سیادت دریایی آمریکا در حال افول است
طلوع چند جانبهگرایی در آبهای جهان
محمدصادق امینی
داشتن ناوهای عظیمالجثه هواپیمابر و تلاش برای ساخت آنها روزبهروز در میان کشورهای جهان طرفداران بیشتری پیدا میکند و ایالات متحده آمریکا در این میان به عنوان یکی از کشورهای پیشرو زمینه طراحی و تولید ناوهای هواپیمابر روزبهروز با رقبای سرسختتری در عرصه بینالمللی مواجه میشود. شاید این موضوع که قدرت دریایی آمریکا در آبهای جهان بهسرعت روبه کاهش است تا حدی در نگاه اول عجیب جلوه نماید ولی بنابر گزارشی که توسط مرکز مطالعات امنیت جهانی (ISN) تهیه شده این مساله ارتش آمریکا را مجبور کرده است که استراتژی دریایی خود را مورد بررسی مجدد قرار دهد.
این گزارش مینویسد: مهمترین درس دریایی که آمریکا در جریان جنگ جهانی دوم آموخت برتری ناوهای هواپیمابر بود. این کشور در طول 60 سال گذشته انحصار این کلاس از کشتیهای جنگی را در اختیار داشته و امروزه بزرگترین و پرهزینهترین ناوگان شناور جهان را اداره میکند. ناوهای هواپیمابر هستهیی کلاس«نیمیتز» که هر کدام توانایی حمل 85 جنگنده، بمبافکن، هلیکوپتر و سایر هواپیماهای نظامی را دارند هر کدام به تنهایی 5/4 میلیارد دلار هزینه برداشتهاند. با وجودی که آمریکا سرمایهگذاری بسیار عظیمی برای در انحصار نگاهداشتن قدرت هوایی دریایی انجام داده ولی چنین انحصاری ممکن است از کنترل آمریکا خارج شود زیرا چندین کشور اخیرا اعلام کردهاند که برنامههایی برای ساخت ناوهای هواپیمابر دارند که اگر برنامههایشان به طور کامل به اجرا درآید پنتاگون مجبور خواهد بود استراتژی دریاییاش را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد. تنها دلخوشی برنامهریزان دریایی آمریکا این است که این کشور در یک یا دو دهه آینده همچنان انحصار جهانی این کلاس از کشتیهای جنگی را در اختیار دارد.
بنابراین گزارش از 21 ناو هواپیمابری که در حال حاضر در سطح جهان مشغول به فعالیت هستند 11 ناو هواپیمابر متعلق به آمریکا است که 9 فروند از آنها از کلاس نیمیتز هستند. هرچند آمریکا علاوه بر ناوهای هواپیمابر موجود یک ناو هواپیمابر دیگر را نیز در دست ساخت دارد و همچنین سفارش ساخت یک فروند ناو هواپیمابر دیگر را نیز به شرکت «نورث روپ گرومن» داده است که از دهه پنجاه تاکنون تقریبا همه سوپر ناوهای هواپیمابر ایالات متحده را ساخته ولی 8 کشور دیگر جهان نیز دارای ناوهای هواپیمابر هستند. در میان این کشورها فرانسه و انگلیس هر کدام دو فروند ناو هواپیمابر دارند و کشورهای روسیه، ایتالیا، هند، اسپانیا، برزیل و تایلند هر کدام یک ناو هواپیمابر دارند. ISN در ادامه با اشاره به اینکه کشورهای انگلیس، فرانسه، هند، ایتالیا، روسیه ،اسپانیا و چین اعلام کردهاند که برنامههایی برای ساخت تعداد بیشتری ناو هواپیمابر دارند، میافزاید: برای برنامهریزان دریایی آمریکا تنها کشورهای انگلیس، فرانسه و اسپانیا و تا حدودی هندوستان میتوانند متحدانی قابل اعتماد باشند. این در حالی است که روابط آمریکا با روسیه رو به نزول است و پنتاگون افزایش قدرت نظامی چین را تهدیدی بالقوه برای خود میداند.
