بازتاب سیاسی نظامی و رسانهای عملیات والفجر
رام کردن اژدهای اروند
تهیه و تنظیم: بیگلری
رژیم عراق با آغاز عملیات افتخارآفرین والفجر هشت و آزادسازی بندر فاو و نیز اشغال و انهدام پایگاههای موشکی ساحل به دریا و مخازن نفتی٬ سراسیمه اعلام میکند که حمله ایران دفع شده است. این رژیم وقتی که قوای ایرانی در جادههای فاو ـ بصره و فاو ـ امالقصر و کارخانه نمک در حال پیشروی هستند٬ اعلام میدارد که ایران حتی نتوانسته از اروند عبور کند و به دنبال آن٬ تسلط ایران بر فاو را تکذیب میکند.
ستاد تبلیغات جنگ در پی تبلیغات دروغین عراق٬ طی اطلاعیهای اعلام میکند: اگر رژیم عراق بر ادعای خود صادق است٬ خبرنگاران خارجی را برای اثبات ادعایش به شهر فاو بیاورد. قطع ارتباط رژیم عراق با خلیج فارس٬ بزرگترین ضربهای بود که بر عراق وارد شد و این ضربات پیاپی٬ دشمن را وادار به تناقضگویی کرد.
رژیم عراق پس از ادعای ستاد تبلیغات جنگ ایران و نمایش شهر فاو از سیمای جمهوری اسلامی ایران٬ به ناچار اعتراف میکند که نیروهای ایران در صفوف سپاه هفتم رخنه کردهاند و در اطلاعیه بعدی میگوید که نیروهای ایران در حمله خود مرزهای عراق را پشتسر گذاشته و وارد خاک عراق شدهاند.
بسیاری از خبرگزاریها که تنها اطلاعیههای نظامی طرفین را پخش و از اظهارنظر مشخص خودداری میکردند٬ به ناچار تلویحا به پیروزیهای ایران در این عملیات اعتراف میکنند.
* فرانسپرس خبرگزاری رسمی فرانسه: نیروهای ایرانی دوشنبه شب٬ به پیشروی خود در خاک عراق و در بخش جنوبی جبهه ادامه دادند.
* خبرگزاری رویتر: حمله ایران به فاو٬ نیروهای این کشور را به 40 کیلومتری مرز کویت که یکی از حامیان اصلی عراق در جنگ بوده٬ رسانده است.
*خبرگزاری یونایتدپرس نیز اخبار بسیار کمی را از پیروزیهای قوای ایرانی مخابره میکند. خبرگزاری و رسانههای گروهی کویت به طور یک جانبه٬ اطلاعیههای دروغین رژیم عراق را پخش میکنند و اعلام میدارند که کنترل شهر فاو در دست عراق است.
* تلویزیون ایتالیا: برای اولین بار در مدت شش سال که از آغاز جنگ میان عراق و ایران میگذرد٬ اظهار داشت: نیروهای ایران موفق شدهاند از اروندرود و محل تلاقی دو رود بزرگ دجله و فرات در خاک عراق عبور کنند.
* خبرگزاری فرانسه: بندر فاو٬ اهمیت استراتژیکی خاصی برای عراق داشت.
* نشریه تایمز مالی: تصرف فاو٬ مهمترین دستاورد ایران در جنگ است.
* روزنامه حریت چاپ ترکیه: امروز صدام نه تنها امیدش در به دست آوردن گندم ری به یاس تبدیل شده٬ بلکه با خطر از دست دادن خرمای بغداد نیز روبرو است. رژیم بعث برای جلوگیری از رسوایی بیشتر و خدشهدار کردن پیروزی قوای ایرانی٬ اعلام میکند که ایران در عملیات والفجر هشت٬ از سلاح شیمیایی استفاده کرده است.
جمهوری اسلامی ایران این ادعای بیاساس را رد کرده و اعلام میدارد که رژیم عراق برای سرپوش گذاشتن بر شکستهای خود، اقدام به این ادعای دروغ و گمراه کننده کرده است. با ادامه عملیات و روشن شده آثار نیروهای ایران٬ تعداد بیشتری از خبرگزاریها به پخش اخبار پیروزی در فاو و حضور قوای ایرانی در آن اقدام میکنند.
