«والفجر 8» بی‌نظیرترین عملیات دفاع مقدس

گروه هنر‌ ـ عشقستان: نتایج عملیات بدر که حاصل آن فشار سنگین بر ماشین جنگی رژیم بعثی عراق بود، باعث شد دشمن به منظور انتقام از ملت ایران، جنگ شهرها را که از ماهها پیش شروع کرده بود، گسترش و توسعه دهد. به گزارش روابط عمومی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، همزمان، حضرت امام خمینی رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی در هنگام تحویل سال 1364، ‌این سال را سال «استقامت» نامیدند و به منظور تعیین مشی آینده جنگ و انقلاب و رفع هرگونه تردید و تزلزل، «از جایگاه والاتر»، به ضرورت ادامه نبرد تأکید فرموده و شعار جنگ جنگ تا پیروزی را (که پرتویی از شعار قرآنی جنگ جنگ تا رفع فتنه از عالم دانسته بودند) مطرح فرمودند.
اهداف عملیاتها
در فاصله آماده‌سازی ملزومات و مقدمات عملیات گسترده (پس از عملیات بدر)، ضرورت روند فعال نگه داشتن جبهه‌ها قطعی بود و دشمن نباید به حال خود رها می‌شد. با این هدف برخی از تعرضات و تحرکات نظامی خودی علیه دشمن براساس تدبیر عملیات محدود انجام گرفت تا با استفاده از فرصت به دست آمده،‌ عملیات گسترده والفجر 8 به دور از هر گروه شتاب‌زدگی و یا تأثیرگذاری فشارهای سیاسی‌ ـ نظامی خارجی به نحوی مناسب طراحی شود.
براساس این تدبیر،‌ نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران سلسله عملیات محدود ظفر را نیز طراحی و اجرا نمود که عمدتاً تظاهر به تک همراه با اجری آتش توپخانه بود. مهمترین این عملیاتها ظفر 5 در «ارتفاعات توتمان» واقع در منطقه عمومی مریوان و عملیات آفندی شرهانی در منطقه عمومی «شرهانی» بود.
همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پنج عملیات به نامهای قدس 1 تا قدس 5 را طی بیش از 50 روز، از 24 خرداد تا 15 مرداد 1364 طراحی و اجرا کرد. از این مجموعه چهار عملیات در منطقه هور الهویزه و یک عملیات در منطقه دهلران اجرا شد.
دلایل انتخاب منطقه
با توجه به اینکه عمده‌ترین هدف عملیات بدر قطع جاده استراتژیک بصره‌ ـ العماره بود که به دلایلی دستیابی به آن در این عملیات مقدور نشد، اما در عین حال جایگاه هدف یاد شده در استراتژی جمهوری اسلامی محفوظ بود؛ لذا پس از عملیات بدر، از اولین اهداف عملیاتهای محدود نزدیکتر شدن به جاده بصره ـ العماره و همچنین دو پاسگاه ابولیله و ابوذکر و نیز ترمیم خط پدافندی در این منطقه بود که عملیاتهای قدس 1 و قدس 2 با این اهداف طراحی شد.
از سوی دیگر دشمن پس از عملیات بدر حساسیت بسیاری به منطقه هور نشان داد. به طوری که پیش‌بینی می‌شد ارتش عراق تلاش وسیعی برای عقب راندن نیروهای خودی از این منطقه انجام دهد، لذا ضرورت تحکیم و تثبیت مواضع به دست آمده طی عملیات خیبر و بدر و نیز اتخاذ موضع تهاجمی در مقابل تعرضات احتمالی دشمن افزون‌تر شد و عملیاتهای قدس 4 و قدس 5 با این اهداف به اجرا درآمد.
شناسنامه سلسله عملیات‌های قدس 1 تا 5
نام عملیات: قدس 1، رمز: یا محمد رسول‌الله(ص)،‌ تاریخ عملیات: 24/3/64،‌ منطقه عمومی: میانی، محل نبرد: هورالهویزه، سازمان عمل‌کننده: سپاه
هدف: تصرف پاسگاههای دشمن در شمال البیضه (ترابه، ‌ابوذکر، ابولیله و...)
استعداد خودی: 5 گردان از لشکر 25 کربلا
استعداد دشمن: 4 گردان و عناصری از تیپ 506 و 114
نتیجه: آزادسازی منطقه‌ای به وسعت 200 کیلومتر مربع
تلفات دشمن: 200 کشته و 200 زخمی و 5 اسیر
خسارت دشمن: انهدام یک فروند هواپیما، دو فروند هلیکوپتر و 12 پاسگاه و ...
