جنگ نفت

مترجم: اسد شکورپور

بحران انرژی همیشه عامل اصلی درگیر‌ی‌ها در مناطق مختلف جهان بخصوص منطقه خاورمیانه بوده است. درگیری‌هایی که آرامش جهان را برهم زده و غالباً نیز آمریکا و هم‌پیمان اصلی آن یعنی انگلیس در پس پرده این ناآرامی‌ها حضور داشته‌اند. یکی از مشخص‌ترین تلاش‌ها در راستای دسترسی به نفت کشور اشغال شده افغانستان توسط آمریکا و هم‌پیمانانش است. آنها با اشغال افغانستان سعی کردند تا بر یک منطقه استراتژیک که به نفت دریای خزر مشرف است تسلط یابند. سپس درگیری در راستای چیرگی بر منطقه استراتژیک و نفت با بهانه مبارزه با تروریسم و سلاح کشتار جمعی که دروغی بیش نبوده به عراق کشیده شد. آمریکا، انگلیس و سایر هم‌پیمانان آنها سعی کردند با اشغال عراق بر حوزه‌های عظیم نفتی این کشور تسلط داشته باشند.

با اشغال عراق چهره درگیری‌های جهانی برای دسترسی به نفت شاهد تحولات جدیدی شد، درگیری‌هایی که در آنها سلاح‌های جدید و شیوه‌هایی متفاوت‌تر از شیوه‌های گذشته به کار گرفته شد. با اشغال عراق کشورهای اشغالگر در سرنوشت سیاسی و نفتی این کشور دخالت کردند و شرکت‌های آمریکایی و انگلیسی امور مربوط به نفت عراق را به اختیار خود درآوردند و شرکت‌های فرانسوی، چینی و روسی مجبور شدند از میدان بهره‌برداری و کشف نفت عراق خارج شوند. خروج روسیه از عراق به نفع کشور اشغال شده عراق نبود، زیرا روسیه از طلب 8 بلیون دلاری خود از عراق چشم‌پوشی نمی‌کند، بلکه خط زدن بخشی از بدهی‌های عراق به این کشور را به شرکت در طرح‌های نفتی عراق منوط کرده است، در حالی که ثروت‌های عظیم نفت عراق به دست اشغالگران غارت می‌شود. یکی از عواملی که حرص کشورهای متجاوز به نفت عراق را نشان می‌دهد این است که آن‌ها نخستین دستگاه اجرایی را که به محض سقوط عراق بر آن چیره شدند وزارت نفت عراق بود، ولی آن‌ها اماکنی همچون دانشگاه‌ها و موزه‌ها را رها کردند و از غارت و چپاول آن‌ها هیچ ممانعتی به عمل نیاوردند.

با وجود آن که آمریکا بر خلاف خواست جهانیان عراق را با منابع سرشار نفتی آن اشغال کرد، ولی می‌توان گفت همچنان اوپک درباره مسائلی همچون تولید و قیمت نفت می‌تواند نقش مهمی را بازی کند، البته به شرطی که اعضای آن با هم وحدت و همبستگی داشته باشند. اشغال عراق در حالی صورت می‌گیرد که این کشور یکی از اعضای اوپک محسوب می‌شود این بدین معناست که به خاطر دخالت مستقیم آمریکا در سیاست داخلی و خارجی عراق از جمله مسأله نفت این کشور مقداری از توانایی‌های این سازمان در اتخاذ تصمیم‌هایی در راستای منافع آن کاسته خواهد شد.

در مسأله مربوط به قیمت نفت عواملی همچون عرضه و تقاضا، بورس‌ها، انتشار اطلاعات درست یا نادرست، دلالان نفتی و همچنین موضع‌گیری‌های مسئولان کشورهایی همچون عربستان، امارات، کویت، ایران، روسیه، ونزوئلا و غیره نیز تأثیر دارد. یکی از عوامل اصلی بهبود قیمت نفت پایبندی کشورهای تولیدکننده بخصوص اعضای اوپک به کاهش مقدار تولید روزانه نفت است. از دیگر عوامل تأثیرگذار بر قیمت نفت می‌توان به همکاری یا عدم همکاری کشورهای تولیدکننده نفت خارج از اوپک، تحولات سیاسی، حوادث طبیعی و ایجاد مشکل در برخی از پالایشگاه‌های نفت اشاره کرد. گفتنی است عرضه و تقاضای نفت امروزه در جهان 85 میلیون بشکه در روز است و آمریکا با مصرف روزانه 25 درصد از مجموع مصرف جهانی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده جهان به حساب می‌آید.

جای هیچ گونه تردیدی نیست که جنگ عراق و اشغال این کشور یکی از عوامل اصلی بالا رفتن قیمت نفت در حال حاضر محسوب می‌شود.

قبل از وقوع جنگ عراق در مارس 2003، عراق بر اساس بیانیه‌های سازمان‌های انرژی آن زمان روزانه بیش از دو میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد ولی بعد از اشغال این کشور به خطر جنگ، اشغال و تخریب برخی از تأسیسات نفتی و لوله‌های نفت این کشور، تولید نفت عراق در سال‌ 2003 میلادی به 33/1 میلیون بشکه در روز رسید. اگرچه میزان تولید نفت عراق در سال 2004 به 99/1 میلیون بشکه در روز رسید و تولید این مقدار نفت در سال‌های 2005و 2006 نیز ادامه یافت ولی در مجموع رقم‌های فوق کمتر از میانگینی است که قبل از جنگ در عراق تولید می‌شد. از عوامل دیگری که در مدت اخیر در ثبات قیمت نفت تأثیرگذار بودند، می‌توان به وقوع جنگ داخلی در عراق و افزایش ناامنی در این کشور، درگیری‌های خاورمیانه، استمرار اشغال اراضی کشورهای عربی از سوی اسرائیل، بحران اوضاع فلسطین و ادامه تجاوزهای اسرائیل به فلسطین با حمایت‌های غیرقابل توجیه آمریکا اشاره کرد.

اگرچه جنگ‌ها و درگیری‌ها در وهله اول موجب افزایش قیمت نفت به نفع کشورهای تولیدکننده می‌شوند، ولی واقعیت آن است که 80 درصد از درآمدهای نفتی کشورهای تولیدکننده به خزانه کشورهای صنعتی واریز می‌شود.

در آگوست 2006 به علت تجاوز اسرائیل به لبنان با رسیدن قیمت هر بشکه نفت خام به 78 رکورد قیمت نفت شکسته شد ولی با توقف جنگ قیمت آن به 60 تا 66 دلار کاهش یافت.

حمله به خطوط نفتی نیجریه نیز یکی از دلایل افزایش قیمت نفت در مدت اخیر بوده است. با افزایش قیمت این محصول سرمایه‌گذاری در بخش‌های کاوش، توسعه و کشف مناطق نفتی افزایش خواهد یافت و اگر سایر عوامل افزایش قیمت نیز فراهم شود کماکان قیمت نفت سیر صعودی خواهد داشت.