عفاف و پاکدامنی در فرهنگ اسلام

فلسفه حجاب و آثار رعایت حریم در روابط زن و مرد
1- ایجاد امنیت و آرامش
اگر اجتماع موجبات هیجان مداوم شهوات را فراهم کند، به تلاطم و نارضایی غریزه با هزاران عوارض روانی و جنایات ناشی از آن افزوده خواهد شد. از این‌رو لازمه دست یافتن به آرامش و امنیت، از بین رفتن شرایط تحریک‌آمیز در محیط است. افزایش سرسام‌آور جرم و جنایت علیه زن در کشورهای بی‌بندوبار که امنیت زنان را به‌شدت به مخاطره انداخته، مؤید این مطلب است.
2- ارزش‌آفرینی برای زن
مرد در عمق روح خود از تسلیم بودن زن نفرت دارد و همیشه عزت و بی‌نیازی و بی‌اعتنایی زن را نسبت به خود ستوده است. حجب و حیا که از ویژگی‌های فطری زن است، در واقع تدبیر آفرینش برای حفظ مقام و موقعیت زن در برابر مرد است.
ویل دورانت می‌گوید: «زنان به‌طور تجربی دریافته‌اند که دست‌ودل‌بازی مایه طعن و تحقیر است. آن چه بجوییم و نیابیم، عزیز و گران‌بها می‌شود.»
بنابراین، پوشیدگی زن او را از خطر «ابتذال» مصون می‌دارد و بر حرمت و ارزش او می‌افزاید.
احترام حقیقی به یک زن از جانب مرد، تنها زمانی امکان‌پذیر است که آن مرد به دیده آلوده در او ننگرد. زن پاکدامن از این‌که به دیده شهوت و هوس نگریسته شود، سخت در عذاب است.
پوشیدگی زن سبب می‌شود که جلوه‌های ظاهری زن به‌جای مقام انسانی او ملاک ارزش‌گذاری نشود. اگر زنان جز آرایش و جمال عامل برتر دیگری در خود نشناسند (به خودنمایی و خودآرایی بپردازند) و مرد نیز در اسارت غرایز حیوانی باشد، انتظار حس احترام نسبت به زن بیجا و بیهوده است.
فواید عفت و پاکدامنی:
عفاف و پاکداممنی دارای فوایدی است که به چند مورد آن اشاره می‌کنیم:
1- قدر و منزلت الهی: عفاف باعث می‌شود قدر و منزلت و نزدیکی به درگاه الهی زیاد شود. علی (ع) می‌فرماید: «کسی که عفت داشته باشد، گناهانش سبک می‌شود.»(2)
2- استحکام بنیان خانواده: عفاف موجب تحکیم بنیان خانواده می‌شود و بی‌عفتی باعث تزلزل آن. چه‌بسا طلاق‌هایی که بی‌عفتی مرد یا زن آن را باعث می‌شود.
3- حفظ نفس: عفت و پاکی موجب کنترل و حفظ نفس از بدی‌ها می‌شود. علی (ع) می‌فرماید: «پاکدامنی نفس را حفظ و از پستی‌ها دور می‌کند.»(3)
4- سلامت جامعه: عفت و پاکی، سلامت جامعه را به‌دنبال دارد؛ زیرا هر جامعه‌ای را افراد آن تشکیل می‌دهند و اگر این افراد صلاح و عفیف باشند، بالطبع سلامت جامعه را باعث می‌شود و آن‌را از آسیب مصون می‌دارد.
5- پاکی اعمال: عفاف وسیله‌ای است برای پاک شدن اعمال. هرگاه که پای نفس و امیال نفسانی در میان نباشد، اخلاص در عمل جای خود را باز خواهد کرد.
6- عزت و سربلندی: انسان باعفت در سایه عفت و پاکی عزت پیدا می‌کند.
7- فرونشاندن آتش شهوت: حضرت علی (ع) می‌فرماید: «عفت شهوت را کاهش می‌دهد.»
زمینه‌های عفاف
الف) زمینه‌های فردی:
1- ایمان: ایمان به خدا و زندگی پس از مرگ از بهترین و قوی‌ترین راه‌های پیشگیری از شهوت و هوس‌های دنیوی است.
2- آگاهی: اگر انسان به فایدة عفت و پاکی آشنا باشد، سعی می‌کند آن را در زندگی به‌کار بندد.
