استراتژی شکننده

گروه بین‌الملل: کاخ سفید در این روزها خاورمیانه را محل تردد گسترده خود قرار داده تا بدین‌گونه زمینه را برای پیشبرد استراتژی جدید خود در عراق، فلسطین و ایران فراهم آورد و با فرستادن کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه؛ رابرت گیتس، وزیر دفاع به خاورمیانه و در آینده نزدیک نیکلاس برنز، معاون امور سیاسی وزارت امور خارجه به منطقه درصدد است تا به هر قیمتی متحدان منطقه‌ای خود را به هم نزدیک و ائتلافی همسو با سیاست‌های خود به ویژه علیه ایران را ایجاد کند.
بازی کاخ سفید در خاورمیانه با سفر رایس شروع شد. این دومین سفر وی در طول چهار ماه گذشته و هشتمین سفرش طی دو سال گذشته به منطقه بود. وزیر امور خارجه آمده بود تا حمایت کشورهای عربی را در مورد استراتژی جدید بوش در عراق جلب، روند صلح فلسطین را احیا و نیز ائتلافى را علیه ایران شکل دهد و در همین راستا از عربستان، کویت، امارات عربى متحده، قطر، بحرین، عمان، مصر و اردن دیدار و با رهبران و مقامات برجسته آن گفتگو کرد.
نتیجه سفر در بیانیه‌اى که توسط وزراى خارجه 6 کشور عضو شوراى همکارى خلیج‌فارس بعلاوه مصر، اردن و آمریکا مشترکاً منتشر شد، نمود پیدا کرد. تحلیل‌گران عرب اعلام کردند که این سفر نتایج چندانى دربرنداشت و نتوانسته افق سیاسى جدیدى را براى واشنگتن در منطقه بگشاید و برخى دیگر از صاحب‌نظران نقطه‌نظرى عکس این مساله داشتند. در هر صورت این سفر موفقیت‌ها و ناکامى‌هایی را براى رایس دربر داشت.
با توجه به بیانیه، وزیر امور خارجه آمریکا توانست همکارى کشورهاى عربى را در مورد مهار بحران عراق جلب کند و با توجه به نفوذ کشورهاى عربى در میان سنى‌هاى این کشور، احتمال کنترل گروه‌هاى سنى درگیر به‌ویژه باقى‌مانده‌هاى حزب بعث، زیاد است که خود این امر موجب ایجاد امنیت خواهد شد.
اما نکته قابل تامل اینجاست که عربستان به عنوان رهبر جهان عرب و نیز مصر به‌عنوان یکى از تأثیرگذارترین کشورهاى عربى مواضع محتاطانه‌اى در قبال استراتژى جدید بوش اتخاذ کردند که این امر در مواضع سایر کشورهاى عربى هم تأثیرگذار خواهد بود و نمى‌توان چندان به این‌گونه مواضع تکیه کرد. در واقع واشنگتن به حمایت کشورهای عرب منطقه برای اجرای طرح‌هایش در خصوص عراق، فلسطین و ایران احتیاج دارد.
رایس در این سفر همچنین با توجه به اولویت کشورهای عربی یعنی حل مساله فلسطین و اسرائیل، گام مثبت دیگری را برداشته است. واشنگتن تلاش کرده برخی اشتباهات خود در زمینه فلسطین را اصلاح و به توصیه‌های مصر، عربستان و اردن توجه کند. چنانچه به تقویت موقعیت محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگران فلسطین از طریق سیاسی، نظامی و اقتصادی مبادرت کرده است. گرچه در ابتدا این امر موفقیت به شمار می‌رود اما وجود تناقض در منافع میان کشورهای عربی و خواسته گروههای فلسطینی و منافع آمریکا و اسرائیل هرگونه موفقیت در ایجاد صلح را با تردید مواجه می‌کند.
