دریچه‌اى جدید براى مخاطبان جهانى

* آقاى سرافراز! چه عاملى سبب شد تا ایران نخستین شبکه ماهواره اى خبرى خود به زبان انگلیسى را راه اندازى کند؟
** شعار شبکه News A new یعنى خبر از نگاهى دیگر خود گویاى این ضرورت است که باید مخاطبین غربى را با یک فضاى متفاوت خبرى آشنا کنیم. شبکه اى که پیش از این دسترسى مستقیم به آن میسر نبود و رسانه هاى فعال یا سانسور مى شدند و یا خبرها را با افزودن القائات خاص به مخاطب ارائه مى کردند و مخاطب در این میان متوجه نمى شد که اصل ماجرا چیست؟
از سوى دیگر، موقعیت ایران در خاورمیانه و صحنه بین المللى هم اکنون به گونه اى است که بسیارى ازاخبار و موضع گیرى ها در رابطه با جمهورى اسلامى است و رسانه هاى غربى و مسئولین دولتى در امریکا و اروپا ما را در اتفاقات منطقه نظیر فلسطین، لبنان، عراق، افغانستان و... دخیل مى دانند. بنابراین ضرورى است که جمهورى اسلامى باید خود یک رسانه داشته باشد تا بتواند مسائل را از زاویه نگاه متفاوت مطرح کند.
البته این بدان معنا نیست که در پرس تى وى بخواهیم به صورت یک طرفه این کار را انجام دهیم.
اتفاقاً تفاوت ما با رسانه هاى غربى در این است که آنها اخبار را یک طرفه مطرح مى کنند و ما آمده ایم که این خلأ را پرکنیم. ما در عین حال که سخنرانى مقامات کشورهاى دیگر را به طور زنده پخش مى کنیم، سخنرانى مقام معظم رهبرى، سید حسن نصرالله (دبیر کل حزب الله لبنان) و فرازهایى از سخنان رئیس جمهور که در ارتباط با مسائل بین الملل مطرح مى شود را نیز به شکل زنده پوشش مى دهیم.
* کار در پرس تى وى براساس برنامه و جدول خبرى مشخص پیش مى رود و یا به صورت لحظه اى، این برنامه و سیاستگذارى ها متناسب با تحولات منطقه به روز مى شود؟
** بخشى که سیاست هاى اصلى شبکه است طبق همان روال پیش مى رود. به طور مثال، شبکه پرس تى وى در قبال قرارداد امنیتى که امریکا با عراق دارد سیاست مشخصى دارد. آن هم در شرایطى که تلاش و نظر امریکایى ها این بود که مذاکرات مربوط به این قرارداد به شکل محرمانه و «چراغ خاموش» با دولت بغداد صورت بگیرد و سپس تصویب شود. ماهها بود که مذاکرات مربوط به این قرارداد بین مقامات امریکایى و وزارت خارجه عراق که فعلاً دست یک وزیر عراقى است به شکل مخفیانه ادامه داشت تا عراقى ها بیایند و آن را امضا کنند. سیاست پرس تى وى، العالم و دیگر شبکه هاى برون مرزى در قبال این قرارداد امنیتى این بود که این مسئله را از حالت مخفیانه درآوریم و آن را علنى کنیم.
براى مخاطب توضیح دادیم که این قرارداد چه پیامدهایى براى جامعه عراق مى تواند داشته باشد. هدف از پیگیرى قرارداد این بود که براى امریکایى هاى حاضر در عراق مصونیت قضایى (کاپیتالاسیون) قائل شوند و پایگاه در اختیار آنها قرار دهند و امریکایى ها هر کسى را که مى خواهند دستگیر کنند و هرکسى را بخواهند بدزدند و این را در قراردادى با مقامات عراقى امضا کنند، ما با یک کار رسانه اى پرحجم تبعات این قرارداد امنیتى را آشکار کردیم. حتى بسیارى از نخبگان و نمایندگان پارلمان عراق و نیز مردم این کشور خبر نداشتند که چنین قراردادى وجود دارد با چه خطراتى براى آینده عراق همراه است. آنها با کار رسانه اى که انجام شد در جریان امر قرار گرفتند و نسبت به آن موضع گیرى کردند. حتى در خود امریکا هم مسائل مربوط به این قرارداد مهم امنیتى سانسور بود و هیچ رسانه اى مطرح نمى کرد اما وقتى این مباحث را به طور روشنگرانه مطرح کردیم دیگران هم به موضع گیرى پرداختند و به این موضوع حساس شدند. این قبیل موارد جزو سیاست هاى اصولى ماست و ارتباطى با جریان هاى روز ندارد.