3- حیا: از ثمرات عفاف که اصلی‌ترین موانع انحراف جنسی می‌باشد، حیاست که برخاسته از ادراک خوبی‌ها و بدی‌های اختیاری است که انسان به‌دلیل داشتن آن، از حیوانات برتر شمرده شده است.
4- نماز و عبادت: بهترین و پرثمرترین بازدارندة انسان از فساد و گناه، نماز و عبادت خداوند است. ایمان انسان را قوی می‌کند و او را از بی‌عفتی و زشتی مصون می‌دارد. قرآن می‌فرماید: «همانا نماز انسان را از زشتی و منکرات بازمی‌دارد.»(4)
5- کنترل نگاه: کنترل چشم در نگاه کردن به چیزهای حرام از زمینه‌های فردی عفاف و باعث سلامت جامعه است. برای کنترل نگاه اموری چون توجه به علم و آگاهی خداوند و به این‌که در هر لحظه خدا کارهای ما را زیرنظر دارد، توجه به قیامت و عذاب‌های آن و توجه به این‌که دست و زبان و پاها و سایر اعضای بدن علیه انسان شهادت می‌دهند مؤثر خواهد بود.
ب) زمینه‌های خانوادگی:
1- پاکدامنی همسر: یکی از زمینه‌های عفاف در خانواده، داشتن همسری پاکدامن و عفیف است، زیرا همسر پاکدامن تاثیر به‌سزایی در عفت همسر خویش دارد. به‌علاوه این‌که همسر عفیف، فرزندان پاک تربیت می‌کند و الگوی آنها خواهد بود.
2- ازدواج: از مهمترین راه‌های مبارزه با بی‌عفتی تشکیل خانواده است. قرآن می‌فرماید: مردان و زنان بی‌همسر و هم‌چنین غلامات و کنیزان صالح و درست‌کارتان را به ازدواج یکدیگر درآورید و اگر فقیر باشند، خداوند آنها را بی‌نیاز خواهد کرد که رحمت خدا وسیع است.»(5)
3- تحکیم پیوند زناشویی: یکی از زمینه‌های عفاف و پاکدامنی تحکیم پیوند زناشویی است. به‌تجربه ثابت شده خانواده‌هایی که کانون گرم و صمیمی داشته‌اند، کمتر دچار اختلاف شده‌اند. در این میان، هدیه دادن، محبت کردن، آرایش و تأمین نیاز جنسی همسر، دارای اهمیت است.
4- نگه‌داری خانواده: مراقبت از خانواده، به تعلیم و تربیت صحیح و امر به معروف و نهی از منکر و فراهم ساختن محیطی پاک و خالی از هرگونه آلودگی در فضای خانه و خانواده است.
5- غیرت و تعصب: یکی از عوامل اساسی عفت، غیرت و تعصب است. کسی که برای ناموس خود حرمت قائل می‌شود و تعصب دارد، به خود اجازه خیانت به دیگران را نمی‌دهد. او می‌داند که اگر به ناموس دیگری سوءنظر داشته باشد، مطمئناً دیگران نیز به ناموس او سوءنظر خواهند داشت. بنابراین غیرتش به او این اجازه را نمی‌دهد. علی (ع) می‌فرماید: «شخص باغیرت زنا نمی‌کند.»(6)
ج) زمینه‌های اجتماعی:
1- امر به معروف و نهی از منکر: اگر بپذیریم که جامعه مانند یک بدن است و افراد جامعه اعضای این بدن هستند، هنگامی‌که جامعه دچار فساد و اختلاف می‌شد، برهمه افراد واجب است برای جلوگیری از آن اقدام نمایند، یکی از راه‌ها امر به معروف و نهی از منکر است که از زمینه‌های اجتماعی عفاف می‌باشد.
