نگاهى به تبعات اقتصادى رشد قیمت نفت

رشد قیمت نفت در بازارهاى جهانى و پیش بینى رسیدن قیمت هر بشکه به مرز ۱۵۰ دلار آمریکا بسیارى از صنایع تولیدى و خدماتى را با تحولات بزرگى مواجه کرده است . طبق گزارشهاى موجود رشد قیمت نفت در اولین گام موجب سقوط بازار سهام در کشورهاى مختلف جهان شد. البته این سقوط در بازار نیویورک و لندن بیشتر از دیگر کشورها نمایان بود و موجب شد تا انتظار رکود اقتصاد جهانى دوباره در اذهان عمومى زنده شود. با افزایش قیمت نفت در بازارهاى جهانى شاخص داو جونز به یکباره ۳۰۰ واحد کاهش یافت. مجموع کاهش این شاخص در عرض یک هفته گذشته ۵۰۰ واحد بود. در این هفته شاخص S&P نیز ۵۰۰ واحد و شاخص FOX50 بیشتر از ۸۹۰ واحد کاهش یافت . به گفته اقتصاددانان بورس نبض هر اقتصادى است و اگر عملکرد اقتصاد صحیح نباشد این نبض نیز خوب عمل نمى کند. تحلیلگران بازارهاى مالى با استناد به این نظریه معتقدند شرایط اقتصادى جهان بسیار وخیم است زیرا هم اکنون بازار بورس دنیا پویایى لازم را ندارد و نمى تواند عملکرد درستى داشته باشد. از طرف دیگر هر گونه تنش یا ضعف اقتصادى در اولین گام خود را در بورس نشان مى دهد. به گزارش دیپلماسى ایران در روزهاى اخیر سقوط بازار بورس در اثر ضعف اقتصاد جهانى و رشد بى سابقه قیمت نفت براى هیچ کس غیر قابل پیش بینى نبود ولى عکس العمل بزرگى که این بازار نشان داد مى تواند تأییدى بر اهمیت نوسانات نفت و تأثیر آن روى اقتصاد باشد. مرکز مطالعات اقتصاى دانشگاه کمبریج پیش بینى مى کند نرخ رشد اقتصاد جهانى در سال جارى میلادى بازهم کاهش یابد . این مرکز یکى دیگر از تبعات افزایش قیمت نفت در بازارهاى جهانى را افزایش قیمت بنزین و کاهش مصرف آن براى اولین بار طى دو دهه اخیر مى داند که مى تواند به صنایع بسیارى از جمله صنعت خودرو سازى و صنعت تولید فولاد و غیره آسیب وارد کند .
تورم
از دیگر تبعات اقتصادى رشد قیمت نفت مى توان به رشد تورم اشاره کرد که هم اکنون بزرگترین مشکل در اقتصاد آمریکا است. بسیارى معتقدند این مشکل در کشورهاى مصرف کننده و تولید کننده به یکسان وجود دارد و نمى توان تأثیر رشد قیمت نفت روى نرخ تورم کشورهاى نفت خیز و مصرف کننده را از یکدیگر جدا کرد. در مورد تأثیر تورمى افزایش قیمت نفت روى کشورهاى تولید کننده مى توان به این مساله اشاره کرد : کشورهاى نفت خیز محصول خود را با قیمت بالا به کشورهاى صنعتى مى فروشند. زیرا اغلب کشورهاى نفت خیز تکنولوژى مورد استفاده براى فرآورى نفت و تبدیل آن به محصول قابل مصرف در صنایع را ندارند. به همین دلیل نفت خام تولید شده در کشورهاى نفت خیز به کشورهاى صنعتى فروخته مى شود و کشورهاى صنعتى بعد از انجام فعالیت هاى صنعتى روى نفت و فرآورى محصول تازه اى از قبیل بنزین یا محصولات پتروشیمى را به بازار عرضه مى کنند. این فرآورده هاى نفتى نیز با قیمت بالاترى به مصرف کنندگان که نه تنها کشورهاى نفت خیز بلکه تمامى جهان هستند فروخته مى شودو یکى از پایه هاى رشد تورم (افزایش قیمتها در چند دوره متوالى) فراهم مى شود . برخى کشورهاى تولید کننده نفت درآمد حاصل از نفت را وارد چرخه اقتصاد مى کنند و موجب افزایش نقدینگى مى شوند . رشد نقدینگى به خودى خود عامل ایجاد تورم مى شود و اقتصاد این کشورها را بیشتر از دیگر نقاط دنیا متضرر مى کند. البته کشورهایى که درآمد نفتى خود