مباحثى نظیر دیدگاه هاى حزب الله لبنان و بحث هسته اى جمهورى اسلامى ایران جزو سیاست هاى روشن است که ما به آن مى پردازیم. در عین حال اخبار روز را هم پیگیرى مى کنیم و نسبت به آن واکنش لازم را انجام مى دهیم.
بنابراین امروز با فعالیت پرس تى وى دریچه جدیدى براى مخاطب باز شده و مخاطب از دیدگاه هاى متفاوتى که تاکنون نشنیده بود مطلع مى شود. این امر توانسته تأثیرات بسیار عمیقى بر روى مخاطبان بگذارد.
* آیا آمارى از مخاطبان پرس تى وى در سراسر جهان دراختیار دارید؟
** آمار مشاهده شبکه در سطح جهان در دسترس نیست. اما در وب سایت شبکه آمار دقیقى از مراجعان دراختیار داریم و از روزى که شبکه تأسیس شده تا به امروز مخاطبین آن رو به افزایش بوده است. مثلاً در مدت یک ماه گذشته تعداد مراجعه کنندگان به وب سایت چیزى حدود ۳‎/۵ میلیون نفر بوده است. در حالى که در سال گذشته روزى حدود ۴۰ هزار نفر مراجعه مى کردند و نهایتاً به یک میلیون نفر در ماه مى رسید. روند رو به رشد بوده است. هم اکنون اخبار وب سایت شبکه از طریق خبرگزارى ها، رسانه ها و سایت ها دارد نقل مى شود و هر ماه پوشه اى ۵۰۰ تا ۶۰۰ صفحه اى از خبرهاى این وب سایت داریم که در رسانه هاى غربى و خصوصاً امریکایى نقل شده است و حتى در این میان مراکز رسمى و معتبر امریکایى نیز اخبار پرس تى وى را نقل مى کنند. نظرسنجى شبکه و میزان ارتباط دفاتر ما در واشنگتن، لندن و سایر نقاط، مخاطبین خوبى را در میان نخبگان امریکا، مسلمانان ساکن این کشور و اروپا جذب کرده ایم و البته این سرمایه گذارى جدایى مى خواهد که شبکه به خانه هاى مردم راه پیدا کند که این کار باید صورت بگیرد تا این اتفاق بیفتد.
در کشورهاى انگلیسى زبان ماهواره آزاد است اما اگر این امواج بخواهد به زمین بیاید و به خانه مردم برود، اروپایى ها و امریکایى ها و کشورهایى که انگلیسى زبان هستند مقررات سخت و خیلى پیچیده اى گذاشته اند و شرایط دشوارى گذاشته اند که کسى به این راحتى ها قادر نیست به آن نفوذ کند .
مى توان گفت هفت خانى باید طى شود که شبکه ماهواره اى به خانه مردم راه پیدا کند.
مجوزهایى را مى خواهد و مراحل مختلفى باید طى شود و هم اگر قرار باشد شبکه از طریق کابلى به خانه مردم راه یابد رقم هاى کلانى مى خواهد.
مثلاً در جامعه اى مثل هند اگر شبکه بخواهد به ۵ یا ۱۰ میلیون خانه راه یابد رقمى در حدود ۸۰۰ هزار دلار سرمایه گذارى مى خواهد. در امریکا و کشورهاى دیگر این رقم خیلى بیشتر است.
* فکر مى کنید چند درصد مردم امریکا از فعالیت پرس تى وى مطلع هستند؟
** درصد دقیقى نمى توان ارائه کرد، اما بررسى موقعیت جغرافیایى مراجعه کنندگان به وب سایت شبکه نشان مى دهد که ۵۰ درصد مخاطبان از امریکا هستند و ما آمار آنها به لحاظ جنس، تحصیلات، شغل و درآمدشان را در اختیار داریم.