2- حجاب: از زمینه‌های اجتماعی پاکدامنی و عفاف حجاب و پوشش است که اسلام بسیار به آن اهمیت داده است. تا زمانی‌که زن چون غنچه در داخل حجاب باشد، کسی قصد چیدن آن را نمی‌کند، اما هنگامی‌که حجاب کنار رود و غنچه باز شود، هوسرانان قصد چیدن او را می‌کنند و بعد از پرپر کردن، آن را به‌دور می‌اندازند. قرآن مجید می‌فرماید: «حجاب برای این است که زنان شناخته نشوند و مورد اذیت و آزار قرار نگیرند.»(7)
وقتی‌که فردی گام در راه مستقیم نهاد و از هواهای نفس خویش و شهوت‌رانی دوری گزید، اولین نتیجه‌اش همان چیزی است که عده‌ای برای رسیدن به آن راه اشتباه رفته‌اند. همان چیزی است که انسان ذاتاً به دنبال آن است و خواسته فطری اوست. یعنی آرامش روانی که با آن می‌تواند غریزه جنسی را مهار کند. انسان می‌تواند هنگامی که به مقدار کافی غذا خورد، از آن دست بکشد، اما غریزه‌های دیگر چطور؟ مانند جاه‌طلبی که هرچه مقام انسان بالا برود، هرگز به آن راضی نمی‌شود و درکل نامحدود است. غریزه جنسی نیز یک میل نامحدود است که برای کنترل این غریزه و رسیدن به نتیجه‌ای که حاصل آن عفت می‌باشد،‌ باید نگاه خویش را کنترل و از حرام دوری کرد.
هر اجتماعی از خانواده تشکیل می‌شود و هر خانواده‌ای از فرد. هرگاه زنان خود را در اجتماع به‌صورت یک عروسک ظاهر نکنند و مردان نگاه‌های خود را کنترل نمایند، اجتماع در سایة عفت آنان، پاک و سالم خواهد شد. در این‌صورت، مبارزه درمقابل استعمار آسان‌تر خواهد بود و جامعه‌ای خواهیم داشت که امنیت افراد را فراهم می‌کند.
برای اینکه خویشتن‌داری برای انسان، ممکن و آسان شود، نکات زیر را باید رعایت کرد:
الف) کنترل نگاه: نگاه سرآغاز لغزش و سقوط است. ممکن نیست کسی نگاه خود را کنترل نکند اما موفق به مهار نفس و شهوت شود. اولین قدم اساسی و عملی در کنترل میل و هوس، مراقبت از چشم است.
قرآن به‌صراحت اعلام می‌دارد که: «قل للمؤمنین یغضوا من ابصارهم ... و قل للمؤمنات یغضضن من ابصارهن؛ به مردان و زنان مؤمن بگو که چشم خود را کنترل کنند و از تماشا کردن و خیره شدن به طرف مقابل بپرهیزید»(8)
ب) انجام فعالیت‌های مفید و سازنده: جوانان باید با انجام دادن فعالیت‌های مفید علمی و هنری، ورزشی و مطالعه، نیروی خود را در راه شکوفایی استعدادهای خویش به‌کار گیرند و از بیکاری و تنهایی که موجب وسوسه‌های شیطان می‌شود پرهیز کنند. اگرچه اسلام بر عفاف و کنترل نفس به‌عنوان مهمترین عامل جلوگیری از انحرافات تاکید می‌کند، اما باید توجه داشت که این امر زمانی عملی می‌شود که جامعه هم پذیرش چنین چیزی را داشته باشد. به‌عبارت دیگر جامعه باید تهی از عوامل تحریک‌کننده به سمت انحرافات باشد. درجه ایمان و تقوای افراد در جامعه مختلف است و ممکن است شخصی با کوچک‌ترین تحریک، وسوسه و از جاده عفاف خارج شود. بنابراین رعایت حدود شرعی در روابط زنان و مردان امری الزامی است. به‌علاوه این‌که پوشش مناسب زن، خود می‌تواند یکی از موانع اصلی انحراف جامعه باشد و آتش هوس و شهوت را در مردان خاموش کند.
حیا و پاکدامنی مرد و زن، جامعه را پاک و سالم و خانواده را محکم و استوار می‌کند. عفاف مراتب گوناگونی دارد و فقط به چادر سرکردن اطلاق نمی‌شود. اگر بخواهیم عفاف را به‌طورکلی بیان کنیم، باید بگوییم عفاف پرهیز از هر چیزی است که جلب‌توجه می‌کند و ممکن است شخص و یا اشخاص را به گناه و یا حرامی مبتلا سازد.
بی‌عفتی و مصادیق آن:
1- پوشیدن لباس‌هایی با رنگ تند و زننده و مدل‌های غربی و جنس‌های بدن‌نما.
2- استفاده از عطرهای تند.
3- بیرون کردن مو از زیر چادر.
4- استفاده از کفش‌های پاشنه‌دار با مدل‌های عجیب.
5- صحبت کردن و خندیدن با صدای بلند در خیابان.
6- پوشیدن جوراب‌های نازک که پا را نمایان می‌کند.
7- استفاده از مانتوهای تنگ که اندام بدن را مشخص می‌سازد و ...