* رادیو بی.بی.سی پس از یک هفته سخنپراکنی٬ سرانجام اعلام میکند که عراق در آخرین اطلاعیه نظامی خود٬ به سقوط بندر فاو به دست نیروهای ایرانی اعتراف کرده است.
* مجله میدل ایست تایمز: این مساله در حال حاضر روشن شده است که تمام ادعاهای اولیه عراق در مورد دفع تهاجم نیروهای ایران٬ اغراقآمیز بوده و واقعیت نداشته است. اظهار نگرانی عمیق مقامهای رسمی چند کشور عرب نسبت به تحولات تازه در جنگ ایران و عراق٬ نشان دهنده واقعیت اسفناک عراق در حال حاضر است.
* رادیو اسراییل عملیات والفجر هشت را یک فاجعه میخواند و آن را محکوم میکند و به نقل از کارشناسان نظامی خود میگوید که این عملیات به بنبست رسیده و منطقه فاو٬ قتلگاه سربازان ارتش متجاوز عراق نبوده٬ بلکه یک دام برای نیروهای ایرانی بوده است. این رادیو استفاده عراق را از سلاح شیمیایی تکذیب میکند. نتایج نبرد والفجر هشت، اوضاع سیاسی منطقه را شدیدا دچار دگرگونی کرد و وسایل تبلیغاتی یک سویه جهان را که به نفع عراق عمل میکرد٬ به چالش کشاند. به همین جهت از این پس شاهد توجیه علل ناتوانی عراق در باز پسگیری فاو و موکول آن به تغییر شرایط جوی میشویم.
* آنتونی لرد کردزمن یکی از کارشناسان امور خاورمیانهای آمریکا در جنگ تحمیلی٬ معضل اصلی عراق در فاو و مقایسه آن با ایران را چنین بیان میکند: مشکل اصلی عراق آن است که نمیخواهد متحمل تلفات شود: در صورتی که ایران به خصوص در حمله اولیه٬ آمادگی پذیرش تلفات سنگین را دارد. از جمله مشکلات هر جنگ٬ آن است که نمیتوان بدون تحمل تلفات٬ دست به ضد حمله زد.
معمولا تلفات در ضد حمله٬ 5 تا 10 برابر آن در حالت دفاعی است. عراق ترجیح میدهد به جای تحمل تلفات سنگین٬ بخشهای کوچکی از خاک خود را از دست بدهد.
* روزنامه واشنگتنپست نیز نظریات لردکردزمن را به گونهای دیگر بیان داشته است: بزرگترین مشکل عراقیها٬ اجتناب آنان از ملزم ساختن پیاده نظام خود به دفع حملات ایران است. آنان استفاده از آتش توپخانه٬ بمباران جتهای جنگنده و آتش راکت چرخبالهای جنگی را انتخاب کردهاند٬ چنین جنگهایی٬ احتیاج به انگیزه شدید و تعهد کامل سربازان دارد که به نظر کارشناسان٬ در آتش عراق٬ نقصان آن مشهود است.
بنابه اظهار یکی از تحلیلگران نظامی٬ مجموعهای از ملاحظات سیاسی در عراق به فرماندهی نظامی فشار وارد میکند و عمده تصمیم بر آن است که از دادن تلفات زیادی که باعث نارضایتیهای سیاسی داخلی شود٬ اجتناب گردد.
عراق در منطقه فاو٬ به لحاظ غافلگیری در مکان و تاکتیک٬ در برابر قوای ایرانی دچار انفعال شد٬ لذا به رغم تلاشهایی که انجام داد٬ نتوانست نسبت به عقب راندن آنان موفقیتی کسب کند و به شکست اعتراف کرد. با گذشت زمان و تثبیت موقعیت نیروهای خودی و منطقه فاو و به دنبال گزارشهای رسانههای غربی٬ سخن فرماندهان و مسئولان عراق نیز رفته رفته تغییر کرد.
توانایی قوای ایران در تامین پشتیبانی نیروها و تامین پشتیبانی هوایی و توپخانه سرانجام عراقیها را که ابتدا حتی به حضور نیروهای ایران در منطقه فاو اعتراف نمیکردند٬ باز پسگیری آن را بسیار مشکل و دور از دسترس قلمداد کنند.