از سوى دیگر بخش اعظمى از مسلمانان امریکا از طریق روش غیرمعمول گرفتن دیش ماهواره و مجوز آن، مخاطب شبکه اند. کارى که یک مخاطب عام در جامعه اى مثل امریکا به راحتى انجام نمى دهد اما مسلمانان براى این که شبکه را ببینند این اقدامات را انجام داده اند. همچنین نشانه هایى داریم مبنى بر اینکه نخبگان امریکا پرس تى وى را مى بینند و مونیتور مى کنند اما در بین توده مردم امریکا برآوردى آمارى در اختیار ندارم.
* از نظر شما به عنوان مدیر پرس تى وى، این شبکه در مقایسه با رقباى خودش در پوشش کدام رویدادها موفق تر بوده است و بیشترین تأثیر را توانسته به افکار عمومى جهان بگذارد؟
** قطعاً رویدادهایى که یک پایه آن مربوط به ایران است را مى توان مثال زد. از آن جمله، زمانى که بوش مى خواست با حضور در منطقه با سران خلیج فارس دیدار کند دو سه روز قبلش رسانه هاى امریکایى نظیر سى ان ان و فاکس نیوز اعلام کردند که قایق هاى توپدار ایرانى به سمت ناوهاى امریکایى شىء خطرناکى پرتاب کرده اند و تهدیدى داشته اند و احتمال درگیرى وجود دارد که ما در مدتى کوتاه و کمتر از پنج دقیقه این خبر را پیگیرى کردیم و عدم صحت این خبر را اعلام نمودیم. این در حالى بود که این خبر کذب را مقامات رسمى امریکا تأیید کرده بودند و اکثر امریکایى ها نیز که در ابتدا خبر ما را تکذیب کردند زمانى که ما مستندات صوتى و تصویرى آن را ارائه و مکالماتى که قایق ایرانى با ناوگان امریکا داشت و تصاویر مستند آن را پخش کردیم آنها خلع سلاح شدند و گفتند که اشتباه کردیم. مسائلى که در عراق و افغانستان اتفاق مى افتد و بحث هایى که مربوط به لبنان است نیز تفاوت کار ما را با رسانه هاى رقیب نشان مى دهد. هم اکنون جامعه امریکا با مشکلات زیادى مواجه است. چرا که مردم امریکا هیچگاه در تاریخ کشورشان با افزایش قیمت ها روبه رو نبوده اند اما چند ماهى است که قیمت مواد خوراکى وبسیارى از اقلام دیگر افزایش ۳۰ درصدى پیدا کرده و ما در پرس تى وى هفته اى چند بار این مسائل را تجزیه و تحلیل و راجع به آن بحث هاى کارشناسى و مسئله را موشکافى مى کنیم.
*خبرنگاران شبکه در اجرایى کردن شعار پرس تى وى (خبر از نگاهى دیگر) با محدودیت هایى در کشورهاى میزبان مواجه بوده‌اند؟
**امریکایى ها در افغانستان و عراق تا آنجا که بتوانند براى کار ما محدودیت ایجاد مى کنند. البته در افغانستان یک بار اقدامى کردند که موفقیتى براى آنها به همراه نداشت و نتیجه آن شد که در مقطع فعلى تا حدى دست برداشته اند.
خبرنگار ما گزارشى انتقادى از حضور امریکایى ها در افغانستان تهیه کرده بود و آنها شبانه او را دستگیر کردند و تا صبح وى را در بازداشتگاه نگه داشتند و با استفاده از شوک الکتریکى خبرنگار پرس تى وى را تهدید نمودند که اگر مجدداً اینگونه گزارش ها را تهیه کند مشخص نیست که وى و خانواده اش سالم بمانند. ما با پخش خبر دستگیرى خبرنگارمان و نیز پوشش گسترده رسانه اى و شکایت به مراجع ذیربط جلوى این اقدامات تهدیدآمیز را گرفتیم. نکته قابل توجه دیگر، اقدام امریکایى ها در ایجاد محدودیت براى شبکه پرس تى وى در عراق بود که از زمان اطلاع رسانى این شبکه درباره توافق امنیتى بغداد و واشنگتن و تظاهرات مردم عراق اعمال شده است. الآن امریکایى ها به خبرنگاران ما اجازه تردد در بسیارى از مناطق عراق بخصوص منطقه امنیتى Green Zone (الخضرا) در بغداد را نمى دهند. با این وجود ما همچنان تلاش مى کنیم به وظایف رسانه اى خود عمل کنیم.
