پیوند نامیمون

«نیکلا سارکوزی» رییس‌جمهوری فرانسه اخیرا طرحی جنجالی تحت عنوان بازسازی خاطره کودکان یهودی در بین دانش‌آموزان مقطع ابتدایی ارایه داده که بلوایی را میان مربیان مدارس، احزاب و شخصیت‌های سیاسی و علمی این کشور براه‌ انداخته است.

رییس‌جمهوری فرانسه از دولت و بطور مشخص از وزیر آموزش ملی فرانسه خواسته است تا با تدوین این طرح، از آغاز سال نو تحصیلی تمامی دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی، خود را در پیوند با 11 هزار دانش‌آموز یهودی فرانسه و قربانی جریان هولوکاست ببینند.

به گزارش ایرنا، رییس‌جمهوری فرانسه در نشست اخیر شورای نمایندگی مجامع یهودی فرانسه (کریف) در پاریس که با هدف خوش‌خدمتی به لابی صهیونیستی شخصا به جای نخست‌وزیر در آن حضور یافته بود،‌ طی سخنانی با تاکید بر مبارزه با یهودستیزی در فرانسه برای چندمین بار از ایده «لایسیته» ویژه خود دفاع کرد. وی که در این مراسم به عنوان میهمان ویژه حضور داشت، از اینکه حرف‌های اخیر او در ایتالیا و ریاض در این باره بد فهمیده شده ابراز تاسف کرد. رییس‌جمهوری فرانسه با اشاره به نگرانی لاییک‌های فرانسه گفت: من هیچ‌گاه نگفته‌ام که اخلاق لایسیته فروتر از اخلاق دینی قرار می‌گیرد. من از ایده‌ای دفاع می‌کنم که هر دو اخلاق دینی و لاییک را تکمیل می‌کند.

سارکوزی افزود: من هیچگاه نگفتم که یک معلم کمتر از یک روحانی مسیحی، خاخام، یا یک امام است. یک معلم، اخلاق لاییک یعنی راستی و مدارا و احترام را آموزش می‌دهد و دومی مسایل علوی و آسمانی را به مردم می‌آموزد که اعتبار آن بسیار قوی‌تر از در غلطیدن به خشونت زندگی است.

سخنان سارکوزی در رم و دیدار پاپ نیز جنجال‌برانگیز بود، او در آنجا گفته بود که در انتقال و آموزش مساله تمایز میان خیر و شر،‌ یک معلم نمی‌تواند جای یک روحانی و کشیش را بگیرد.

در جای دیگری سارکوزی گفته بود که فاجعه قرن بیستم از یک اعتقاد ساده به خدا ناشی نمی‌شود، بلکه ناشی از غیبت این اعتقاد است... اگر ادیان نتوانند انسان را از کینه و توحش محفوظ نگاه دارند. دنیای بدون خدا که کمونیسم و نازیسم می‌خواستند آن را بنا کنند مقبول نمی‌افتاد. رسانه‌های نزدیک به رییس‌جمهوری فرانسه تلاش کردند نظرات موافقین با سارکوزی را در این زمینه بیشتر درج و چنین وانمود کنند که موضع‌گیری او نه تنها اشکالی ندارد، بلکه اسباب بزرگداشت تاریخ، حرمت به قربانیان فجایع انسانی و یا یک حرکت مثبت آموزشی است.

اما از دیگر سو مخالفت‌ها بیشمار بود و هم در سطح نخبگان و تحصیل کردگان فرانسه و هم در میان عموم مردم می‌شد واکنش‌هایی را در رسانه‌ها دید.

واکنش‌های مردمی بیشتر البته در پای خبرهای جراید در اینترنت به صورت حاشیه و پانوشت درج می‌شود، ولی به نظر می‌رسد که بسیار بیشتر از موافقت‌ها است.

به تعبیر روزنامه لیبراسیون طرح این مسایل در برابر جمعیتی که سارکوزی به خوبی می‌داند. آنها نسبت به مساله هولوکاست و کشتار یهودیان در جنگ جهانی دوم حساس‌اند، به سود او در افکار عمومی تمام نمی‌شود.

مردم فرانسه نسبت به این حرکات سیاسی بسیار حساس‌اند و فرق یک حرکت سیاسی از سر وظیفه با یک حرکت تبلیغاتی را خوب می‌فهمند، ‌از همین روی سخنان سارکوزی موجی از مخالفت را از سوی روانشناسان، مورخین، معلمان و دست‌اندرکاران امر آموزش علیه او برانگیخت.