فرماندهان عراق پس از شکستهای پی در پی در پاتکهای انجام شده٬ ارتش این کشور را برای تسلط مجدد بر فاو ناتوان معرفی کرده و بر ویژگیهای برجسته و ابتکاری عملیات فاو تاکید کردند چنان که ماهر عبدالرشید یکی از فرماندهان ارشد نظامی عراق٬ در این زمینه اذعان داشت: ایران در عملیات جاری خود، از روشهای نظامی نوینی استفاده کرده است و برخلاف توقع٬ در شرایط جوی سختی که بارانهای شدید میبارید٬ با استفاده از مردان قورباغهای و پیشقراولان رزمی٬ حمله خود را به مواضع عراقیها آغاز کرد.
* در شرایط جدید٬ عراقیها دیگر قادر به انکار حضور قوای ایران در منطقه فاو نبودند تا آنجا که لطیف جاسم٬ وزیر اطلاعات عراق٬ در مصاحبه باالقبس گفت: مساله تصرف منطقه فاو از سوی ایرانیان٬ به حدی آشکار بود که دیگر نمیتوانستیم آن را منکر شویم و برای ما ممکن نبود که اعلام کنیم ایران وارد فاو نشده است. عراقیها به تدریج به ناتوانی خود برای باز پسگیری فاو نیز اعتراف کردند.
* عدنان خیرالله وزیر دفاع وقت عراق، طی مصاحبهای اعلام کرد: باز پس گرفتن شبه جزیره فاو از دست ایرانیان دشوار است. وجود باتلاقها و نمکزارها در این سرزمین٬ مانع اصلی عملکرد واحدهای عراقی است.
* ماهر عبدالرشید نیز به ناتوانی سربازان عراقی اشاره کرده٬ میگوید: فکر نمیکنم به این زودیها عراق بتواند در ارتباط پس گرفتن فاو کسب موفقیت سریعی را پیشبینی کند.
* مدیر توجیه سیاسی ارتش عراق هم در توجیه ناتوانی عراق میگوید: وضعیت زمین منطقه نبرد٬ محدودیتهایی را در استفاده از زرهپوشها و حتی نیروهای پیاده بر ارتش عراق تحمیل کرده است... زمین نبرد در اطراف فاو٬ طوری است که اجازه نمیدهد از تعداد زیادی نیرو در این منطقه استفاده شود. در عین حال که عراق در چنین شرایطی توانایی لازم را برای باز پسگیری فاو نداشت٬ به لحاظ ارزش سیاسی-نظامی زمین منطقه نسبت به این مساله واقف بود که تنها باز پسگیری فاو میتواند مجددا توازن را به سود عراق باز گرداند.
* خبرنگار رادیو بی.بی.سی در زمینه اهمیت فاو برای عراق میگوید: باز پسگیری شبه جزیره فاو٬ هنوز برای عراق یک اولویت کلی است و اگر عراق نتواند فاو را بگیرد، ممکن است روحیه درونی و موقعیت صدام به طور خطرناکی از بین برود.
* مجله اشپیگل چاپ آلمان به تاثیرات عدم باز پسگیری فاو از سوی عراق اشاره کرده و مینویسد: عدم باز پسگیری فاو٬ علاوه بر شکست نظامی٬ یک شکست سیاسی ـ روانی برای صدام و حامیان عربش در منطقه محسوب میشود.
* یک خبرنگار خارجی با توصیف وضع نامطلوب عراقیها پس از عملیات والفجر هشت چنین بیان میکند: صدام خوب میداند که ایرانیان با عبور از اروند و تصرف شهر فاو٬ چنگ در گلوی او انداختهاند و تنها معجزه میتواند او را از مهلکه نجات دهد.
بدینترتیب٬ عراق به ناچار و از موضع ضعف و استیصال٬ موقتا از بازپسگیری فاو چشم پوشید و این مساله را به موقعیت دیگری موکول کرد و رسما اعلام داشت که در شرایط فعلی، قادر به بازپسگیری فاو نیست. اعترافات رسمی عراقیها و توقف اقدامات عملی آنان٬ موجب شد روند تحولات سیاسی ـ روانی جنگ به شکل نوینی مورد ارزیابی قرار گیرد.
