یارانه فراموش شده برای احزاب

یحیی نوری
مدیر کل دفتر برنامه و بودجه وزارت کشور در گفت‌وگویی اعلام کرده است اشتباهی در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی موجب شد یارانه احزاب در بودجه فراموش شود.
هر چند مخبر کمیسیون امنیت ملی از پیشنهاد 5/2 میلیارد تومانی به کمیسیون تلفیق خبر داده است با این حال بحث احزاب در مقایسه با سایر نهادها نشان می‌دهد که تا چه میزانی برای این مهم‌ترین سازمان سیاسی در دموکراسی‌های معاصر ارزش قائل هستیم زیرا اگر بپذیریم که دموکراسی در عمل به معنای مشارکت و رقابت سیاسی بعضی از گروه‌ها و منافع سازمان‌یافته به منظور تصرف قدرت سیاسی و اداره کشور بر حسب سیاست‌ها و مواضع هر یک از آن گروه‌هاست، در آن صورت احزاب سیاسی و انتخابات کانون و هسته اصلی زندگی دموکراتیک را تشکیل می‌دهند. در فرآیند دموکراسی موضوعات عمده‌ای چون مشارکت سیاسی، احزاب و انتخابات، نظام‌های حزبی و انتخاباتی و گروه‌های نفوذ و افکار عمومی می‌باشد.
به طور کلی مشارکت مردم در سیاست به ره شکل معناداری برای تحقق دموکراسی لازم است، هر چند کافی نیست، ساده‌ترین شکل مشارکت سیاسی رای دادن شهروندان به احزاب، افراد و سیاست‌هاست. اشکال دیگر مشارکت سیاسی عبارتند از: مبارزات انتخاباتی، اعمال نفوذ بر سیاستمداران، تشکیل گروه‌های نفوذ و احزاب سیاسی و غیره.
مشارکت سیاسی بدون رقابت سیاسی، مشارکت دموکراتیک به شمار نمی‌رود. در بسیاری از کشورها پس از سقوط دموکراسی، حق رای عمومی همچنان پابرجا بوده است. مطالعه مشارکت مردم در انتخابات و رای دادن آسان‌تر از انواع دیگر مشارکت است و اطلاعات رسمی بیشتری در‌خصوص آن به دست می‌آید.
به نظر برخی کارشناسان یکی از علل مشارکت پایین مردم در انتخابات، ضرورت ثبت‌نام برای رای دادن پیش از انتخابات است. در اغلب دموکراسی‌ها ثبت‌نام ضروری است. عامل دیگر آن شرکت در انواع گوناگونی از انتخابات است، هر چه تعداد بیشتر باشد، احتمال کاهش مشارکت در یکی از آنها افزایش می‌یابد.
مشارکت در زندگی سیاسی برای افراد هزینه‌هایی دربردارد و مستلزم صرف وقت، توان و منابع است. طبعا هر چه هزینه مشارکت کمتر باشد، میزان آن افزایش می‌یابد. در نظام‌های بسته و غیر دموکراتیک معمولا افراد برای مشارکت واقع در سیاست متحمل هزینه‌های کم و بیش سنگینی می‌شوند، گرچه مشارکت در سیاست در نظریه‌های کلاسیک دموکراسی نوعی فضیلت مدنی به شمار رفته است، اما صرفا نتیجه احساس وظیفه مدنی نیست، بلکه معمولا دلایل دیگری هم دارد.
کسب منافع اقتصادی یکی از دلایل عمده است. عملکرد دموکراسی در نظام سرمایه‌داری نمی‌تواند از روح سودجویی آن تاثیر بپذیرد. با این حال انگیزه‌های مشارکت ساده نیستند و معمولا در‌آمیخته و مرکب‌اند. بنابراین ترکیبی از سودجویی، قدرت‌طلبی، کسب شان و حیثیت اجتماعی و احساس امنیت در انگیزه‌های مشارکت سیاسی درهم می‌آمیزد.
بنابراین حزب مهم‌ترین سازمان سیاسی در دموکراسی‌های معاصر است. به نظر بسیاری از صاحبنظران دموکراسی در نهایت چیزی جز رقابت حزبی نیست و انتخابات بدون رقابت احزاب معنی ندارد. به این اعتبار، حزب نیز خود قائم به مفهوم رقابت است.
خلاصه آنکه نحوه برخورد مجلس هفتم با یارانه احزاب فراموش نخواهد شد هرچند که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آن را فراموش کند.