شاید وقتی دیگر

محمود پورضایی

سخنگوی جامعه روحانیت مبارز که پس از تشکیل شورای مرکزی یازده نفره جبهه متحد اصولگرایان از تصمیم تشکل متبوعش مبنی بر دیدار با این گروه خبر داده بود، دوشنبه گذشته اعلام کرد که هنوز فرمان این ملاقات مشخص نشده است.

«غلامرضا مصباحی مقدم» در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا گفت:‌ «کمیته انتخاباتی جامعه روحانیت مبارز در حال رصد کردن اوضاع و احوال گروه‌های انتخاباتی اصولگرایان است.»

وی پیش از این نیز اعلام کرده بود که جامعه روحانیت در انتخابات فهرست جداگانه نمی‌دهد. سخنگوی این تشکل روحانی گفت: «کار گروهی را برای انتخابات تشکیل داده بودیم که گزارش آن در جلسه شورای مرکزی مطرح و تصمیم گرفت شد جامعه روحانیت مبارز تلاش کند یا گروه‌های اصولگرا فهرست واحدی ارائه دهد.»

سخنگوی این تشکل روحانی منسوب به جناح اصولگرا در حالی از رصد کردن اوضاع و تلاش برای هماهنگی با دیگر اصولگرایان سخن می‌گوید که در گذشته‌ای نه چندان دور به عنوان محور جناح راست کشور بارها ابتکار عمل در تدوین فهرست‌های انتخاباتی را در دست داشت اما از نیمه دوم دهه 70 به بعد یعنی همزمان با روی کار آمدن دولت اصلاحات هر بار سیاستی سیال در مقطع انتخابات در پیش گرفت.

این در حالی است سرشت سیاسی- مذهبی حاکمیت ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی- سبب شده بود شخصیت‌های روحانی و تشکل‌های منسوب به روحانیت در سال‌های نخستین تاسیس نظارت جمهوری اسلامی ایران در موقعیت سیاسی برتر در مقایسه با تشکل‌های صرفا سیاسی قرار بگیرند.

هر چند که بسیاری از احزاب و جمعیت‌های سیاسی ایران پسوند اسلامی دارند اما بی‌شک تشکل‌های منتسب به روحانیت بیش از همه هویت دینی نظام را نمایان می‌کردند. به همین دلیل در فاصله انحلال حزب فراگیر جمهوری اسلامی تا برگزاری انتخابات مجلس پنجم نیروهای سیاسی دو جناح معمولا با محوریت جامعه روحانیت مبارز (جناح راست) و مجموع روحانیون مبارز (جناح چپ) به فعالیت‌های انتخاباتی می‌پرداختند و سایر احزاب و گروه‌ها جزو سازمان‌های اقتصادی یکی از این دو متشکل به شمار می‌رفتند.

انتخابات مجلس هفتم در زمستان 74 نخستین عرصه را برای میدان‌داری تشکل‌های صرفا سیاسی دو جناح فراهم کرد. در این انتخابات از یک سو جامعه روحانیت مبارز حاضر نشد به پیشنهاد آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهوری وقت کشور مبنی بر در نظر گرفتن سهمی 5 نفره از فهرست 30 نفره تهران به نفع تکنوکرات‌ها تن دهد و همین موضوع زمینه را برای اعلام موجودیت حزب کارگزاران سازندگی فراهم کرد.

از سوی دیگر پس از اعمال نخستین نظارت استصوابی شورای نگهبان در انتخابات مجلس چهارم، مجمع روحانیون مبارز اعلام کرد که به دلیل حذف نامزدهای منتسب به جناح چپ و جو تخریب علیه این جناح، از فعالیت‌های سیاسی کناره‌گیری می‌کند به این ترتیب رای تشکل‌های سیاسی منتسب به هر دو جناح چپ و راست در انتخابات مجلس هفتم برای نخستین بار فرصت فعالیت انتخاباتی مستقل از بزرگان قدیمی فراهم آمد.