روسیه؛ در حال بهسازی
از میان کشورهایی که برنامههایی برای ساخت ناوهای هواپیمابر دارند روسیه جاهطلبترین کشور است. مقامات کاخ کرملین با سودهای هنگفتی که از افزایش قیمت انرژی در جهان به دست آوردهاند اعلام کردهاند که برنامههایی جدی برای تجدید تسلیحاتی دارند که تقویت و به روز کردن نیروی دریایی روسیه بخشی از این برنامهها است. روسیه در حال حاضر تنها یک ناو هواپیمابر به نام «کوزنتسوو» دارد ولی آدمیرال «ولادیمیر ماسورین» فرمانده نیروی دریایی روسیه در اوایل ماه جاری میلادی اعلام کرد روسیه در دو دهه آینده شش ناو هواپیمابر هستهیی تولید خواهد کرد. بنابر اظهارات آدمیرال ماسورین سه فروند از این ناوهای هواپیمابر همراه کشتیهای اسکورت آن در ناوگان اقیانوسیه روسیه مستقر و سه فروند ناو هواپیمابر دیگر در ناوگان شمالی این کشور مستقر خواهند شد. این موضوع از آنجایی حائز اهمیت است که بودجه دفاعی روسیه در سال 2005 به 22 در صد و در سال 2006 به 27 در صد رسید؛ این در حالی است که تحلیلگران تخمین میزنند بودجه دفاعی روسیه در سال 2007 به 30درصد برسد.
روسیه به این نتیجه رسیده که استقرار ناوهای هواپیمابر در دریاهایی مانند دریایی بالتیک و دریای سیاه که در محاصره نیروی دریایی قدرتمند ناتو قرار گرفته هیچ فایدهیی ندارد و به همین دلیل ترجیح میدهد ناوهای هواپیمابر جدید خود را در مناطقی که مستقیما به اقیانوسهای آزاد دسترسی دارند، مستقر کند. نیروی دریایی روسیه در حال حاضر پرواز جتهای جنگنده روی تنها ناو هواپیمابر قابل استفاده خود را از سرگرفته است. کوزنتسوو که 65 هزار تن وزن دارد در سال 1995 وارد خدمت در نیروی دریایی روسیه شد ولی به دلیل مشکلات مالی زیاد از آن استفاده نمیشد؛ با این حال این ناو هواپیمابر مجددا بعد از 2 سال نوسازی دوباره وارد چرخه عملیاتی خود شده است. هرچند کوزنتسوو به پیچیدگی ناوهای هواپیمابر کلاس نیمیتز نیست و علاوه بر کوچکتر بودن از نظر اندازه از سوخت هستهیی نیز استفاده نمیکند ولی به هر حال از طراحی قدرتمندی برخوردار است و میتواند 36 فروند جنگنده سوخو ـ33 و 16 هلیکوپتر را حمل کند.
هند؛ جاهطلب ولی فاقد دانش فنی
نیروی دریایی هند در حال حاضر از ناو هواپیمابر INS Viraat استفاده میکند که در سال 1959 وارد ناوگان نیروی دریایی سلطنتی انگلیس شد و در سال 1982 در جنگ انگلیس با آرژانتین بر سر جزایر فالکند مورد استفاده قرار گرفت. این کشور نیز همانند سایر کشورها که قصد دارند اولین تلاش خود برای ساخت یک ناو هواپیمابر بومی را تجربه کنند با مشکلات زیادی برای ساخت ناو هواپیمابر 37 هزار تنی کلاس ویکرنت مواجه است که تا کنون 300 میلیون دلار هزینه آن شده و قرار است در خلال سالهای 2012 ـ 2011 به نیروی دریایی این کشور تحویل شود. با این حال پروژه جاهطلبانه نشاندهنده افزایش قابلیتهای کشتیسازی در جهانی است که تاکنون فقط آمریکا، انگلستان، روسیه، ایتالیا و فرانسه در آن قابلیت ساخت ناوهای هواپیمابر را داشتند. البته تلاش هند برای تکمیل پروژه ساخت ناو هواپیمابر به راحتی پیش نمیرود و به دلیل هزینههای سر به فلک کشیده و کمبود مواد و تجهیزات لازم برای ساخت بعید بهنظر میرسد که این کشور بتواند تا قبل از فرارسیدن سال 2015 میلادی بتواند ساخت اولین ناو هواپیمابر خود را تکمیل کند. ناو هواپیمابر هند در صورت تکمیل قادر خواهد بود 12 فروند جنگنده سوخو ـ29، هشت فروند جت جنگی Tejas و 10 فروند هلیکوپتر تهاجمی را با خود حمل کند. استقرار یک ناو هواپیمابر هندی در دریای عربی این کشور را قادر خواهد ساخت که پاکستان، دشمن سنتی خود را پات کند. این در حالی است که استقرار این ناو در خلیج بنگال توسعه قدرت دریایی این کشور به سوی تنگه مالاکا را سرعت خواهد بخشید که در هر دو صورت سبب افزایش امنیت نوار ساحلی هندوستان میشود.
