تولد کشور جدیدی در اروپای شرقی

دکتر شهیدی مؤدب

روز گذشته مجلس قانون‌گذاری کوسوو با اکثریت مطلق آراء به پیشنهاد هاشم تاچی نخست‌وزیر پاسخ مثبت داد و رسماً استقلال کوسوو را اعلام و به سلطه صربها که از 1919 این قطعه آلبانی‌تباران را در تصرف داشتند پایان داد. در رأی‌گیری دیروز ده تن از نمایندگان صرب‌تبار، به توصیه دولت بلگراد در مجلس حاضر نشدند.

با اعلام استقلال کوسوو، صدها هزار نفر در پایتخت و دیگر شهرها و روستاها به جشن و پایکوبی پرداختند لیکن در پایتخت صربستان صدها تظاهرکننده با پلیس درگیر شدند و مغازه مک دونالد آمریکایی را به آتش کشیدند. تقریباً همزمان با اعلام استقلال کوسوو، نخست‌وزیر صربستان و سخنگوی وزارت خارجه روسیه مخالفت خود را با جدائی کوسوو اعلام و کشور نو استقلال را یک کشور دست‌نشانده آمریکا و اتحادیه اروپا خواندند.

کشور جدید کوسوو دو میلیون نفر جمعیت دارد که تقریباً نود درصد آن مسلمان و قریب به 120 هزار نفر آن صرب هستند که در شمال این کشور در مرز صربستان زندگی می‌کنند. روس‌ها و صرب‌ها یکی از دلایل مخالفت خود را خطری می‌دانند که این اعلام استقلال برای صرب‌تبارها بدنبال خواهد داشت.

این اعلام نگرانی علیرغم اطمینانی که هاشم تاچی نخست‌وزیر به صربها داده صورت می‌گیرد. روس‌ها و صرب‌ها مسأله کوسوو را یک مسأله مربوط به شورای امنیت سازمان ملل می‌دانند و معتقدند که چون بنا بر قطعنامه 1999 این شورا، کوسوو زیر نظر و با حضور 16000 نیروی سازمان ملل اداره می‌شود لذا هاشم تاچی حق اعلام استقلال و کشورهای اتحادیه اروپا نیز حق به رسمیت شناختن کوسوو مستقل را ندارند. به همین سبب روز گذشته نماینده صربستان و روس‌ها تقاضای نشست اضطراری شورای امنیت را کردند که پس از دو ساعت مذاکره به خاطر اختلافات شدید اعضاء و به بهانه نبودن مترجمان شورای امنیت، جلسه موقتاً تعطیل شد.

روس‌ها که از اوج‌گیری مجدد حرکت استقلال‌طلبانه در جمهوری چچن نگرانند به بهانه حمایت از صرب‌ها با استقلال کوسوو مخالفت می‌کنند. در رابطه نسبتاً تیره مسکو با ناتو و اتحادیه اروپا و آمریکا مسأله کوسوو به عنوان یکی دیگر از موارد مورد اختلاف تلقی می‌شود. نکته جالب اینکه اتحادیه اروپا و بخصوص فرانسویان که در جریان جنگ‌های بوسنی هرزگوین با صرب‌ها و کرواتها از صرب‌ها حمایت می‌کردند این بار تقریباً یک پارچه به حمایت از استقلال کوسوو پرداخته‌اند و انتظار می‌رود در نشست امروز وزرای خارجه اتحادیه اروپا که در بروکسل تشکیل می‌شود وزرای خارجه اتحادیه، کوسوو مستقل را به رسمیت بشناسند.

رئیس‌جمهور آمریکا نیز که در آفریقا به سر می‌برد از قولی که نخست‌وزیر کوسوو برای حمایت از صرب‌تبارهای شمال کوسوو داده است اظهار خوشحالی کرده، گفته است که صربستان با استقبال از استقلال کوسوو می‌تواند وارد خانواده اتحادیه اروپا گردد.

جمعیت دومیلیونی کوسوو که در ده سال گذشته عملاً زیر قیمومیت سازمان ملل قرار داشته‌اند در حال حاضر با مشکلات عدیده‌ای درگیرند. تقریباً نصف جمعیت این کشور جدید بیکارند و اختلافات قومی پنهان در این جمهوری جدید بگونه‌ای است که به قول ولادیمیر پوتین از سرگیری «اختلافات منجمد شده» وجود دارد.