حتی برخی یهودیان یا منابع نزدیک به آنان نیز نسبت به سخنان او واکنش نشان دادند. «ژوئل روشارد» رییس یک جمعیت چپ یهودی معتقد است که در مراسمی این چنین میان سخنان یک رییس‌جمهوری و یک نخست‌وزیر باید فرق باشد. از نظر او در سال‌های پیش، هر یک از نخست‌وزیران چون آلن ژوپه و لیونل ژوسپن چیزی را برای جامعه یهودی فرانسه اعلام کردند، حتی ژاک شیراک رییس‌جمهوری پیشین فرانسه مسئولیت فرانسه در اخراج یهودیان از این کشور را پذیرفت و با این وجود برای سارکوزی چه مانده است؟!

این حرکت سارکوزی همه را بی‌اختیار به یاد موضع وی در ابتدای سال تحصیلی انداخت که گفته بود خواندن نامه «گی‌‌موکه» جوان کمونیست و تیرباران شده به دست نازی‌ها را در سال 1941 برای همه مدارس و دانش‌آموزان اجباری خواهد کرد. در آن زمان همه از این دستپاچگی آقای رییس‌جمهوری در دفاع از مواضع یهود و نیز دخالت در امر آموزش عمومی بدون مشورت لازم با مشاورین بلندپایه و مسئولین این حوزه حیرت کردند.

او با طرح مسایلی از قبیل اینکه دانش‌آموزان باید خاطرات آن زمان، اولیای اطفال گمشده، تصاویر آنها و... را بجویند و با آنها ارتباط و علقه عاطفی برقرار کنند گفت که شاید بتوان با این کار یک کار آموزشی را سامان داد.

سارکوزی می‌خواهد میان مساله هولوکاست و آموزش ملی فرانسه از پایه دبستان یک نوع پیوند برقرار کند.

سارکوزی نسبت به مساله نامه «گی‌ موکه» این بار یک درجه تخفیف داده است و وزیر آموزش ملی فرانسه از سوی او گفته که این مساله برای همه دانش‌آموزان اجباری نخواهد بود. ولی چه کسی است که باور کند. اگر امری در این زمینه بسیار حساس برای دبستان‌ها اختیاری شود. دیگر کسی از بیم اتهام احساسات یهودستیزانه جرات نخواهد کرد در این خاطره‌نویسی مشارکت نکند.

سارکوزی با گفتن این نکته که هیچ چیز از نام و نام خانوادگی بهتر در حافظه نمی‌ماند و یا اینکه هیجان‌انگیزتر از خواندن خاطره کودکی هم سن و سال این دانش‌آموزان برای آنان نیست،‌ پیوند میان یک دانش‌آموز مرده و یک دانش آموز زنده را خواستار شده است.

همین مساله فریاد برخی روانشناسان را بلند کرده است که رییس‌جمهوری را متهم به چیدن برنامه‌های احساسی سنگین برای کودکان دبستانی کرده‌اند، این اعتراض در برابر موافقت کسانی بلند شده که این برنامه را نوعی آموزش علوم اجتماعی برای دانش‌آموزان ارزیابی کرده‌اند.

در این میان از نظر آنان حل مساله ظریف مرگ برای کودکان نیاز به توضیحات و تفسیر دارد و برخی از این تفاسیر برای کودکان جا نمی‌افتد از همین روی است که والدین در هنگام مرگ یکی از نزدیکان تلاش می‌کنند که کودک را از حادثه دور نگاه دارند.

اتحادیه‌های آموزش و پرورش فرانسه هم ندای مخالف خود را بلند کرده‌اند که باز دوباره بازی با احساسات توسط رییس‌جمهوری شروع شد. آنان در اعتراضات خود آورده‌اند که این کار رییس‌جمهوری اسباب انتشار نوعی حس گناه و مسئولیت نسبت به قربانیان در کودکانی خواهد شد که هیچ گناهی ندارند. رهبران اتحادیه «اف.ث.او» می‌گویند هر بار که یک رویداد و خاطره توجه یک رجل سیاسی را به خود جلب می‌کند او از مدرسه آغاز می‌کند، بهتر است این مردان سیاسی به آموزگاران و دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت اعتماد کرده و کار انتقال و آموزش تاریخ را به آنان بسپارند. «سرژ کلارسفلد» از خانواده‌های سرشناس یهودی که خود ریاست «انجمن پسران و دختران یهودی اخراج شده از فرانسه» را برعهده دارد، گفته که از این بیانات آقای رییس‌جمهوری بسیار تکان‌خورده است.