را سرمایه گذارى مى کنند متحمل زیان کمترى مى شوند. به عبارت بهتر با وجود اینکه درآمد اسمى کشورهاى نفت خیز در اثر ارتقاى قیمت نفت رشد کرد ولى درآمد حقیقى آنها افزایش چشمگیرى نیافته است و یک فاکتور مخرب که رشد تورم است هم به اقتصاد اضافه شد . از طرف دیگر برخى از فرآورده هاى نفتى در صنایع تولیدى استفاده مى شوند و این رشد قیمت موجب افزایش هزینه اولیه آنها مى شود . رشد هزینه اولیه این صنایع به افزایش قیمت محصول آنها مى انجامد . همه این عوامل در کنار هم زمینه رشد تورم در جهان را فراهم مى کند و سبب مى شود تا مشکل تورم در سراسر جهان ایجاد شود . به گزارش مرکز مطالعات اقتصادى دانشگاه میشیگان هم اکنون نرخ تورم در آمریکا بالاترین نرخ از فوریه سال ۱۹۸۲ میلادى تا به حال است و نرخ فقر در این سرزمین به بالاترین سطح از دهه نود میلادى تا کنون رسیده است. تحلیلگران این مرکز با اشاره به بزرگى اقتصاد آمریکا در مورد وضعیت دیگر کشورهاى جهان نوشتند: « بدون شک وضعیت اقتصادى مردم در دیگر کشورهاى جهان به خصوص کشورهاى در حال توسعه آسیایى وخیم تر از آمریکا خواهد بود زیرا بنیانهاى اقتصادى آن کشور ها ضعیف تر از بنیانهاى اقتصادى آمریکا است.»
کاهش قدرت خرید و رشد بیکارى
رشد تورم ناشى از افزایش قیمت نفت یا هر عامل دیگرى حتى فروشگاههاى مواد غذایى را نیز تحت تأثیر قرار داده است زیرا مردم قدرت خرید خود را از دست داده اند. فروشگاه زنجیره اى Gruppo Coin ایتالیا در سه ماه اول سال جارى این فروشگاه براى اولین بار طى سالهاى حضورش در بازار ایتالیا با کاهش ۶۱ درصدى سودآورى نسبت به سه ماه پیش از آن روبرو شد. از طرف دیگر فروشگاههاى Carrefour که بزرگترین مراکزخرده فروشى در اروپا محسوب مى شود نیز پیش بینى کرده اند در سال جارى سطح فروش و سودآورى آنها کمتر از سال قبل شود. کاهش قدرت خرید مردم در اثر بیشتر بودن نرخ رشد تورم نسبت به نرخ رشد دستمزدها در هر سال است. در این شرایط بسیارى از مردم که قبلا با درآمد خود مى توانستند نیازهاى حیاتى زندگیشان را تأمین کنند، قدرت تأمین این نیازها را از دست مى دهند و بسیارى به زیر خط فقر سقوط مى کنند. رشد شمار فقرا و کاهش استانداردهاى زندگى مشکلى است که هم اکنون در بسیارى از کشورهاى جهان به خصوص در کشورهاى در حال توسعه وجود دارد و هر روز هم بزرگتر مى شود . رشد فشارهاى اقتصادى ناشى از افزایش قیمت نفت بسیارى از کارخانه ها را به ورشکستگى کشانید و آنها را از چرخه فعالیت اقتصادى بازداشت. ور شکسته شدن کارخانه ها و تعطیل شدن آنها سبب شد تا هزاران نفر از مردم جهان بیکار شوند . از طرف دیگر بسیارى از شرکت ها براى مقابله با بحرانهاى اقتصادى موجود و پشت سر گذاشتن این شرایط طرح تعدیل نیرو را اجرا کردند و هزاران نفر از نیروهاى خود را اخراج کردند. این وضعیت در شرکتهاى بزر گى همچون جنرال موتورز، تویوتا و زیمنس بیشتر از شرکت هاى کوچک است . به این ترتیب رشد قیمت نفت سبب رشد نرخ بیکارى ، از بین رفتن هزاران فرصت شغلى و در نهایت وخیم تر شدن وضعیت اقتصادى مردم جهان شد. بهترین مثال براى تأیید این نظریه رشد نرخ بیکارى در کشورهاى آمریکا و اتحادیه اروپا است . طبق گزارشهاى موجود نرخ تورم در اتحادیه اروپا در ماه هاى گذشته رشد چشمگیرى یافت و شمار زیادى از مردم براى تأمین معاش خود به مشاغل کاذب روى آورده اند.