چشم‌انداز همکاری چین با آفریقا

محمدمهدی غفاری
هوجین تائو، رئیس جمهوری، دبیر کل حزب کمونیست و رئیس کمیسیون مرکزی نظامی چین با هدف تحکیم مناسبات سیاسی و گسترش همکاری‌های اقتصادی میان چین و آفریقا وارد این قاره شد.این سومین سفر هوجین تائو به آفریقا، از زمان به قدرت رسیدن وی در سال 2003 میلادی می‌باشد.
چین و آفریقا در سال‌های گذشته «مجمع همکاری» را تاسیس کردند که اکنون به عنوان یک چارچوب نهادینه شده به محل رایزنی‌ها تبدیل شده است که از مجرای همین مجمع تمام تبادلات چین و آفریقا امکانپذیر شده است. به عبارت روشن‌تر، همکاری چین و آفریقا از طریق این مجمع به سطوح بسیار بالایی ارتقا یافته است. ارزش مبادلات تجاری چین با کشورهای آفریقایی که در سال 2006 میلادی به بیش از 55 میلیارد و 500 میلیون دلار رسیده موید همین دیدگاه است. البته حضور چین در قاره آفریقا به زمان‌های بسیار گذشته برمی‌گردد. زمانی‌که چین با دید ایدئولوژیک به جهان نگاه می‌کرد و کمک به جنبش‌های رهایی‌بخش را در آفریقا، بخشی از افتخارات خود می‌دانست. چین در آوریل سال 1963 میلادی در اوج نگاه ایدئولوژیک،‌ اولین تیم پزشکی را به آفریقا اعزام کرد و به دنبال آن پانزده هزار پزشک چینی وارد قاره آفریقا شدند.
اکنون ـ‌ یعنی نزدیک به سه دهه پس از آن زمان - وضعیت تغییر کرده و در پکن، پراگماتیسم بر گفتمان‌های ایدئولوژیکی غالب شده است و چین سعی می‌کند با همین اندیشه ـ‌ ضمن حفظ آموزه‌‌های حزبی ـ به عنوان یک بازیگر فعال در آفریقا ایفای نقش کند. این در حالی است که رشد سریع اقتصادی چین که در واقع ناشی از اصلاحات اقتصادی این کشور است، نیاز پکن به انرژی را بسیار ضروری کرده است. دقیقاً به همین دلیل، چین خیز بلندی در آفریقا برداشته تا با کشورهای نفت‌خیز همکاری‌هایی در زمینه انرژی را قوام بخشد. این در حالی است که چین و آمریکا دو رقیب بزرگ جهانی در تامین انرژی به رقبای بزرگی در عرصه‌های بین‌المللی تبدیل شده‌اند. سفر مقامات چین از جمله سفر اخیر هوجین تائو رئیس‌جمهوری این کشور به آفریقا نشان از اهمیت این قاره برای تامین انرژی چین و از سوی دیگر بازار کالاهای ارزانقیمت این کشور دارد. اما حضور گسترده چین در قاره در دو دهه گذشته با واکنش آمریکا روبه‌رو بوده است تا جایی که واشنگتن، پکن را به همکاری با کشورهای فاسد و ناقض حقوق بشر نظیر نیجریه متهم می‌کند. ضمن آنکه برخی گزارش محافل غربی و آمریکا روی این نکته تاکید دارد که کمک‌های مالی و اقتصادی چین به آفریقا صادقانه نبوده است و با اهداف سیاسی همراه است. از دید دولتمردان آمریکا، چین در چارچوب کمک به آفریقا درصدد استعمار این قاره است، در حالی‌که چینی‌ها می‌گویند همه همکاری‌های چین با آفریقا بدون در نظر گرفتن مسائل سیاسی و بدون ارائه پیش‌شرط‌ها صورت گرفته و بر اساس سود و برابری متقابل است.