در میان مردان سیاسی نیز تفرقه پدید آمده و حتی در درون جناح راست مواضع له و علیه گرفته می‌شود.

فرانسوا کوپه رییس فراکسیون حزب دست راستی سارکوزی در مجلس گفته است که باید دنیای کشف دیگران را از کودکی به بچه‌ها آموخت. دومینیک دو ویلپن نخست‌وزیر سابق فرانسه نیز در برابر کوپه اظهار کرده است که تاریخ و خاطرات را نمی‌توان به زور در ذهن بچه‌ها جای داد. روانشناسان معتقدند که پیوند دادن ذهنی یک کودک مرده با یک کودک در حال حیات کار درستی نیست و آثار روحی و روانی دارد.

فرانسوا بایرو و رییس حزب میانه یا «مودم» فرانسه نیز با این شیوه حرف زدن سارکوزی مخالف است، او که بیشتر با طرح مساله لاییسیته سارکوزی مخالف بوده معتقد است که سارکوزی ارزش‌های آمریکایی را نمایندگی می‌کند و این مساله موجب برخورد و رویارویی میان ارزش‌های بومی جامعه فرانسه و ارزش‌های مورد اعتقاد سارکوزی خواهد شد.

«ژاک کامو» سردبیر نشریه «رپوبلیک دو سانتر» نیز با سارکوزی مخالف و معتقد است که بیانات او بیشتر از آنکه اندیشیده باشد ساخته و پرداخته نمایشی لابی الیزه است! «هانری روسو» که مورخ و متخصص مساله اشغال فرانسه توسط نازیها و مسایل مربوط به یهودیان است،‌ نیز به موضع سارکوزی در مورد این برنامه آموزشی تاخته است.

از نظر او رییس‌جمهوری فرانسه هر از چندی حرفی می‌زند، در فضای عمومی بلوا می‌آفریند و سر و صدای رسانه‌ای ناشی از آن حرمت اموات و سکوت تاریخ را می‌شکند.

از نظر او این کار سارکوزی نه ضروری است و نه شیوه طرح آن چنین است که مستاجر الیزه پیش گرفته است. از نظر روسو نباید با این مسایل که جنایات انسانی است و ریشه‌یابی تاریخی می‌طلبد رسانه‌ای برخورد کرده و هر کس از رجال سیاسی سهم خود را در آن بجوید.

با این اوضاع و این همه مخالفت به نظر نمی‌رسد که طرح سارکوزی در امر آموزش تاریخ یهود به دانش‌آموزان قرین به توفیق باشد و با همین چشم‌انداز است که برخی از خود می‌پرسند چرا در این شرایط بین‌المللی خاص او دست به چنین حرکات تبلیغاتی با ادبیاتی تو می‌زند؟

در حالی که فرانسه تلاش خود را بطور یکجانبه و در کنار آمریکا برای حل مشکل لبنان بکار بسته است و از سوی دیگر سارکوزی به طور مدام از مواضع سیاسی رژیم اسراییل حمایت می‌کند، طرح این مسایل می‌تواند نوعی بدبینی در افکار عمومی فرانسه ایجاد کند.

شاید آثار این بدبینی را از هم اینک نیز بتوان مشاهده کرد،‌ نظرسنجی‌های انجام شده افت شدید محبوبیت سیاسی سارکوزی را در میان مردم فرانسه نشان می‌دهد. او در مدت کوتاهی چندین رتبه از محبوبیت مردمی خویش را از دست داده و گاه پایین‌تر از رجال دیگر سیاسی فرانسه ایستاده است.

طرح ادعاهای تاریخی مربوط به یهودیان در فرانسه به دلیل سابقه این مهم و آثار مترتب بر آن از نظر ناظران، کار بسیار ظریفی است و با توجه به بدبینی تاریخی موجود در فرانسه نسبت به یهودیان گاه ممکن است اثر معکوس داده و از قضا به جای تاثیرگذاری مثبت، حساسیت منفی افکار عمومی را نسبت به این مسایل موجب شود.