چین؛ در حال ورود به میدان رقابت
چین نیز همانند هند علاقهمند به داشتن ناو هواپیمابر است و خواهان سود بردن از تجربه و تخصص روسها در این زمینه است ولی برخلاف سایر کشورها رویکرد متفاوتی را رد دستیابی به ناوهای هواپیمابر در پیش گرفته است. بنابراین گزارش چین برای دستیابی به دانش ساخت ناوهای هواپیمابر اقدام به خرید کشتیهای غربی برای مطالعه ساختار و عملکرد آنها کرده است. در واقع عمل پکن به داشتن یک ناوگان دریایی پیشرفته زمانی طولانی دارد و به سال 1985 باز میگردد که ناو هواپیمابر استرالیایی ملبورن را خرید که در سال 1945 وارد سرویس نیروی دریایی استرالیا شده بود و در سال 1982 نیز اوراق شد.
پکن همچنین سه فروند از ناوهای هواپیمابر اتحاد جماهیر شوروی سابق را برای «مطالعه» از اوکراین خریداری کرده است. البته مقامات چینی هدف خود از خرید ناوهای هواپیمابر را تبدیل آنها به مجتمعهای تفریحی عنوان کردهاند ولی منابعی در صنایع نظامی اوکراین، در مصاحبههایی که در سال 2001 انجام دادند، تایید کردند که اشخاصی که از چین برای مذاکره برای خرید ناوهای هواپیمابر به این کشور میرفتهاند کارشناسان امور تفریحی نبودهاند زیرا همگی آنها با تکنولوژی ناوهای هواپیمابر خیلی آشنا بودند.
به هر حال اولین ناو هواپیمابری که چین از اوکراین خریداری کرد ناو کییف بود که در سال 1975 به آب انداخته شد و انواع گوناگونی از تسلیحات، جنگندهها و هلیکوپترهای تهاجمی را با خود حمل میکرد که به منظور شناسایی و نابود کردن زیردریاییهای آمریکایی مجهز به موشکهای بالستیک طراحی و ساخته شده بود. این ناو هواپیمابر عظیمالجثه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1993 اوراق شد و دولت تازه استقلال یافته اوکراین آن را در همین سال به چین فروخت. این ناو هواپیمابر در حال حاضر در پارک نظامی «تیانجین» قرار دارد.
دو سال بعد، چین کشتی خواهر مینسک را که زا ناوهای ملاس کییف بود را از اوکراین به دست آورد. این ناو در سال 1987 ماموریت خود را در ناواگن اقیانوسیه اتحاد جماهیر شوروی سابق آغاز کرد. البته چین این ناو را مستقیما از اوکراین خریداری نکرد بلکه یک تاجر کره جنوبی که این ناو را از اوکراین خریداری کرده بود آن را به چین فروخت. این ناو نیز مانند ناو و هواپیمابر اول در یک پارک نظامی در چین به نمایش درآمد تا اینکه در سال 2006 به حراج گذاشته شد.
سومین دستیابی چین به ناوهای هواپیمابر اوکراین در سال 1998 اتفاق افتاد که یک شرکت چینی برنده مزایده 20 میلیون دلاری اوکراین برای بدنه ناو هواپیمابر 700/65 تنی واریاگ شد که در کارخانه کشتیسازی «نیکلایو» در حال خاک خوردن بود. البته این ناو هواپیمابر به دلیل اختلافات با ترکیه بر سر معاهده «مونترو» (که در خصوص عبور و مرور ناوهای هواپیمابر از تنگههای ترکیه است) چندین سال بیحرکت ماند و به دلیلی از کارافتادن موتور و سیستمهای الکترونیک آن تا قبل از فرارسیدن سال 2001 تنوانست دریای سیاه را به مقصد چین ترک کند. این ناو در حال حاضر در بندر «دالیان» واقع در شمال شرقی چین لنگر انداخته و در آنجا در حال نوسازی است. چین آنطور گمان میرود ناو هواپیمابر واریاگ را برای تبدیل آن به مجتمعهای تفریحی خریداری کرده است.
