مدیریت در کلام حضرت علی علیه‌السلام

به گزینش و ترجمه: پروین قائمی
* با مردم به انصاف رفتار کنید و در کار خود شکیبا باشید و بدانید که شما خزانه‌دار و وکیل مردم هستید. مردم را به خشم نیاورید و آنها را از چیزهایی که دارند، محروم نکنید و وسایل کارشان را از آنها نگیرید، در نصیحت به خود و خوش‌رفتاری با رعیت کوشا باشید و دین خدا را گسترش دهید.
* هرگز از رأفت و بخشش نسبت به زیردستان پشیمان نشوید و از مجازات دیگران احساس خرسندی نکنید. شما صاحب قدرت هستید، بنابراین در ابراز خشم عجله نکنید. هنگامی که مدیریت، شما را خودپسند می‌کند، عظمت خداوند را به یاد بیاورید و ببینید که در مقابل او چقدر ناتوان هستید.
* با زیردستان عادلانه رفتار کنید و نگذارید نزدیکان شما به آنها ظلم کنند که اگر چنین باشد، در عقوبت آن ظلم شریک هستید.
* برای رفاه چند تن و چند گروه خواص، رفاه و رضایت جمع را از بین نبرید، زیرا خواص بیش از همه دردسر درست می‌کنند و کمتر از همه به مدیران و رهبران یاری می‌رسانند. آنها پیوسته ناراضی هستند و شکر کردن را نمی‌دانند.
* کسانی را که عیوب دیگران را نزد شما فاش می‌کنند، از خود دور کنید.
* هرگز با آدم‌های بخیل و کسانی که شما را از فقر می‌ترسانند و از بخشش بازمی‌دارند، مشورت نکنید. همچنین مشورت با آدم‌های ترسو،‌ انسان را از انجام کارهای بزرگ بازمی‌دارد. بخل، ترس و حرص، از صفاتی هستند که تردید نسبت به خداوند را در دل انسان پدید می‌آورند.
* هرگز کسانی را که نزد اشرار و رؤسای فاسد، صاحب مقام و در کارهای ستمگرانه آنها شریک بوده‌اند، به همکاری خود دعوت نکنید. از کسانی برای کمک دعوت کنید که نسبت به شما وفادارند و توقع دریافت مزد گزاف ندارند.
* همکار خوب کسی است که حقیقت را هرقدر هم که تلخ باشد و بداند که شما از شنیدن آن دل‌‌آزرده می‌شوید، بگوید و ترسی نداشته باشد.
* از کسانی که مدح و ستایش شما را می‌کنند، بپرهیزید که با ایجاد غرور، هلاکت شما را باعث می‌شوند.
* رفتار خود را با نیکوکار و بدکار براساس عمل آنها تنظیم کنید. رفتار یکسان با هر دو گروه، موجب تقویت بدکاری می‌شود.
* هنگامی‌که فردی با رنج و زحمت، کاری شایسته انجام می‌دهد، آن را به نیکی جبران کن تا افراد به انجام کارهای برجسته تشویق شوند و فداکاری کنند.
* کارمندان را از میان خانواده‌های شریف و نجیب انتخاب کنید، زیرا آنها به‌ سبب تربیت خانوادگی، اهل مدارا، با ارباب رجوع هستند و چون متعلق به خانواده‌های محترمی هستند طمع به مال دیگران ندارند.
* معاش کارمندان خود را در حد معقول فراهم کنید و سپس، خیانت هیچ‌کس را تحمل نکنید.
* برای نظارت بر کارها، بازرسان امین و دقیقی را انتخاب کنید و درصورت دریافت گزارش از آنها، لحظه‌ای در مجازات فرد خاطی تعلل نکن.
* از کارمندان و زیردستان خود دوری نکنید و با حسن معاشرت با آنها، پیوسته از نزدیک در جریان امور باشید.
* در مورد اجرای حق، دوری و نزدیکی خاطی به شما، نباید موجب تخفیف یا تشدید مجازات شود، بلکه برعکس، نزدیکان شما باید دست‌ودل پاک‌تر از دیگران باشند و درصورت خطا، به مجازات، شایسته‌تر از دیگرانند.
* در اجرای عهد و پیمان‌های خود صبور باشید و دشواری راه، شما را خسته و منزوی نکند. پیوسته به وعده‌هایی که می‌دهید عمل کنید تا موجبات دلگرمی افراد را فراهم آورید.