونه‌اى مستمر، آب سالم، غذا و سایر اقلام حیاتى مورد نیاز را دریافت کنند. در نهایت و از همه مهمتر، باید فشارهاى بیشتر بر تمامى ‌طرف‌ها، یعنى گروه‌هاى شورشى و دولت آورده شود تا آتش بس را رعایت و خود را به مفاد مذاکرات صلح ابوجا با در نظر داشتن اولویت متعهد کنند. تأخیرهاى جارى، نابخشودنى است و هر روز موجب از بین رفتن زندگى افراد مى‌شود. باید به مذاکره‌کنندگان، مسئولیت فردى‌شان را یادآور شد.
یک موضوع بسیار واضح است: هر نیروى خارجى که به دارفور اعزام شود، حداقل در ابتداى کار باید امنیت فورى را براى مردم آنجا به ارمغان آورد. فقط توافقى سیاسى میان رهبران مردم دارفور مى‌تواند آینده آنها را تأمین کند و ۲ میلیون نفر از آوارگان دارفور را به خانه‌هایشان بازگرداند.