* جریان خبرى که پرس تى وى در قضیه دستگیرى ملوانان انگلیسى در پیش گرفت چه بود و چه تأثیرى بر افکارعمومى انگلیس گذاشت؟
** ملوانان انگلیسى ها تاکنون ۲ بار توسط نیروهاى ایران دستگیر شده اند. بار اول شبکه پرس تى وى هنوز راه نیفتاده بود و فقط العالم تصاویر و اخبار آن رویداد را پخش کرد.
انگلیسى ها براى بار دوم فهمیدند که کار رسانه چقدر در این زمینه مؤثر است و مى خواستند حضور پررنگ ترى از نظر کار رسانه پیدا کنند. وقتى ملوانان آزاد شدند، آنها را به قرنطینه بردند و بعد برخلاف آنچه در ایران مطرح کردند گفتند که خیلى به ما سخت گذشت و مى خواهیم خاطراتمان شامل تهدیداتى که شده بودیم را به صورت کتاب منتشر کنیم. آنها متوجه نبودند که دست جمهورى اسلامى و رسانه هاى ایران پر است و بعد تصاویر مستند دیگرى از آنها پخش شد که نشان مى داد آنها با هم پینگ پنگ بازى مى کنند و خیلى راحت با هم مى گویند و مى خندند. وقتى این تصاویر پخش شد سناریوى سازمان هاى امنیتى انگلیسى که به دنبال بهره بردارى از این قضیه بودند و تبلیغات منفى علیه ایران درست کنند خنثى شد و تمام برنامه ها و کارهایى که قرار بود انجام دهند نظیر انتشار کتاب از دستور کار آنان خارج شد.
گزارش هاى مستندى که در این زمینه منتشر شد و پرس تى وى نقش اصلى را ایفا کرد نشان مى دهد که اگر رسانه بموقع و خوب عمل کند و دست شما از تصاویر مستند پر باشد چقدر مى تواند موفق باشد.
* در شبکه تا چه حد براى برنامه هاى مستند اهمیت قائل شده اید؟
** پرس تى وى در زمینه مستندسازى گامهاى خوبى برداشته است به طورى که هر روز یک برنامه مستند پخش مى کند که البته کار دشوارى است. برنامه هاى مستندى که تا کنون تهیه و پخش شده اند در حوزه مسائل خاصى است نظیر مشکلات برخى از مردم عراق که دچار مصیبت و مشکلات مربوط به اورانیوم ضعیف شده در اسلحه هاى امریکایى هستند. سربازان امریکایى که در وضعیت معلولیت به وطن بر مى گردند و گرفتارى هاى فراوانى دارند و یا خانواده هاى امریکایى که سربازان فرارى آنها از کشورشان به کانادا رفته اند و نیز خبرنگارانى که درگیر جنگ بوده اند برخى موضوعات این برنامه هاى مستند است که تهیه آنها به راحتى امکان پذیر نیست.
* با توجه به این که معاونت برون مرزى صدا و سیما را برعهده دارید این پرسش را مطرح مى کنم که به لحاظ تعداد مخاطب، پرمخاطب ترین رسانه برون مرزى ایران درحوزه هاى صدا و تصویر کدام رسانه است و دلیل موفقیت آنها را چه مى دانید؟
** در شبکه هاى تلویزیونى، وب سایت پرس تى وى جزو پرمخاطب ترین رسانه ها در میان رسانه هاى خبرى است و از جایگاه مناسبى در میان سایت هاى خبرى بین المللى برخوردار است. براى مثال وب سایت بى بى سى بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار مراجعه کننده روزانه دارد و وب سایت پرس تى وى بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار مراجعه کننده روزانه. بین این آمار قطعاً فاصله هنوز وجود دارد و فاصله کمى هم نیست. بالاخره بى بى سى رسانه اى است که سالها در عرصه جهانى حضور دارد و نام آن در صحنه بین المللى مطرح بوده است. ولى وب سایت پرس تى وى نیز رو به رشد و در حال دستیابى به یک جایگاه مناسب است.