در واقع چنانکه ذکر شد٬ تا پیش از این امر٬ به تثبیت منطقه تصرف شده از سوی ایران٬ با تردید همراه بود و همچنان نسبت به توانایی عراق برای باز پسگیری آن امیدواریهای زیادی وجود داشت لیکن ناکامی عراق و اعتراف به این ناتوانی٬ انعکاس نامطلوبی به زیان عراق داشت. در این مورد٬ رادیو آمریکا به نقل از ناظران سیاسی غرب گفت: عراق ظاهرا تصمیم گرفته است از کوششهای خود برای باز پسگیری فاو به خاطر تحمل بهای گزاف نظامی ـ سیاسی، دست بکشد.
* هفتهنامه لوموند چاپ فرانسه نیز طی تحلیلی نوشت: در ستاد ارتش عراق پذیرفته شده که باز پسگیری فاو طولانی و پرهزینه خواهد بود.
واکنش آمریکا پس از تثبیت مواضع تصرف شده در شمال خلیج فارس توسط قوای ایرانی، آمریکا از این موضوع ابراز نگرانی کرد و در عین حال سعی نمود با هشدار به رژیم عراق، این کشور را به مقاومت در قبال تنها راه دریاییاش (خور عبدالله) ترغیب کند.
* واشنگتنپست (25/11/64): منابع آمریکایی تاکید کردند نیروهای ایرانی به محل ساختن پایگاه شرقی خور عبدالله به موازات خاک کویت رسیدهاند ولی هنوز با پایگاه دریایی عراق واقع در خلیج٬ یعنی امالقصر٬ فاصله زیادی دارند٬ اما نگرانی آمریکا از گسترش دامنه جغرافیایی جنگ خلیج و در برابر گرفتن کویت٬ هنوز پابرجاست.
* خبرگزاری فرانسه نیز در همین روز گزارش داد: یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا ضمن تاکید بر اهمیت استراتژیک خلیج فارس برای آمریکا و آسیبپذیری آن در قبال توسعهطلبی شوروی٬ گفت که نبردها در شمال و غرب بندر عراقی فاو و در جنوب جبهه ادامه دارد ولی هنوز اطلاعات کافی ندارد که بگوید آیا حملات ایران در این هفته٬ آغاز یک حمله جدید بزرگتر است یا نه طبعا آمریکاییها هر عاملی را که منتهی به تغییرات عمده در جنگ و متعاقبا تقویت مواضع ایران و برتری سیاسی و نظامی آن بر عراق میشد٬ نامطلوب ارزیابی میکردند لذا فتح فاو به لحاظ تبعات ناشی از آن در تقویت مواضع ایران٬ به زیان منافع آمریکا و غرب تلقی میشد.
از این رو، موضعگیری آمریکا بلافاصله پس از فتح فاو و اقدامات بعدی این کشور در مساعدت به عراق برای حمله به مراکز صنعتی و آب و برق ایران٬ نشانگر فزونی یافتن مواضع خصومتآمیز آمریکا بود. اما آمریکا در خصوص به کارگیری سلاحهای شیمیایی و انتشار عمومی اخبار کشتار شیمیایی توسط عراق٬ در 30/11/64 موضعگیری کرد و به همراه فرانسه اقدام عراق را به همراه فرانسه محکوم کرد.
وزارت خارجه آمریکا در یک پاسخ کتبی اعلام کرد: از اطلاعاتی که به دست آمده چنین بر میآید که عراق در نبردهای اخیر با ایران٬ از سلاح شیمیایی استفاده کرده است. وزارت خارجه آمریکا همچنین مسئولیت ادامه جنگ را متوجه ایران دانست. این موضع آمریکا ظاهرا عراق را عصبانی کرد. عمدتا در چنین مواقعی٬ آمریکا سیاست یک بام و دو هوا را در پیش میگرفت که راهی برای دفاع از خود باقی گذارد. آمریکا خود در صدور تسلیحات شیمیایی و راهاندازی مرکز ساخت بمب شیمیایی٬ عراق را به همراه سایر کشورها یاری داد. همزمان با ادامه جنگ٬ فرصت مناسبی به وجود آمد تا دلالان اسلحه به بغداد بروند.
