طرح تشکیل ایالات متحده آفریقا قوت گرفت

نادر مازوجی

53 کشور عضو اتحادیه آفریقا از روز گذشته نشستی سه روزه را در سطح رهبران این اتحادیه در پایتخت غنا آغاز کردند تا راه‌های گسترش اتحادیه آفریقا را به‌رغم درگیری‌های خونینی که در بسیاری از این کشورها در جریان است مورد بحث و بررسی قرار دهند. اتحادیه آفریقا در حالی این نشست را برگزار می‌کند که بیشتر کشورهای قاره آسیا از جمله سودان، سومالی، ساحل عاج، بروندی و ... شاهد درگیری‌های شدید داخلی میان گروه‌های مسلح مخالف و دولت‌های آنها است.

از شدیدترین درگیری‌ها و بحران‌ها در آفریقا می‌توان به بحران دارفور اشاره کرد که تاکنون ده‌ها هزار کشته و مجروح و میلیون‌ها بی‌خانمان بر جای گذاشته و این در حالی است که تلاش‌ها و رایزنی‌های بین‌المللی در خصوص حل بحران‌های مشابه در آفریقا عملا نتیجه‌ای در برنداشته است. مجموعه این بحران‌ها و بی‌نتیجه بودن تلاش‌های بین‌المللی سبب شده است اتحادیه آفریقا که تاکنون نتوانسته نقش مهمی در حل بحران‌های این قاره ایفا کند، به تکاپو بیفتد و در اندیشه ایفای نقش برجسته‌تر نه تنها در این قاره تحت استعمار بلکه در سطح بین‌الملل باشد. بسیاری از رهبران آفریقا از جمله عمرالبشیر رئیس‌جمهور سودان و معمر قذافی رهبر لیبی نیز خواستار گسترش اتحادیه آفریقا و عدم نیاز به جوامع غیر آقریقایی در حل بحران‌های این قاره شده‌اند.

 در این خصوص می‌توان به مواضع عمرالبشیر در مخالفت با استقرار نیروهای بین‌المللی در دارفور و تاکید بر استقرار نیروهای اتحادیه آفریقا در این منطقه اشاره کرد.

 رئیس جمهور سودان به‌رغم تهدیدها و فشارهای آمریکا و انگلیس و صدور قطعنامه‌های شورای امنیت برای تحریم این کشور، تا چندی قبل نیز زیر بار درخواست‌های سازمان ملل برای استقرار نیروهای بین‌المللی و دارفور نرفت اما پس از آنکه نیروهای اتحادیه آفریقا پس از مدتی استقرار در این منطقه بحرانی در جنوب‌ غرب سودان اعتراف کردند که توانایی کنترل آن را ندارند، البشیر به ‌ناچار حضور نیروهای بین‌المللی را در کنار نیروهای اتحادیه آفریقا پذیرفت. تحولات سیاسی در آفریقا به نسبت سایر مناطق جهان، شتاب بیشتری دارد و شاید در طول یک سال بارها اخباری مبنی بر وقوع کودتای نظامی، ترور مقامات سیاسی، درگیری‌های خشونت‌بار داخلی و ... در نقاط مختلف آفریقا به گوش می‌رسد.

آخرین مورد در این خصوص، ترور سه روز قبل غیوم سورو نخست‌وزیر ساحل عاج توسط شبه‌نظامیانی بود که خود تا قبل از رسیدن به کرسی نخست‌وزیری از رهبران آنها به شمار می‌رفت. موضوع ترور نخست‌وزیر ساحل عاج که اولین مورد آفریقا نبوده و آخرین مورد نیز نخواهد بود در دستور کار نشست سه روزه اتحادیه آفریقا قرار دارد. یک مسئول بلندپایه اتحادیه آفریقا که نخواست نامش فاش شود این نشست سه‌روزه را که نهمین نشست اتحادیه آفریقا محسوب می‌شود مهم ارزیابی کرد و گفت: این نشست به دلیل افزایش تحولات در آفریقا از اهمیت بسزایی برخوردار است. از مسائل مهمی  که در این نشست مورد بحث قرار می‌گیرد تجهیز اتحادیه آفریقا به یک هیات اجرایی قدرتمند برای رهبری مطلوب این اتحادیه، ادغام سیاست و اقتصاد آفریقا و تشکیل ایالات متحده آفریقا است. اما به نظر می‌رسد موضوع تشکیل ایالات متحده آفریقا از اهمیت ویژه‌یی برخوردار است و رهبران اتحادیه آفریقا بیشتر روی این موضوع متمرکز شده‌اند. «الفاعمر کوناری» رئیس کمیسیون اتحادیه آفریقا بحث بر سر تشکیل ایالات متحده آفریقا را برای نسل کنونی و نسل‌های آینده در این قاره ضروری توصیف کرد و این مساله را تنها راه حل مشکلات مردم آفریقا دانست. کوناری البته تصریح کرد که قبل از تشکیل ایالات متحده آفریقا، وجود یک هیات اجرایی قدرتمند در قاره آفریقا و اختیاراتی که این هیات خواهد داشت، ضروری است. کوناری همچنین از تدوین برنامه‌یی برای اصلاح اتحادیه آفریقا توسط کمیسیون متبوعش خبر داد. به گزارش ایلاف در عین حال موضوع ایجاد ثبات و حفظ صلح در قاره آفریقا نیز از دیگر بحث‌های مهم در این نشست سه‌روزه خواهد بود. آنچه اتحادیه آفریقا از استقرار نیروی خود در مناطق بحرانی آفریقا و ایجاد ثبات در آن رنج می‌برد نبود بودجه لازم و کمک‌های لجستیکی در این خصوص و درخواست این اتحادیه از جامعه بین‌الملل برای تامین بودجه آن است.