*در میان برنامه هاى رادیویى، کدام رسانه ایران پرمخاطب تر است؟
**باید در موقعیت جغرافیایى آن سنجید. رادیو تاجیکى ایران پرمخاطب ترین رادیو بین رادیوهاى محلى و برون مرزى درمنطقه تاجیکستان بود که الآن به دلیل مشکلات فنى موجود که باعث مى شود صدا با کیفیت مناسب به این منطقه نرسد از مخاطبانش کاسته شده است و نظیر آن رادیو درى ایران براى افغانستان را مى توان مثال زد. مى توان گفت رادیو عربى نیز که یک رادیو ۲۴ ساعته است در بین رادیوها یکى از پرمخاطب ترین هاست.
* با این وجود چرا رسانه هاى ایرانى با وجود برخوردارى کشورمان از یک موقعیت مهم و استراتژیک ، متناسب با آن خود را در جهان بروز نداده اند؟
** البته این وضعیت در رسانه هاى برون مرزى متفاوت است. یعنى خیلى جاها ما موقعیت خوبى داریم که باید مطرح شود. در برخى موارد نیز موقعیت خوبى نداریم. اگر بخواهم خیلى خلاصه کنم باید بگویم که ما دراین بحث سرمایه گذارى لازم را نداشته ایم . رسانه هاى داخلى را شاید نتوان به لحاظ قیمت کار و هزینه با رسانه هاى بین المللى مقایسه کنید (چون شرایط فرق مى کند) اما رسانه هاى برون مرزى رامى توانید با بقیه مقایسه کنید و الآن با مقایسه رسانه هایى که مخاطب زیادى دارند - چه شبکه هاى خبرى و چه شبکه هاى برنامه اى - متوجه مى شویم که میان سرمایه گذارى که آنها داشته اند و سرمایه گذارى که ما انجام داده ایم خیلى تفاوت وجود دارد.
ما در بخش فنى و اینکه صداى امواج را به گوش مخاطب برسانیم بامشکلات عدیده اى روبه رو هستیم و امروز بخش عمده اى از فرستنده ها به دلیل کمبود قطعات یدکى و عدم سرمایه گذارى لازم دچار افت شدید هستند.
بالاخره باید روى فرستنده سرمایه گذارى شود تا صداى ما خوب به گوش مخاطب برسد و الآن بخشى از سرمایه گذارى هایى که مى شود فقط براى داخل کشور است و ضرورت نیز دارد. توقع هم وجود دارد که یک رسانه تلویزیونى صدا و تصویرش حداقل در داخل کشور مناسب دریافت شود. و اگر این صدا و تصویر بخواهد از مرزها عبور کند سرمایه گذارى دیگرى نیاز است که البته بودجه لازم تخصیص نیافته که این موقعیت پیش بیاید.
در قسمت برنامه اى هم وضعیت برعکس است. بودجه رسانه هاى برون مرزى باید از رسانه هاى داخلى بیشتر باشد اما درست برعکس است و بودجه شبکه هاى رادیویى ما در برون مرزى کمتر از بودجه شبکه هاى رادیویى در کشور است. این است که طبعاً آن مقدارى که لازم است انتظارات را برآورده نمى سازد . الآن شبکه هاى ۲۴ ساعته مؤثرند و یک یا دو ساعت برنامه به تنهایى نمى تواند تأثیرات خیلى عمیق و گسترده اى بگذارد. گرچه ما هرجا متمرکز شدیم و یک کار جدى کردیم نتیجه گرفتیم مثلاً در بوسنى رسانه ما مخاطب خوبى دارد و این در حالى است که دراین کشور تعداد زیادى رسانه رادیو و تلویزیونى وجود دارد اما رادیوى ما درچندین بار نظرسنجى صورت گرفته مشخص شده که ۳۶ درصد مخاطب تنها با ۲ ساعت دارد که این عدد خیلى بزرگى است و خیلى موفقیت آمیز است. برنامه رادیویى روزانه ما به زبان کردى سه چهار ساعت برنامه براى منطقه کردستان عراق پخش مى کند . براساس پژوهش اخیر مؤسسات نظرسنجى شبکه کردى ما با ۴ ساعت برنامه توانسته با شبکه هاى ۲۴ ساعته اى که خود احزاب کردى عراق اداره مى کنند و هم