آیا کویت حقی پیدا کرده است؟

منصور بیطرف
دهه 1960 میلادی، ایران در اکتشاف میدانهای نفتی و گازی پیشتاز کشورهای وقت جهان بود. در آن دوران ایران میدانهای بسیار زیادی کشف کرد. میدانهایی که هنوز مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند. میدان‌های نفتی و گازی سلمان، فروزان، رستم و نیز میدان عظیم گازی پارس جنوبی در این دهه توسط ایران کشف شد که قطر به یمن این اکتشاف بهره‌برداری آن را 10 سال زودتر از ایران آغاز کرد. در همین دوران یکی از میدانهایی که توسط ایران کشف شد،‌ میدان نفتی- گازی آرش بود.
کشف میدان آرش که در زمان خود یک کشف بی‌همتا به‌ حساب می‌آمد توجه کشورهای جنوبی خلیج ‌فارس از جمله کویت و عربستان را به ‌خود جلب کرد، زیرا این میدان که در حوزه جنوب ‌غربی خلیج ‌فارس واقع بود در خط حائل مرزی میان ایران و دو کشور کویت و عربستان سعودی قرار داشت. لذا با توجه به ظرفیت قابل برداشت این میدان که 764 میلیون بشکه نفت داشت و باتوجه به فناوری‌های جدید که می‌توانست این ظرفیت را تا 900میلیون بشکه برساند اهمیت این میدان را بیش‌از‌پیش افزایش می‌داد. همچنین کشفیات بعدی نشان داد که مخزن گاز این میدان به‌مراتب قابل برداشت‌تر از نفت است. بنابراین باتوجه به این محاسبات و پارامترها بود که اهمیت میدان نفتی و گازی آرش روز‌به‌روز افزایش می‌یافت.
وقوع انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ عراق علیه ایران باعث شد که دولت ایران به این میدان توجهی نکند. اما این به‌معنای بی‌توجهی دولتهای دوکشور عرب به‌ویژه دولت کویت به این میدان نبود. ولی آنچه که باعث شد تا این دولتها نسبت به آن وارد عمل نشوند مشخص نبودن خط حائل مرزی میان ایران و آن دو دولت عرب بود. کمااینکه هنوز این خط حائل مرزی مشخص نشده است و تمامی دعواها هم بر سر این خط حائل مرزی است. چرا که اگر این خط حائل مرزی مشخص می‌بود دولت کویت نمی‌توانست و این حق بین‌المللی را نداشت که در سال 1378 که شرکت ملی نفت ایران اقدام به لرزه‌نگاری سه‌بعدی و اکتشاف در این میدان کرده بود اعتراض بین‌المللی کند همچنین مشخص نبودن خط حائل مرزی عامل مهمی بود که نه دولت کویت و نه دولت عربستان به‌ هیچ‌ عنوان در زمانی ‌که ایران درگیر جنگ با عراق بود به اکتشاف در این میدان و بهره‌برداری از آن اقدام نکنند، چرا که اگر مشخص می‌بود آنها همان کاری را می‌کردند که دولت قطر با میدان گازی پارس جنوبی کرد- یعنی برداشت از حوزه استحفاظی خود و بدون کسب مجوز از ایران!
بنابراین سؤال مهم اینجاست طی 6 سال گذشته چه اتفاقی افتاده که دولت کویت رسماً اعلام می‌کند که اکتشاف در بخش کویتی میدان آرش را که آنها الدوره می‌نامند آغاز می‌کند و حتی در این زمینه با دولت عربستان هم به توافق رسیده‌اند و در این میان هم دولت هیچ واکنشی مانند واکنش سال 1378 دولت کویت انجام نمی‌دهد و مسؤولان هم در پاسخ به سؤال خبرنگاران فقط به این نکته اکتفا می‌کنند که «وزارت امورخارجه درحال رایزنی با کویت است.»
به ‌هر حال ما نمی‌دانیم که آیا مذاکراتی میان ایران، کویت و عربستان بر سر میدان آرش و مهمتر از آن خطوط مرزی حائل در این میدان صورت گرفته است یا خیر؟ اینکه این مذاکرات مهم چه بوده است ما نمی‌توانیم فقط این را می‌دانیم که کویت برای خود حق و سهمی قائل شده که در آن اقدام به اکتشاف می‌کند، حق و سهمی که ایران در سال 1378 ادعای آن را کرده بود اما با اعتراض بین‌المللی و تهدیدهای کویت مواجه شد و عملاً دست از آن کشید.