8 کشور عربی در بیانیه منتشره خواستار اجرای قطعنامه‌ها و طرح صلح‌هایی شدند که یا از طرف اسرائیل و یا از سوی گروههای فلسطینی به طور قاطعی رد شده است و خود این مساله روند صلح را با مشکل مواجه می‌سازد.
به عنوان مثال محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان که طرف مذاکره اسرائیلی‌ها بوده در نشست مطبوعاتی مشترکی که با رایس داشت مخالفت خود را با ایجاد دولت موقت با مرزهای موقت صراحتاً اعلام کرد در حالی که این امر یکی از نکات کلیدی طرح صلح نقشه راه آمریکا است و از سوی دیگر نیز حضور همه گروههای فلسطینی در مذاکرات صلح ضروری است و این در حالی است که جنبش حماس که اکنون دولت حاکمه است، صراحتاً اعلام کرده در حکومتی که اسرائیل را به رسمیت بشناسد، شرکت نخواهد کرد.
عدم حل مساله فلسطین که از اولویت‌های کشورهای عربی است خود بر همکاری این کشورها با آمریکا تاثیرگذار است، زیرا این مساله همواره به عنوان یکی از ابزارهای آمریکا برای کسب امتیاز از کشورهای عربی مطرح بوده است.
رایس در هدف دیگر خود که ایجاد ائتلاف علیه ایران بوده تا حدودی موفق عمل کرده از جمله ایجاد هراس در میان کشورهای عربی در خصوص گسترش نفوذ ایران در منطقه، اما در همراه کردن کامل کشورهای عربی با سیاست‌های بوش در قبال تهران نیز ناکام بوده است.
وزیر امور خارجه آمریکا به‌دنبال ائتلافی از کشورهای عربی بود تا کاخ سفید از آن هم در طریق دیپلماتیک و هم در استفاده از راه‌حل نظامی در قبال ایران به‌عنوان اهرم فشار و انزوای کشورمان مورد استفاده قرار دهد، اما کشورهای عربی با تاکید بر حل‌وفصل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای ایران و مخالفت صریح خود با هرگونه حمله نظامی به کشورهای منطقه ضرب فشارهای آمریکا را گرفته و عملاً مانعی در برابر آن شدند.
اعراب هرگونه درگیری در منطقه را خطری برای منافع خود می‌دانند و با توجه به قدرت ایران علاوه بر حل‌وفصل مسالمت‌آمیز پرونده با اعمال تحریم علیه تهران نیز به شدت مخالف هستند، زیرا این مساله بر اقتصاد منطقه تاثیرگذار خواهد بود.
نکته قابل‌توجه دیگر آن است که کشورهای عربی مانند مصر،‌ اردن و اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس بر دستیابی به انرژی هسته‌ای تاکید دارند و حتی در ماه‌های اخیر رسماً اعلام کرده‌اند در این زمینه فعالیت‌های خود را آغاز خواهند کرد.
در حین دیدار رایس از منطقه، رابرت گیتس، وزیردفاع آمریکا نیز سفر خود را آغاز کرد. وی بعد از سفر به اروپا وارد منطقه شد و به‌ شماری از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس سفر کرد که می‌توان گفت این سفر در راستای کسب حمایت از استراتژی جدید بوش در عراق بود.
دیپلمات‌های آمریکایی نیز هدف از این اقدام را تقویت نقش همسایگان عراق در کمک به بازسازی این کشور عنوان کرده‌اند. گرچه تلاش گیتس در راستای توضیح دادن و تشریح طرح جدید کاخ سفید است اما او در پی مانع‌تراشی در مقابل ایران نیز بود.
پس از گیتس نیز نیکلاس برنز، معاون امور سیاسی وزارت امور خارجه آمریکا راهی منطقه می‌شود تا وی نیز جزییات بیشتری از طرح آمریکا را با اعراب درمیان گذارد تا شاید این ائتلاف شکننده را قوت بخشد.