در اسفندماه 1364 کریستوفر دروگل به عراق رفت و با سفیر آمریکا دیوید نیوتن دیدار کرد. وی که به آمریکایی محبوب صدام حسین مشهور بود٬ برای گرفتن سفارش اسلحه به بغداد رفت و در هتل مجلل الرشید عراق پذیرایی شد. طه یاسین رمضان به استقبال وی در هتل رفت. آلن فریدمن معتقد است که دولت آمریکا از فعالیتهای دروگل در بغداد باخبر بود. دروگل ارتباط بسیاری با مقامات آمریکایی داشت.
در همین حال٬ در اوایل سال 1986 رابرت تورشری عضو کنگره ایالت متحده٬ پس از دیداری از بغداد گفت: کشورهای غربی برای جلوگیری از گسترش انقلاب اسلامی ایران باید از بغداد حمایت کنند. ایران تهدید بزرگی نه تنها برای عراق٬ بلکه برای کل منطقه است و کشورهای غربی نیاز فراوان به نفت منطقه دارند. ریچارد مورفی معاون وزیر خارجه آمریکا نیز گفت که ایالت متحده و عراق٬ هدفهای مشترکی در منطقه دارند و یک بار دیگر حمایت خود را از عراق در برابر عملیاتهای اخیر ایران اعلام داشت.
بوش طی این سفر هشت روزه به بررسی وضعیت منطقه پرداخت.
در این برهه طبعا اظهار نگرانی کشورهای منطقه و درک و دریافت بوش از شرایط متزلزل عراق٬ تاثیرات قابل ملاحظهای در تصمیمات بعدی آمریکا گذاشت. مصاحبه ژنرال هارین کریست مسئول کمیته منطقه خلیج فارس از مرکز فرماندهی نظامی آمریکا و تاکید وی بر مسئولیتهای آن کشور در این منطقه پیام آشکار آمریکا به ایران و همسایه شمالی آن بود: ما مسئولیت عمدهای در قبال خلیج فارس به عهده داریم: یکی این که روسهای را از کشورهای کوچک خلیج دور نگه داریم و دیگر آنکه امنیت دسترسی به ذخایر نفتی منطقه را تضمین کنیم. آمریکاییها ضمن اعلام موضع خود نسبت به تلاشها و اقدامات بعدی ایران به منظور بهرهگیری از نتایج حاصله از فتح فاو٬ اقداماتی را انجام دادند که اساسا در جهت رفع نگرانی کشورهای منطقه بود. فروش سلاح به عربستان سعودی که به لحاظ تاثیر آن بر توازن بین اعراب و اسراییل٬ مورد مخالفت کنگره بود٬ بخشی از اقدامات آمریکا در این مرحله محسوب میشد. جورج شولتز وزیر خارجه آمریکا در تاریخ 4/2/65 سعی کرد تا کنگره آمریکا را توجیه کند که تحویل 354 میلیون دلار سلاح به عربستان سعودی تصویب شد. شولتز در برابر اقدام کمیته فرعی نمایندگان که لایحهای را در مخالفت با این فروش پیشنهاد کرده بود٬ طی مطالبی برای آن کمیته نوشت: این فروش٬ علایم سیاسی آشکاری خواهد فرستاد: علائمی به ایران که از گسترش جنگ با عراق جلوگیری کند و علامتی به عربستان و دیگر کشورهای میانهرو٬ که اراده خود را تقویت کنند و این فروش اعتبارها و قابل اعتماد بودنها را به عنوان یک شریک امنیتی٬ مورد تایید قرار میدهد.
شولتز در نامه دیگری به لیها میلتون نماینده کنگره مسایل دیگری را مطرح کرد که به خوبی نگرانیهای آمریکا را خاطرنشان میکرد. وی در نامه نوشت: عربستان سعودی برای جلوگیری از گسترش و توسعه خرابکاری شوری یا ایرانیان در منطقه خلیج فارس و حفظ جریان نفت منطقه به غرب و ژاپن٬ به سیستم دفاعی موشکی نیاز دارد.
