جهشی به وسعت ده سال

در روزهای پایانی نوامبر 2005 میلادی، سران چهل و شش کشور جهان با هدف بحث و گفت‌وگو درباره آینده تحصیلی کودکان، به ویژه دختران، در پکن پایتخت چین گردهم آمدند.
برنامه «برابری جنسیتی در آموزش» اندکی دیگر و پایان یافتن سال 2005 میلادی به پایان رسیده و مرحله دوم آن با عنوان «اهداف توسعه آموزش و هزاره جدید با MDG3»، با تأکید بر فراهم کردن شرایط مناسب تحصیل برای دختران به اجرا درخواهد آمد. مرحله اول این طرح با عنوان MDG2، توسعه آموزش برای همه مقاطع سنی و فراهم کردن زمینه مناسب برای تحصیل دانش‌آموزان دختر و پسر را شامل می‌شد؛ اما مرحله دوم طرح معروف به MDG3، با تأکید ویژه بر تحصیل دختران، به صورت بلندمدت و تا سال 2015 میلادی به اجرا درخواهد آمد.
براساس آمار UNGEI (بخش ویژه پژوهش در زمینه تحصیل دختران سازمان یونیسف)، چیزی حدود 115 میلیون کودک، به ویژه دختران،‌ در سراسر جهان از تحصیل، حتی در مقاطع ابتدایی آن محروم بوده و حتی قادر به خواندن و نوشتن در حد بسیار ابتدایی نیز نیستند. به عقیده پژوهشگران UNGEI، محرومیت از تحصیل بر وضعیت زندگی کودکان به ویژه زندگی فردی و آینده آنها بسیار تأثیرگذار است و این نه تنها بر کودکان که بر نسل آتی به وجود آمده از آنها نیز بسیار تأثیرگذار است.
به عقیده این پژوهشگران به هر میزان کشوری از جهت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در سطح بالاتری قرار داشته باشد، شرایط تحصیل و ادامه تحصیل نیز در این کشور بیشتر فراهم بوده و تعداد بیشتری از کودکان، جوانان و نوجوانان آن، به ویژه دختران، امکان ادامه تحصیل می‌یابند. «آن‌ونه‌مان» (Ann.M.Veneman)، دبیر اجرایی یونیسف معتقد است: «تحصیل بخشی از هویت کودکان و عامل جهت رشد شخصیتی آنها است؛ که این مسأله به ویژه در دختران بسیار حائز اهمیت است.»
او در ادامه می‌افزاید: «تحصیل دختران، باعث پیشرفت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و شخصیتی آنها می‌شود. کودک با تحصیل از کودکی به نوجوانی و جوانی و نهایتاً بلوغ پیش رفته و در سایه این بلوغ، امکان رشد و ترقی جسمی و ذهنی می‌یابد.»
ونه‌مان ادامه می‌دهد: «بسیاری از کشورها، به دلایلی که برشمردیم، گام‌های بلندی را به سوی آموزش و پرورش کودکان برداشته و برمی‌دارند و سعی دارند هر روز بیش از روز پیش خلأها و شکاف‌های آموزشی را پر کرده و در سایه آن به رشد و ترقی دست یابند.» با مرحله اول اجرای طرح، موسوم به MDG2، چیزی حدود 180 کشور جهان ـ 125 کشور توسعه‌ نیافت، 91 کشور توسعه یافته و 34 کشور صنعتی ـ به پیشرفت‌های قابل توجهی دست یافته‌اند؛ به همین دلیل به‌سرعت خواهان اجرای مرحله دوم طرح موسوم به MDG3 هستند.
براساس آمار UNGEI، اصلی‌ترین دلایل بازماندن کودکان از تحصیل را می‌توان نکاتی چون، فقر و تنگدستی والدین، تبعیض جنسیتی به‌ویژه درباره دختران، ناتوانی دولت‌ها از فراهم کردن شرایط مناسب برای تحصیل کودکان، ابتلای کودکان به بیماری‌های مختلف به‌ویژه ایدز، بلایای طبیعی و خسارت‌های ناشی از آن به‌ویژه تخریب مراکز آموزشی و ناتوانی دولت در بازسازی مجدد این مراکز و اختصاص بودجه بسیار اندک نسبت به سایر بخش‌ها، ناتوانی دولت و خانواده‌ها در برآوردن نیازهای تغذیه‌ای- بهداشتی کودکان و... عنوان کرد؛ ناگفته نماند که اکثر این نیازها در صورت برآورده شدن نیز به‌صورت ابتدایی،‌ ناقص و اندک برآورده می‌شود.
