دستگاه دیپلماسى جمهورى اسلامى ایران این روزها بشدت فعال است تا با تشکیل یک محور تازه با مشارکت روسیه، چین و آفریقاى جنوبى، برنامههاى هستهاى مسالمتآمیز خود را به پیش ببرد. روز جارى و هفته آینده به واسطه چندین نشستى که قرار است در خصوص برنامههاى هستهاى ایران و نحوه تعامل با آن از سوى قدرتهاى بزرگ و احتمالاً آژانس بینالمللى انرژى هستهاى برگزار شود، یقیناً دوباره موضوع برنامههاى هستهاى ایران را در صدر اخبار رسانهها قرار خواهد داد. در سیاست خارجى، دولت جمهورى اسلامى ایران دفاع از منافع ملى و ایستادگى در برابر زورگویى با هدف احیاى غرور، افتخار و اقتدار ملى را از اهداف اصلى خود اعلام کرده و آن را به برنامههاى هستهاىاش نیز تسرى داده است.
ایران یکى از نخستین کشورهاى جهان بود که به عضویت آژانس بینالمللى انرژى هستهاى در آمد و بر پاى پیمان منع تولید و تکثیر سلاحهاى هستهاى موسوم به ان.پى.تى و پادمانهاى آن امضا گذاشت. ایران در عمل با همکارى گسترده با آژانس کوشیده است تعهد و وفادارى خود را به امضاى گذاشته شده زیر پیمان ان.پى.تى نشان دهد و متقابلاً نیز این انتظار را داشته باشد که از مزایاى همان پیمان استفاده کند.
از جمله مزایاى پیمان به رسمیت شناخته شدن حق اعضا در دستیابى به انرژى هستهاى است که در ماده چهارم پیمان به صراحت بیان و مورد تأکید قرار گرفته است. از دیگر مزایاى پیمان در صورت عمل و تعهد همه اعضا به آن، الزام کشورهاى برخوردار به یارى کشورهاى غیر برخوردار در دستیابى به انرژى هستهاى است که این مهم نه تنها از سوى قدرتهاى بزرگ نادیده گرفته شده، بلکه در عمل با ایجاد موانع غیرحقوقى و فنى کوشیدهاند سد راه دستیابى به این «حق» شوند. ایران پیش از پیروزى انقلاب اسلامى اجراى چند نیروگاه هستهاى را مورد مطالعه قرار داد که قرار داد اجراى آنها نیز ازجمله با آمریکا منعقد شد.
پیروزى انقلاب اسلامى و وضعیتى که به دنبال آن بر روابط تهران واشنگتن سایه افکند، آمریکا را به یک مدعى در مقابل برنامههاى هستهاى ایران تبدیل کرد. دادن آدرسهاى غلط درباره موضوعات مختلف به افکار عمومى براى انحراف آن و یا جهت دادن به سمت و سویى خاص، یکى از شگردهاى دولتمردان آمریکا است. ظرافتها و دقایقى که در این تکنیک به کار بسته مىشود، بقدرى پیچیده و در عین حال متنوع است که عموماً تشخیص آن را براى مخاطب، حتى «مخاطب فعال» دشوار مىسازد. برنامههاى هستهاى ایران یکى از این موارد است.
دستیابى به انرژى صلح آمیز هستهاى به منظور بهره بردارى علمى و اقتصادى از آن، هدف ایران در برنامههاى هستهاىاش است و پیمانها و پادمانهاى ناظر بینالمللى این حق را براى آن به رسمیت شناخته اند. با این همه، آمریکا مدتهاست که مىکوشد تا افکار عمومى را نسبت به برنامههاى هستهاى ایران مسموم کند و چنین وانمود سازد که هدف اول و آخر ایران از روى آورى به فناورى هستهاى تولید سلاح هستهاى است. واشنگتن در این مسیر یک سیاست چند محورى را تعقیب مىکند که یک سمت آن در ماههاى اخیر تمرکز فعالیتهاى خود را بیشتر روى کشورهاى حوزه خلیج فارس یعنى همسایههاى جنوبى ایران متمرکز کرده است.
نگران کردن کشورهاى همسایه از اهداف برنامههاى هستهاى ایران با بزرگنمایى خلاف واقع تأثیرات کار رآکتور هستهاى ایران بر روى محیط زیسست منطقه، همان آدرس غلطى است که آمریکا به این کشورها براى انحراف افکار از تهدیدات بالقوه هستهاى از جانب اسرائیل مىدهد که بدون تعهد و تن دادن به هیچ یک از پیمانها و پادمانهاى ناظر، داراى یکى از مخوفترین زرادخانههاى هستهاى جهان است. ایده «خاورمیانه عارى از سلاحهاى هستهاى»، ایدهاى است که ایران اسلامى تعقیب مىکند.
و خوشبختانه برخى سازمانهاى بینالمللى و مسئول، از جمله آژانس بینالمللى انرژى اتمى و شخص البرادعى نیز بارها بر این ضرورت صحه گذاشته اند. در مقابل این تلاشهاى صادقانه و روشنى اندازى بر برنامههاى هستهاى از سوى ایران که بارها مورد تأیید و در عین حال قدردانى آژانس بینالمللى انرژى هستهاى و دبیر کل آن قرار گرفته است و در حالیکه ایران باب مذاکره با هر کشورى را با هدف «راست آزمایى» در مورد برنامههاى هستهاى اش باز گذاشته و فراتر از آن کشورهاى مختلف را به سرمایهگذارى و مشارکت در این برنامهها دعوت کرده است.
استراتژى ایالات متحده این بوده است تا ایران را هر چه بیشتر به انزواى بینالمللى بکشاند. آمریکا اصرار بر ارسال پرونده برنامههاى هستهاى ایران به شوراى امنیت سازمان ملل دارد و در این راستا کوشیده است تا یک اجماع بینالمللى را شکل دهد که پاسخ دریافت شده تاکنون«نه» بوده است.
چین و روسیه دو عضو شوراى امنیت و آفریقاى جنوبى به عنوان رئیس جنبش عدم تعهد و یک عضو تأثیر گذار در شوراى حکام آژانس بینالمللى انرژى هستهاى و نیز سازمان ملل به صراحت اعلام داشتهاند که ضمن شناسایى حق ایران در برخوردارى از انرژى هستهاى به استناد پیمان ان.پى.تى، از ارسال پرونده این کشور به شوراى امنیت حمایت نمىکنند و بر این نظرند که گفتوگوها با تهران باید ادامه یابد و تنها چاره و راهحل سوء تفاهم موجود، گفتوگو است و این نکته در ذهن انگلیسىها نیز همانطور که «استراو» وزیر امور خارجه این کشور در اجلاس داووس گفت، وجود دارد.