پیشنهاد قذافی

همزمان با برگزاری نشست وزیران خارجه اتحادیه آفریقا، معمر قذافی رهبر لیبی خواستار اتحاد قاره آفریقا تحت یک دولت واحد شد تا بتواند به رقابت با دیگر مناطق جهان بپردازد. قذافی گفت: رهبران اتحادیه آفریقا هنوز نتوانسته‌اند اتحادی را که «کوامی نکروما» اولین رئیس‌جمهور غنا و پدر استقلال آفریقا حدود یک قرن پیش از آن سخن گفته‌ بود محقق سازند. رهبر لیبی که خود را سرباز آفریقا می‌خواند پیش‌تر نیز خواستار ارتش واحد آفریقا با هدف رویارویی با مشکلات و اهداف استعماری قدرت‌های بزرگ شده بود. وی با بیان اینکه آنچه اکنون برای آفریقا مهم است مساله موجودیت آن است، ‌افزود: شرکت‌کنندگان در نشست سه‌ روزه غنا باید صدای مردمان خود را بشنوند زیرا آفریقا با صدای واحد و ارتش واحد نیاز دارد. قذافی گفت: چگونه ممکن است یک کشور آفریقایی با اروپا مواجه شود یا با کشور بزرگی همچون ایالات متحده آمریکا یا ژاپن یا چین گفت‌وگو کند، در حالی که اگر ایالات متحده آفریقا تشکیل شود می‌تواند با این کشورهای بزرگ وارد گفت‌وگو شود ضمن اینکه اتحاد قاره آفریقا مهاجرت آفریقاییان به اروپا را متوقف خواهد کرد. اظهارات قذافی اگرچه طرفدارانی در میان رهبران آفریقایی دارد و این مواضع را تایید می‌کنند اما مخالفانی نیز در میان جوامع مدنی آفریقا دارد. مخالفان این طرح معتقدند که رهبران آفریقا باید قبل از بررسی طرحی بزرگ همچون تشکیل ایالات متحده آفریقا در اندیشه حل مشکلات پیچیده‌یی مانند اوضاع دارفور، سومالی، زیمبابوه و همچنین ریشه‌کنی فقر در آفریقا باشند البته برخی وزیران خارجه اتحادیه آفریقا قبل از نشست سه‌روزه غنا اعلام کرده بودند که بیشتر کشورهای عضو این اتحادیه خواستار تسریع در تشکیل یک دولت برای قاره آفریقا نیستند بلکه ترجیح می‌دهند گام‌هایی تدریجی برای تشکیل یک آفریقای واحد و قدرتمند بردارند. خانم «سیندا ابریو» وزیر خارجه موزامبیک گفت: بسیاری از رهبران آفریقا تشکیل سریع دولت واحد آفریقا را خواستارند اما واقعیت آن است که شرایط آن هنوز مهیا نیست. وی افزود: چرا عجله کنیم اگر به اتحادیه اروپا بنگریم می‌بینیم که این اتحادیه نیز در یک چشم به هم زدن شکل نگرفته است. گفته می‌شود آفریقای جنوبی نیز که وزنه‌یی سنگین در سیاست و اقتصاد قاره آفریقا محسوب می‌شود خواستار سیاست تشکیل تدریجی آفریقای واحد و قدرتمند است.