با شکست عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت در انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری، آخرین حضور جدی این تشکل در نامزدهای جناح محافظه‌کار به پایان رسید. البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که به دلیل وجود شرط فقاهت برای نامزدهای مجلس خبرگان رهبری تشکل‌های روحانی در انتخابات این مجلس کماکان به عنوان تنها گروه‌های صاحب صلاحیت اظهارنظر، در مجامع سیاسی دو جناح به رسمیت شناخته شده‌اند.

از این استثنا اگر بگذریم، به گواهی مواضع ثبت شده جامعه روحانیت مبارز در رسانه‌ها، این جامعه در انتخابات چند سال اخیر موضعی سیال اتخاذ کرده است.

محافظه‌کاران در سه انتخاب مجلس ششم و شورای شهر اول و ریاست جمهوری هفتم بدون نصب پوستری که در ریزش امضای جامعه روحانیت به چشم بخورد، پا به عرصه رقابت گذاشتند.

نتیجه هیچ یک از این سه انتخابات به نفع جناح راست رقم نخورد با این حال کنار ماندن جامعه روحانیت از فعالیت‌های انتخاباتی جدی، تصمیمی خودخواسته بود.

اما در دو انتخابات شورای شهر دوم و مجلس هفتم با ورود تشکل‌هایی نوپا به اردوگاه محافظه‌کاران تصمیم بر این شد که از نیروهای باسابقه استفاده نشود و چهره‌های کمتر شناخته شده میدان‌دار شوند.

با حضور «علی‌اکبر ناطق‌نوری» عضو برجسته شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز در جایگاه ریاست شورای هماهنگی نیروهای انقلاب وظیفه گزینش نامزد نهایی اصولگرایان (نام جدید جناح محافظه‌کار) را از میان داوطلبان درون جناحی سمت راست جمهوری در دولت نهم بر عهده داشت، بار دیگر گمانه‌زنی‌ها دوباره حضور جدی تشکل‌های باسابقه اصولگرا در معادلات این جناح مطرح شد اما ناکامی تجربه شورای هماهنگی و حضور 5 نامزد اصولگرا در انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری سبب شد جامعه روحانیت مبارز دوباره به سیاست کناره‌گیری از روند انتخابات روی بیاورد که این مشی در رقابت‌های درون جناحی شوراهای سوم آشکارا نمود یافت.

با این حال تجربه ناموفق شوراهای سوم، جناح اصولگرا را به این جمع‌بندی رساند که شرط حفظ اکثریت در مجلس هشتم رسیدن به ائتلاف حداکثری است از همین رو سخنگوی جبهه پیروان امام و رهبری چندی پیش از خواستار ایفای نقش جامعتین (جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم) در این باره شد، پیشنهادی که سخنگوی جامعه روحانیت به سرعت آن را رد کرد تا نشان دهد درباره تن دادن همه اصولگرایان به شیخوخیت بزرگان جناح تردیدهای جدی وجود دارد.

تشکیل شورای 6+5 متشکل از نمایندگان 3 گروه اصولگرا و 5 شخصیت مرضی‌الاطراف درستی این پیش‌بینی را نشان داد زیرا پس از تواقع اصولگرایان به سازوکار ائتلاف، آنان بی‌درنگ و شتاب پایان عصر شیخوخیت در این جناح را اعلام کردند.

این در حالی است که به نظر می‌رسد جامعه روحانیت برای حفظ‌شان مرجعیتش در جناح اصولگرا تمایلی به رقابت با دیگر تشکل‌ها ندارد بنابراین تنها زمانی به ایفای نقش جدی می‌پردازد که شیخوخیتش به رسمیت شناخته شود.

نباید فراموش کرد که این تشکل روحانی به دلیل اینکه برای خود جایگاهی بالاتر از احزاب قائل است تاکنون از کمیسیون ماده 10 احزاب تقاضای صدور مجوز نکرده است.

اکنون می‌توان دریافت چرا جامعه روحانیت اکنون ترجیح می‌دهد صرفا به رصد کردن اوضاع بسنده کند در روزگاری که اصولگرایان از پایان دوره شیخوخیت سخت می‌گویند در انتظار وقتی دیگر بنشیند تا شاید آنان نیز مانند اصلاح‌طلبان زمانی به ائتلاف بر اساس ریش‌سفیدی باز گردند.