راه‌حلی دیرهنگام برای نجات از عراق

انتظار برای انتشار هیچ مقاله‌ای تا‌کنون تا این اندازه کاخ سفید و شخص رئیس‌‌‌جمهور را دچار تشویش و نگرانی نکرده بود. اما بی‌شک زمانی که گزارش تیم 10 نفره تحقیق در خصوص عراق که به تیم جیمز بیکر شهرت یافته چهارشنبه آینده منتشر شود کاخ سفید با موضعگیری‌های متفاوتی روبه‌رو خواهد شد. با وجود آنکه جیمز بیکر به عنوان وزیر امور خارجه اسبق ایالات متحده در امور خاورمیانه تخصص داشته و سایر اعضای تیم نیز از جمله نادر افرادی هستند که تجربه بسیاری در منطقه دارند اما برخی کارشناسان بین‌المللی بر این باورند که زمان برای انتشار چنین گزارشی بسیار دیر است.
یکی از مشاوران جیمز بیکر در این کمیته تحقیقاتی در این باره می‌گوید: در حال حاضر هیچ فرصت طلایی‌ای برای عراق و آمریکا وجود ندارد. برای انتشار چنین گزارشی بسیار دیر است.
اما سوال اساسی اینجاست که آیا پس از انتشار نتایج این تحقیق، رئیس‌‌جمهور ایالات متحده حاضر به گوش سپردن به نتیجه این تحقیقات چند ماهه است یا خیر؟ جورج بوش دقیقا همان رئیس‌جمهوری است که هنوز در برابر پیشنهاد مذاکره با ایران و سوریه درباره عراق مقاومت کرده و بر این باور است که پای میز مذاکره نشستن با این دو کشور به معنای هدیه دادن به خطاکاران است.
جیمز بیکر تا‌کنون چندین بار اعلام کرده که آمریکا باید با دشمنان خود نیز وارد مذاکره شود و این در حالی است که بوش بارها تاکید کرده تنها زمانی با ایران وارد مذاکره می‌شود که این کشور دست از برنامه‌های هسته‌ای خود بردارد.
این روزها شرایط در عراق به قدری وخیم است که بسیاری از کارشناسان بین‌المللی بر این باورند که شاید حتی رضایت بوش به اجرا کردن نصایح بیکر نیز نتواند در آرام‌تر کردن اوضاع نقش مهمی بازی کند. در شرایطی که بوش در ماه اکتبر اعلام کرد که از تمامی استراتژی‌های پیشنهادی برای بهبود اوضاع در عراق استقبال می‌کند وی در آخرین دیدار با نخست‌وزیر عراق در اردن ادعا کرد که سربازان عراقی را تا زمان به پایان رسیدن ماموریتشان در عراق به منزل باز نخواهد گرداند.
برخی منابع نزدیک به وی نیز بر این باورند که شاید آقای رئیس‌‌جمهور در امور جزئی انعطاف‌پذیر باشد اما بی‌شک تن به تغییر استراتژی‌های کلی نخواهد داد.
یکی از اعضای شورای روابط خارجی آمریکا در این باره می‌گوید: سوال این است که آیا بوش به نصایح بیکر جامه عمل می‌پوشاند و پس از آن سوال دوم این خواهد بود که آیا وی توان عملی کردن این نصایح در عراق را خواهد داشت یا خیر.
با وجود آنکه بسیاری انتظار تغییرات گسترده در استراتژی بوش پس از انتشار این گزارش را دارند یک منبع نزدیک به بیکر اعلام کرد که تیم تحقیقاتی عراق به هیچ وجه قصد ندارد سیلی از تغییرات ناگهانی را برای کاخ سفید به ارمغان بیاورد. اما آنچه که حائز اهمیت است این نکته می‌باشد که در شرایط فعلی کاهش یا افزایش تعداد سربازان آمریکایی در عراق هر دو از ریسک بسیار بالایی برخوردارند.
در شرایطی که آمار کشته‌شدگان غیرنظامی در عراق هر روز در حال افزایش است بی‌شک کاهش تعداد سربازان آمریکایی در هر کدام از استان‌های این کشور عواقب جبران‌ناپذیری خواهد داشت. کم‌ترین این عواقب برپایی جنگ داخلی در کشوری خواهد بود که با سرعتی عجیب به سمت سقوط در آشوب پیش می‌رود.