هرچند چین باید برای ساخت بدنه ناو هواپیمابر به روسیه متوسل شود ولی رسانههای گروهی ماین کشور به نقل از یک دریاسالار چینی در دهمین سالگرد کنگره ملی خلق چین اعلام کردند که این کشور در حال حاضر روی یک برنامه تحقیقاتی برای ساخت اولین بدنه بومی ناو هواپیمابر کار میکند و انتظار میرود این برنامه ظرف سه سال تکمیل شود. تلاش چین برای ساخت ناو هواپیمابر در شرایطی صورت میگیرد که این کشور سایر تجهیزات و ادوات مورد نیاز ناوهای هواپیمابر و حتی جنگندههای سوخوی مخصوص فرود روی ناوهای هواپیمابر را از اوکراین خریداری کرده است. بنابر این گزارش چین چهار سری از قلابهای دم جنگنده سوخوـ33 را که برای کنترل سرعت جنگندهها روی عرشه ناوهای هواپیمابر ضروری است و سایر تجهیزات مورد نیاز برای کمک به برخاستن جنگندهها از روی ناوهای هواپیمابر را که توسط یک شرکت روسی طراحی شده در سال گذشته به دست آورده است. چین در حالی اقدام به تهیه جنگندههای روسی میکند که تحلیلگران پیشبینی میکنند که ناوهای هواپیمابر آینده چین با جنگندههای بومی J11B این کشور و همچنین نسل جدید جنگندهةای سوخوـ27 مجهز خواهند شد. حتی روزنامه روسی «کامرسانت» نیز در اکتبر گذشته در گزارشی اعلام کرد چین در حال تفکر در خصوص خرید 48 فروند جنگنده سوخوـ33 و انواع گوناگونی از جنگندههای سوخوـ27 است که در صورت اجرایی شدن ارزش این قرارداد بیش از 5/2 میلیارد دلار خواهد بود. این کشور تلاشهای همزمانی را نیز برای ساخت زیردریاییهای هستهیی مدرن آغاز کرده است. بنابراین گزارش چین در حال حاضر موفق به تولید زیردریاییهای 094 کلاس jin شده است که مجهز به موشکهای بالستیکی به برد 8 هزار کیلومتر هستند که می توانند از قلمرو چین مستقیما شهرهای مهمی را در آمریکا و کانادا مورد حمله موشکی قرار دهند.
ناتو در پی تقویت نیروی دریایی
مرکز مطالعات امنیت جهانی در انتهای گزارش خود با اشاره به تلاش متحدان آمریکا در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای ساخت ناوهای هواپیمابر مینویسد: در چنین فضای تیره و تاری که آمریکا با آغاز رقابتهای جدید برای ساخت و دستیابی به ناوهای هواپیمابر پیشرفتهتر از سوی رقبای خود مواجه است تنها منظره امیدوارکننده برای واشنگتن این است که متحدان این کشور در ناتو نیز گامهای اساسی برای ساخت ناوهای هواپیمابر در دهه آینده برداشتهاند.
بنابراین گزارش، انگلستان در این میان جاهطلبانهترین برنامهها را برای ساخت ناوهای هواپیمابر دارد. این کشور اعلام کرده که 8/3 میلیارد پوند (7/7 میلیارد دلار) را برای ساخت 2 فروند ناو هواپیمابر 65 هزار تنی به نامهای ملکه الیزابت و شاهزاده ولز اختصاص داده که طبق برنامهریزیهای انجام شده در سال 2014 وارد خدمت در نیروی دریایی انگلیس خواهند شد. این در حالی است که فرانسه نیز برای تکمیل توان ناو هواپیمابر «شارل دوگل» طرحهایی برای ساخت 2 ناو هواپیمابر 65 و 74 هزار تنی و خرید ادوات مورد نیاز آنها از انگلستان دارد.
از سوی دیگر ایتالیا نیز چندین سال است که ساخت ناو هواپیمابر کاوور را آغاز کرده و انتظار میرود این ناو هواپیمابر در سال 2008 وارد سرویس نیروی دریایی ایتالیا شود. اسپانیا نیز از دیگر اعضای ناتو است که از سال 2005 ساخت ناو هواپیمابر SPS Buque de Proyeccion Estrategica را که ناوی 25 الی 30 هزار تنی خواهد بود را آغاز کرده است. در حالی که آمریکا منحصرا تمرکز خود را بر روی ساخت ناوهای هواپیمابر کلاس نیمیتز متمرکز کرده است متحدان این کشور در ناتو ساخت ناوهای هواپیمابر کوچکتر را در دستور کار خود قرا دادهاند. افزایش ناوهای هواپیمابر در این مناطق میتواند توازن قدرت را در این اقیانوسها بر هم زند و در صورت استقرار ناوهای هواپیمابر بیشتر انحصار فعلی پنتاگون بر این کلاس از کشتیهای جنگی به شدت به خطر میافتد. این گزارش در نتیجهگیری خود در خصوص دلیل تلاش کشورها برای دستیابی و ساخت ناوهای هواپیمابر مینویسد: جنگ آرژانتین و انگلستان بر سر جزایر فالکند در سال 1982 ثابت کرد که حضور تنها یک ناو هواپیمابر میتواند برنده یا بازنده جنگ را مشخص کند؛ درسی کشورها آن را فراموش نکردهاند. هر چند آمریکا در یکی دو دهه آینده از نظر تعداد و کیفیت جایگاه انحصاری خود را در این خصوص حفظ خواهد کرد ولی پنتاگون در آیندهیی نه چندان دور باید با رقبای جدیدی دست و پنجه نرم کند که با تکیه بر اقتصاد روبه رشدشان برای رقابت با همدیگر بر سر به چالش کشاندن سلطه آمریکا بر دریاها با یکدیگر و همچنین با آمریکا رقابت خواهند کرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
