عبور از بحران

علی امینی
سرانجام پس از یک دوره چهار ماهه بن‌بست سیاسی برای تشکیل دولت جدید در عراق، ابراهیم جعفری نخست‌وزیر دوره انتقالی و نامزد ائتلاف عراق یکپارچه با انصراف خود راه را برای دوره جدیدی از تحولات سیاسی در عراق هموار نمود.
عملکرد ابراهیم جعفری در دولت انتقالی و نیز اندیشه و سابقه وی از جمله عوامل عدیده‌ای بودند که مخالف اشغالگران و گروه‌های اقماری را در عراق سبب شده بود.
1ـ ابراهیم جعفری در مقابل اشغالگران قاطع و صریح بود. وی بارها از نقش اشغالگران در ایجاد ناامنی‌ها در عراق سخن گفته بود. از سوی دیگر وجهه مذهبی و اصولگرایی دکتر جعفری و ارتباط دیرینه وی با ایران سبب مخالفت گسترده اشغالگران با نخست‌وزیری وی شده بود.
2ـ جریان کردی عملکرد ابراهیم جعفری را در دوره انتقالی و مغایر خواسته‌ها و منافع قومی خود در مساله فدرالیسم و الحاق کرکوک به منطقه اقلیم کردی ارزیابی می‌نمود. از نظر مقامات ائتلاف کردستان عراق سیاست‌های ابراهیم جعفری اجازه تقویت اندیشه فدرالیسم و نفوذ و اقتدار بیشتر کردها در ناحیه کرکوک را نمی‌دهد.
3ـ نقش ابراهیم جعفری در سیاست بعثی‌زدایی و اخراج بقایای حزب بعث از لایه‌های میانی دولت که در دوران دولت موقت عراق ـ دولت ایاد علاوی ـ تقویت شده بود و کارنامه موفق وی در برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی و انتخابات پارلمانی دائم که به پیروزی جریان اصولگرایی شیعه و به حاشیه راندن هر چه بیشتر گروه‌های زیاده‌خواه منجر شده بود سبب خشم گروه‌های اقلیت اهل سنت از دولت ابراهیم شده بود. به این ترتیب آنها نیز در کنار اشغالگران و ائتلاف‌کردی با تداوم نخست‌وزیری جعفری مخالفت کردند.
4ـ گروه‌های لاتیک شیعی نظیر «العراقیه» ایاد علاوی که به صورت گسترده‌ای از سوی آمریکایی‌ها حمایت می‌شدند نیز اندیشه‌ها و برنامه‌های ابراهیم جعفری را در تضاد با خواسته‌های خود می‌دیدند. از این رو این گروه‌ها نیز در مخالفت با ابراهیم جعفری و در سنگ‌اندازی در روند آن کوتاهی نکردند.
به این ترتیب برای برون رفت از بحران موجود در خاتمه دادن به بن‌بست سیاسی در فرایند دولت‌سازی در عراق جدید، دکتر جعفری از قدرت کناره‌گیری نمود تا ائتلاف عراق یکپارچه فرد دیگری را برای پست نخست‌وزیری پیشنهاد و معرفی نماید. هر چه در طول هفته‌های گذشته ائتلاف عراق یکپارچه بر پیشنهاد خود برای پست نخست‌وزیری تاکید نمود اما مخالفت گروه‌های رقیب و اشغالگران آمریکایی این تردید را به وجود آورد که شاید نامزد مورد حمایت آنها در پارلمان رای موجود نیاز دو سوم نمایندگان را کسب نماید که در این صورت ناچار به پذیرش شکست نسبی و معرفی گزینه جدیدی شوند.
1ـ کناره‌گیری ابراهیم جعفری از پست نخست‌وزیری هر چند به ظاهر یک پیروزی مقطعی و کوتاهمدت برای مخالفین وی قلمداد می‌شود اما با نگاهی به سابقه و شخصیت جایگزینی وی ـ جواد مالکی ـ بازنده اصلی فراز اخیر تحولات عراق اشغالگران و مخالفین ابراهیم جعفری بوده است. دکتر جواد مالکی نفر دوم حزب قدرتمند الدعوه عراق و مسئول شاخه نظامی این جریان اصیل شیعی بوده و در دوران پس از اشغال نیز نائب رئیس کمیته بعثی‌زدایی در مجمع ملی عراق بوده است.
2ـ انتخاب جواد مالکی چند ساعت قبل از برگزاری رسمی پارلمان که با یک تاخیر چند ماهه انجام شد حاکی از تدبیر و برنامه‌ریزی بسیار عالی رهبران ائتلاف عراق یکپارچه است. بخصوص اینکه زمان از اشغالگران و مخالفین برای چانه‌زنی و ابراز مخالفت گرفته شد و از سویی طولانی شدن فرایند دولت‌سازی و اصرار ائتلاف عراق یکپارچه به نامزدی ابراهیم جعفری، مخالفین را در انتخاب جواد مالکی با انفعال مواجه ساخت.
3ـ با توجه به شناختی که از جواد مالکی وجود دارد وی به طور قطع گزینه ایده‌آل موردنظر اشغالگران و مخالفین ابراهیم جعفری نیست و نخواهد بود. زیرا مسئولیت‌های کوتاه مالکی در سال‌های گذشته در عراق جدید و سابقه مبارزاتی وی و نیز مواضع قاطع و صریحی که در خصوص اشغالگران دارد از نظر فکری و مدیریتی تفاوتی با ابراهیم جعفری نخواهد داشت و در پاره‌ای از موارد نیز افراطی‌تر از ایشان بوده است.
4ـ سیاست واشنگتن پس از انتخابات پارلمانی آذر ماه گذشته بیش از هر چیز دیگر جلوگیری از ابقای نخست‌وزیری ابراهیم جعفری بوده است. مقامات واشنگتن همه فشارها و اقدامات خود را روی این موضوع متمرکز کرده بودند و برای پایان بن‌بست بوجود آمده فاقد هر نوع ابتکار عمل بودند. به این ترتیب به نظر می‌رسد کارشکنی‌ها و مانع‌تراشی‌های آنها در راه ایجاد دولتی باثبات و پایدار در عراق هم ‌چنان ادامه خواهد داشت. بخصوص اینکه جواد مالکی سیاست‌های اشغالگران و گروه‌های اقماری را در عراق دنبال خواهد کرد.