توجه ویژه به مسأله بیماری دانش‌آموزان و حتی آموزگاران، به‌ویژه مسأله «ایدز» باید به‌عنوان یکی از سرفصل‌های مهم آموزشی- بهداشتی دولت‌ها و خانواده‌ها قرار بگیرد تا دانش‌آموزان و آموزگاران به جهت ابتلا به «ایدز» یا بیماری‌های خطرناکی چون ایدز از ادامه تحصیل بازبمانند؛ به‌ویژه آن‌که ایدز به بیماری همه‌گیر (Pandemic) در بسیاری از کشورها به‌ویژه کشورهای فقیر آفریقایی تبدیل شده است. آنچه لزوم توجه به این بیماری را چندین برابر می‌کند، مسأله درگیر شدن دختران با این بیماری است؛ براساس آمار، دختران به‌ویژه دختران 15 تا 24 سال به‌عنوان گروه پرخطر،‌ بیشترین آمار ابتلا به ایدز را نشان می‌دهند.
محورهای اصلی برنامه‌های آموزشی یونیسف یا همان طرح «اهداف توسعه آموزشی هزاره جدید (MDG3)» تا سال 2015، برای فراهم کردن شرایط مناسب تحصیل، به‌ویژه تحصیل دختران دانش‌آموزان به این شرح اعلام شده است:
- ممنوع شدن دریافت هزینه تحصیل از دانش‌آموزان (والدین آنها) و تأمین هزینه‌های مراکز آموزشی از طریق دیگر به غیر از دانش‌آموزان.
- مقرر کردن کمک هزینه تحصیلی و دیگر تسهیلات آموزشی به‌منظور فراهم کردن شرایط مساعد تحصیل.
- ارایه پیش‌نیازهایی چون لباس (یونیفرم مدرسه)، تجهیزات و لوازم آموزشی و کمک‌آموزشی، کتاب و لوازم‌التحریر و... به منظور تسهیل شرایط آموزش؛ کمبود تجهیزات آموزشی یکی از دلایل مهم توقف تحصیل عنوان شده است.
- همکاری کشورها با یکدیگر به‌ویژه کشورهای توسعه‌یافته با کشورهای توسعه‌نیافته و درحال‌توسعه به‌منظور حل بحران‌ها و نیازهای آموزشی ـ پرورشی کودکان کشورهای فقیر.
- استفاده از الگوهای آموزشی ـ پرورشی پیشرفته به‌منظور تسهیل روند آموزش، توجه به تغذیه مناسب کودکان، برآوردن نیازهای بهداشتی ـ درمانی کودکان. براساس پژوهش‌های انجام شده برای دستیابی کامل به اهداف طرح تا سال 2015 میلادی، به‌طور متوسط چیزی حدود 3/1 درصد در سال باید به تعداد دانش‌آموزان، به‌ویژه دانش‌آموزان دختر افزوده شود. این میزان جذب دانش‌آموز برای کشورهای متوسط درنظر گرفته شده است و برای کشورهایی چون بنین 88/2 درصد، اریتره 4 درصد، نپال 25/2 درصد و افغانستان 9/3 درصد درنظر گرفته شده تا به این ترتیب به اهداف عنوان‌شده در طرح دست یابند.
یونیسف برای اجرای بهتر طرح از کلیه کشورها، رسانه‌های جمعی، NGOها و... درخواست کرده تا یونیسف را برای اجرای طرح یاری دهند، به‌منظور اجرای بهتر طرح مقرر شده تا هر یک از کشورها در پایان هر سال گزارش کاملی از نحوه اجرای طرح، موفقیت‌ها و شکست‌ها، به دفتر یونیسف ارسال کنند.
در مرحله نخست اجرای طرح که از ابتدای سال 2006 میلادی خواهد بود، 25 کشور بسیار فقیر و نیازمند تحت پوشش قرار گرفته و به‌تدریج تمامی کشورها تحت پوشش قرار می‌گیرد. دختران در اولویت پوشش طرح قرار دارند. متولیان اجرای طرح امیدوارند تا در پایان سال 2015 میلادی کودکان سراسر جهان از نعمت سواد و تحصیل حداقل تا پایان دوره متوسطه بهره‌مند شوند.