از طریق فرستنده زمینى و هم از طریق ماهواره به طور ۲۴ ساعته پخش مى شود رقابت مى کند و جایگاه چهارم را به خود اختصاص داده است و این موفقیت خیلى بزرگى است. قطعاً اگر این شبکه را به یک شبکه تمام عیار با ۱۸ یا ۲۴ ساعت برنامه تبدیل کنیم به پرمخاطب ترین شبکه در کردستان عراق تبدیل مى شود و همین بحث براى جمهورى آذربایجان مطرح است. حدود ۳ تا ۴ ساعت برنامه سیماى آذرى ما به حدى مؤثر است که هرگاه مسئولین ملى جمهورى آذربایجان بامسئولین کشورمان صحبت مى کنند حرف از شبکه سحر به زبان آذرى است و این شبکه کار خود را به خوبى انجام مى دهد.چون این شبکه تنها شبکه اى است که به نشر معارف دینى در جمهورى آذربایجان مى پردازد. این در حالى است که چنین اقدامى در آنجا ممنوع است و شبکه هاى آنجا نمى توانند دراین زمینه گام بردارند. درهمین حد محدودى که سرمایه گذارى شده ما ازنتایج آن برخوردار مى شویم. اگر این سرمایه گذارى بیشتر شود و سیماى آذرى ما به یک شبکه تمام عیار تبدیل شود کاملاً تأثیرات عمیقى بر جمهورى آذربایجان مى گذارد. طرحى را به مراجع ذى ربط نظیر دفتر مقام معظم رهبرى، دولت و رئیس جمهورى محترم و حتى خود سازمان صدا و سیما ارائه کرده ایم که ما مى توانیم از این پوسته خارج شویم و تأثیرات خود را عمیق تر کنیم. به شرطى که این سرمایه گذاریها صورت بگیرد. به عنوان مثال برنامه هاى سه چهار ساعته ما به شبکه هاى تمام عیار تبدیل شوند و در مراکز جغرافیایى که اهمیت زیادى دارد نظیر امریکاى لاتین شبکه راه اندازى کنیم و مردم منطقه اى که قبلاً حیات خلوت امریکا بود و امروز به شکلى محل تهدید امریکاست و کشورهایى که مردمش به افرادى رأى داده اند که معارض مردم امریکا هستند اگر ما یک شبکه اسپانیولى زبان داشته باشیم تأثیرات بسیار زیادى مى تواند داشته باشد که البته جاى آن خالى است. از طرفى بسیارى از فیلم و سریال هاى ما در دنیا منحصر به فرد است که درخارج از کشور نظیر آن را ندارید. چون خانم ها همه با حجاب هستندو بسیارى از مسائل رعایت و معارف دینى در خیلى از این فیلم هامطرح مى شود و این فضا کاملاً متفاوت از فیلم و سریال هایى است که در اروپا یا امریکا ارائه مى شود. این برنامه ها مخاطبان خیلى زیادى دارد. در همین کردستان عراق بیشترین مخاطب متعلق به فیلم و سریال هاى ایرانى است که دوبله شده است و تأثیرات عمیقى گذاشته است. این که امروز خانواده هاى کرد اسامى خیلى از بچه هاشون را به نام اسامى بازیگران سریالها مى گذارند نشاندهنده این است که تأثیرات عمیق فرهنگى تا این حد رسوخ پیدا کرده است و بالقوه این امکان و ظرفیت وجود دارد اما این امکان به دلیل عدم سرمایه گذارى لازم در حد انتظار نیست.
* یعنى شما رمز موفقیت رسانه هاى کشورهاى کوچک منطقه نظیر الجزیره قطر را در سرمایه گذارى مى بینید؟
** قطرکشور کوچکى است اما بزرگ ترین سرمایه گذارى را در حوزه رسانه داشته است هم الجزیره عربى و هم الجزیره انگلیسى در زمان راه اندازى، افراد معروف رسانه هاى دیگر را با قیمت هاى بالاتر خرید و آنها را به استخدام خود درآورد پولى که شبکه الجزیره عربى دارد با شبکه مشابه آن شبکه العالم ایران اصلاً قابل مقایسه نیست و آنها سرمایه گذارى خیلى جدى ترى داشته اند.