از سوی دیگر در حالی که بسیاری از کارشناسان بین‌المللی بر این باورند که آمریکا باید هر چه سریع‌تر تعداد سربازان خود در عراق را گسترش دهد به نظر می‌رسد که زمان چندانی برای به اجرا درآوردن این استراتژی نیز وجود نداشته باشد. در حقیقت در شرایط فعلی بالا بردن آمار سربازان آمریکایی در عراق به هیچ وجه نمی‌تواند مانع از فعالیت اعضای القاعده یا فروکش کردن آتش درگیری‌های قومی در عراق شود.
بنابراین به نظر می‌رسد که بیکر باید محور گزارش نهایی خود را بر آموزش هر چه سریع‌تر سربازان عراقی و اتخاذ استراتژی مبارزه با آشوبگران متمرکز کند. اما آنچه که بی‌شک در گزارش بیکر به آن اشاره‌ای نخواهد شد تغییر رهبری ایالات متحده در عراق است.
آنتونی کردسمن که از اعضای موسسه تحقیقات استراتژیک بین‌المللی است در این باره می‌گوید: افزایش تعداد سربازان در عراق کاری از پیش نخواهد برد. اما اگر واقعا نیت بر این است که تعداد سربازان آمریکایی در عراق را افزایش دهید می‌توانید به راحتی این کار را انجام دهید اما فکر می‌کنید پس از آن چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ در نهایت باز هم به این نتیجه می‌رسیم که زمانی برای اعمال تغییرات گسترده باقی نمانده است. درست یک روز پیش از انتشار گزارش بیکر سرنوشت وزارت دفاع آمریکا در مجلس سنا رقم خواهد خورد. بدین ترتیب رامسفلد جای خود را به گیتس می‌دهد تا شاید با تغییر در ساختار این وزارتخانه راه برای حل بحران هموار شود.
عراق بحرانی‌تر از ویتنام
رئیس آژانس اطلاعات ملی آمریکا اظهار داشت که شهرهای عراق در مقایسه با اوضاع بیشتر مناطق ویتنام در دهه 1960 در زمانی که وی دیپلمات کشورش در ویتنام بوده به لحاظ امنیتی بحرانی‌تر است و دشمن نیز به سختی قابل شناخت است.
چان نگرو پونته، ‌مشاور پیشین هنری کیسینجر، وزیر امور خارجه اسبق آمریکا که کارشناس مسائل ویتنام و بخصوص جنگ در این کشور محسوب می شود،‌ همچنین گفت که به عقیده وی تفاوت‌ها میان جنگ ویتنام و عراق از تشابهاتشان بیشتر است.
وی افزود: به طور مثال در جنگ ویتنام دشمن مشخص بود،‌ یعنی نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق از ویتنامی‌های شمالی حمایت می کردند اما در حال حاضر ما از ماهیت دشمنی که در عراق با آن روبه‌رو هستیم آگاهی نداریم، مضاف بر اینکه در ویتنام اغلب شهرها و مناطق از امنیت برخوردار بودند و پایتخت استان‌ها ایمن بودند. من شخصا به مدت حدود چهار سال به عنوان فردی غیرنظامی در اقصی نقاط این کشور رفت و آمد داشتم اما حتی یک زخم جدی برنداشتم.
نگروپونته در خلال جنگ ویتنام به عنوان سفیر آمریکا در سایگون، پایتخت ویتنام، مشغول به کار بود. وی در ادامه تصریح کرد: اما در عراق حتی پایتخت این کشور یعنی بغداد از امنیت بالایی برخوردار نیست و چه بسا این شهر بی‌امن‌ترین نقطه عراق باشد.
نگرو پونته اظهارات خود را در گفت‌وگو با شبکه C-SPAN بیان کرد. وی سال گذشته در مقام ریاست اداره اطلاعات ملی آمریکا که مسئول ایجاد انسجام و یکپارچگی میان 16 آژانس اطلاعاتی این کشور است، منصوب شد. نگروپونته در مصاحبه با برنامه پرسش و پاسخ شبکه C-SPAN تصریح کرد که قصد دارد در دولت بوش باقی بماند.
پیشتر گفته شده بود که وی در صدد است تا به کار پیشین خود یعنی اداره امور دیپلماتیک باز گردد. سفیر سابق آمریکا در عراق افزود که عراقی‌ها باید بیشتر مسئولیت‌های برقراری امنیت در کشورشان را برعهده گیرند. وی بغداد را اولویت برقراری امنیت دانست و گفت: این مساله رفته رفته به مشکل عراقی‌ها تبدیل می‌شود تا اینکه مشکل واشنگتن باشد. نگروپونته ابراز امیدواری کرد که نیروهای آمریکایی بتوانند بیش از پیش به ایفای نقش حمایت جویانه خود پرداخته و سربازان عراقی را تعلیم نظامی دهند.