در این شرایط که آمریکاییها بر فروش سلاح به عربستان سعودی پافشاری میکردند٬ خبر دستگیری یک شبکه قاچاق اسلحه در آمریکا انتشار یافته و پوشش وسیع خبری به آن داده شد. دادستان فدرال آمریکا طی یک کنفرانس مطبوعاتی اظهار داشت: پنج قرارداد مختلف با یک خریدار ایرانی که پیش از این نیز در سال 1984 در ایالات متحده آمریکا٬ متهم به فروش اسلحه به ایران شده٬ منعقد شده بود. به گفته مقامات قضایی آمریکا٬ متهمان قصد داشتند شکاریهای اف-4 و اف-٬5 موشکهای زمین به زمین٬ موشک تاو و... را به طور غیرقانونی به ایران صادر کنند. حجم معاملات بالغ بر 5/2 میلیارد دلار بود.
بلافاصله روز بعد٬ هاشمیرفسنجانی در خطبههای نمازجمعه اظهار داشت: کدام قاچاقچی اسلحه در دنیا وجود دارد که بتواند هواپیماهای پیشرفته آمریکایی را از آن کشور خارج کرده و به ایران بفرستد ما غیر از اسراییل که باید بایکوت باشد٬ البته اسلحه آمریکایی را از هر کجا که بتوانیم، تهیه میکنیم: به خاطر این که هواپیماها و بسیاری از موشکها و سیستم توپخانه ما آمریکایی است...
امروز هم اگر یک هواپیما یا موشک آمریکایی پیدا کنیم٬ آن را میخریم و این هیاهو برای ما عجیب است.
در فروردین سال 1365 منابع خبری٬ خبر دیدار محرمانه صدام حسین و جورج بوش معاون رونالد ریگان رئیسجمهور وقت ایالات متحده را در ریاض منتشر کردند. صدام حسین در این دیدار محرمانه که با حضور فهد پادشاه عربستان انجام گرفت٬ از آمریکا خواست تا کمکهای بیشتری به عراق بدهد.
این در شرایطی بود که مسعود رجوی سردسته گروهک تروریستی منافقین٬ با فشار ایران بر فرانسه و حل مسالمتآمیز اختلافات سابق٬ از پاریس به عراق اخراج شد. جورج بوش در این ملاقات٬ بر ادامه حملات هوایی به شهرهای ایران و استفاده بیشتر از گروهک مسعود رجوی در عملیات تروریستی در تهران اصرار داشت. همچنین اطلاعاتی درباره آرایش نظامی ایران به صدام حسین داده شد. باید توجه داشت صدام حسین عجولانه میکوشید که فاو را باز پس گیرد اما لشکر ویژه گارد ریاست جمهوری عراق با شکست سنگین٬ از فاو عقبنشینی کرده بود. صدام حسین و عدنان خیرالله وزیر دفاع نیز بر این عملیات نظارت داشتند ولی ظاهرا اطلاعات آمریکاییها حاکی از آن بود که فعلا امکان باز پسگیری فاو وجود ندارد و باید حمله به کشتیها و شهرها ادامه یابد. دیدارها تا اواسط فروردینماه ادامه داشت. یک هیات آمریکایی در فروردین ماه به طور پنهانی از بغداد دیدار کرد. سرپرستی هیات را جورج نورمن عضو کنگره ملی گسترش روابط آمریکا و کشورهای عربی بر عهده داشت. در اردیبهشت ماه همان سال نیز یک هیات بزرگ اقتصادی آمریکایی برای نجات عراق از بحران اقتصادی٬ وارد عراق شدند. اعضای این هیات نمایندگان چهار شرکت نفتی و سه شرکت غیرنفتی بودند. این بزرگترین هیات اقتصادی رسمی بود که آمریکا تا آن زمان به بغداد فرستاده بود. قراردادهای مهمی در این ماموریت به امضای طرفین رسید. در تیرماه 1365 دولت عراق اعلام کرد که بانک چیس ما نهاتان متعلق به سرمایهدار معروف آمریکایی راکفلر در عراق٬ از اختیارات و امتیازات ویژهای برخوردار خواهد شد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