غنایم: 4 قبضه توپ ضد هوایی، 6 قبضه خمپاره‌انداز، 30 قطعه پل دوبه‌ای و تعداد زیادی سلاح سبک
نام عملیات: قدس 2، ‌رمز: یا محمد رسول‌الله(ص)، تاریخ عملیات: 4/4/64، منطقه عمومی: میانی، محل نبرد: هورالهویزه، ‌سازمان عمل کننده: سپاه
هدف: جلوگیری از تک احتمالی،‌ تأمین نقاط آسیب‌پذیر، گرفتن ابتکار عمل در منطقه
استعداد خودی: 5 گردان از لشکر 25 کربلا
استعداد دشمن: تیپ کماندویی عراق
نتیجه: تأمین اهداف عملیات بطور کامل
تلفات دشمن: 40 تن کشته و تعدادی زخمی و 11 نفر اسیر
نام عملیات: قدس 3، رمز: یا امام صادق(ع)،‌ تاریخ عملیات: 19/4/64، منطقه عمومی: دهلران، محل نبرد: غرب رودخانه «لیمه»، سازمان عمل کننده: سپاه و هوانیروز
هدف: انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه 194 و انهدام تجهیزات دشمن
استعداد خودی: لشکر 19 فجر با 3 گردان و یک گروهان مأمور
استعداد دشمن: تیپ 805 از لشکر 14
نتیجه: پاکسازی منطقه‌ای به وسعت 30 کیلومتر مربع
تلفات دشمن: 700 کشته و مجروح
خسارت دشمن: انهدام 10 انبار مهمات و 6 قبضه توپ 106 و تعدادی خودرو سبک و سنگین
غنایم: مقدار قابل ملاحظه‌ای سلاح سبک و نیمه سنگین
نام عملیات: قدس 4، تاریخ عملیات: 1/5/64،‌ منطقه عمومی: هورالهویزه، محل نبرد: «دریاچه ام النعاج»، سازمان عمل کننده: سپاه هدف: انهدام دشمن ـ آزادسازی بخشی از دریاچه ام النعاج ـ گرفتن جای پا از دشمن
استعداد خودی: 4 گردان از تیپ 9 بدر
استعداد دشمن: گردان 5 و عناصری از گردان 2 از تیپ 117
نتیجه: آزادسازی نیمی از دریاچه ام النعاج به مساحت 150 کیلومتر مربع
تلفات دشمن: 80 کشته و بیش از 100 مجروح و 53 اسیر
غنایم: چندین قایق و تعدادی بی‌سیم و سلاحهای سبک و نیمه سنگین
نام عملیات: قدس 5، رمز: یا علی(ع) ادرکنی: تاریخ عملیات: 15/5/64، منطقه عمومی: هورالهویزه: محل نبرد: پاسگاه «الیج»، سازمان عمل کننده: سپاه
هدف: تصرف پاسگاه الیج، نزدیک شدن به البیضه و تأمین بیشتر منطقه
استعداد خودی: گردان امام علی(ع) از تیپ 18 الغدیر و نیروهای ویژه غواص
نتیجه: آزادسازی 30 کیلومتر مربع در هور
تلفات دشمن: 51 کشته و 18 اسیر و تعدادی زخمی
غنایم: تعدادی از انواع خمپاره انداز، سلاح ضد هوایی تک لول و بخش قابل ملاحظه‌ای سلاح سبک.
نتایج و ارزیابی سلسله عملیاتهای محدود
سلسله عملیات قدس نشان دهنده ادامه و استمرار جنگ به هر شکل ممکن بود. این امر گذشته از دستاوردهای نظامی و آسیب‌پذیر کردن و انهدام دشمن، نتایج مهمی به شرح زیر داشت:
1- حفظ روحیه و قدرت رزمندگان اسلام.
2- افزایش انسجام یگانها و پرورش کادر و افزودن به تجربیات جنگی آنها.
3- گرم نگه داشتن جو جنگ در میان مردم و یگانهای عملیاتی.
4- تضعیف روحیه سربازان دشمن و ایجاد تزلزل در آنان.
5- به ضعف کشانیدن موضع قدرت‌نمایی و مانور دشمن که پس از عملیات بدر با جنگ شهرها در حال افزایش بود.
6- در انفعال قرار دادن دشمن و گرفتن مجال هر گونه پدافند از او.
7- بازپس‌گیری بخشی از اراضی اشغالی و پیشروی در خاک دشمن.
8- نشان دادن توانایی و قابلیتهای نظامی جمهوری اسلامی برای وارد آوردن فشارهای پی در پی به دشمن.
9- فریب دشمن و جلوگیری از هوشیاری آن نسبت به عملیاتهای اصلی و گسترده مثل والفجر هشت.
10- نزدیک شدن به عمق خاک دشمن در بعضی مناطق و تسلط بر خطوط ارتباطی و عقبه آنها.
11- بهره‌گیری از زمان و مشغول ساختن دشمن، برای طراحی عملیات گسترده و بازسازی و سازماندهی یگانها.
12- کشاندن نیروهای احتیاط دشمن به خطوط پدافندی و فرسایش آنها و نیز جلوگیری از آمادگی آنها برای مقابله با عملیات گسترده خودی.
13- تقویت و پشتیبانی یگانهای رزمی به وسیله مردم هر منطقه.
بدین ترتیب، ‌سلسله عملیاتهای محدود در تابستان 1364 که بر مبنای فرمان حضرت امام خمینی (ره) برای گرم نگه داشتن جبهه‌ها و لزوم جلوگیری از آسودگی دشمن در برخی مناطق با هدفهای نظامی‌– سیاسی آنجا گرفت، به میزان بسیاری موثر واقع شد و ابتکار عمل در جبهه خودی و انفعال دشمن همچنان حفظ شد و در سایه‌ این عملیاتها، فرماندهان نظامی توانستند طراحی و آماده‌سازی یکی از بی‌نظیرترین و موفق‌ترین عملیاتهای هشت سال دفاع مقدس را که همان والفجر 8 و تسخیر «شبه جزیره» فاو بود را اجرا کنند.