صربستان که در سه دهه گذشته کوچک و کوچک‌تر شده است با از دست دادن کوسوو در واقع شاهد به خاکستر نشستن شعله هیجانات صربستان بزرگ می‌باشد که در سال 20ـ 1919 زیر نام پادشاهی صربستان تشکیل شد. با این حال مسئله کوسوو یک واقعیت تاریخی است که نه اتحادیه اروپا و آمریکا آن را ایجاد کرده‌اند و نه آلبانی‌تبارهای علاقه‌مند به استقلال آن را به عنوان یک کشور بازیچه در دست اتحادیه اروپا تلقی می‌کنند.

سرزمین کوسوو در سال 1889 توسط امپراطوری عثمانی و به دنبال شکست تاریخی صربها فتح شد و از آن زمان مسلمانان در این منطقه از شبه‌جزیره بالکان ساکن شدند. در سال 20ـ 1919 نیز که امپراطوری عثمانی در جنگ جهانی اول شکست خورد متصرفات آن بین دولت‌های پیروز در جنگ تقسیم شد و پادشاهی صربستان مرکب از بوسنی هرزگوین، کرواسی، اسلوونی و چند منطقه دیگر تشکیل شد که در نتیجه 400 هزار آلبانی‌تبار مسلمان زیر سلطه صرب‌ها قرار گرفتند.

از زمان تشکیل پادشاهی جدید صربستان آلبانی‌تبارهای کوسوو با سلطه صرب‌ها مخالف بودند و در فاصله 1920 تا جنگ دوم جهانی همواره مردم کوسوو با صرب‌ها درگیری داشتند. در جنگ دوم جهانی همواره مردم کوسوو با صرب‌ها درگیری داشتند. در جنگ دوم جهانی کوسوو به کشور آلبانی ملحق شد لیکن پس از پایان جنگ و قدرت گرفتن مارشال تیتو که خود یک کروات بود فشار بر مردم کوسوو افزایش یافت. در سال 1974 کوسوو اعلام استقلال کرد لیکن بجز آلبانی، کشور دیگری آن را به رسمیت نشناخت.

مارشال تیتو در سال 1967 از کوسوو دیدن کرد و به مردم آن خودمختاری اعطا کرد لیکن پس از فروپاشی اتحاد شوروی و تقسیم شدن یوگسلاوی، اسلوبودان میلوسویچ رئیس‌جمهور صربستان خودمختاری کوسوو را لغو کرد و نیروهای صرب را برای سرکوب مردم کوسوو به این ایالت آلبانی‌تبار گسیل داشت و نهایتاً در سالهای 1990 که کشتار مردم کوسوو توسط نیروهای مهاجم صرب شدت گرفت نیروهای ناتو به صربستان و نیروهای صرب در کوسوو حمله کردند و پس از اینکه صربها مجبور به خروج از کوسوو شدند چریک‌های آلبانی‌تبار کوسوو نیز تن به خلع ‌سلاح دادند و 16000 نیروی سازمان ملل اداره کوسوو را به ‌عهده گرفتند. در آن زمان جبهه آزادیبخش کوسوو ابتدا رهبری حرکت استقلال‌طلبانه را به مردی میانه‌رو سپرد لیکن در سالهای اخیر هاشم تاچی که رهبر نظامی کوسوو بود طرفداری خود را از استقلال کوسوو اعلام و در انتخابات سال گذشته با شعار کوسوو مستقل وارد مبارزات انتخاباتی شد و مردم به او رأی دادند.

نخست‌وزیر کوسوو با اعلام رسمی استقلال کوسوو در واقع به شعار انتخاباتی خود جامه عمل پوشاند و مردم کوسوو را به آرزوی دیرینه خود رساند.

هر چند هنوز نمی‌توان به قطع و یقین مسیر حوادث آینده را پیش‌بینی کرد لیکن اگر قرار باشد دولت مستقل کوسوو در جامعه جهانی پذیرفته شود باید از حرکت‌های افراطی پرهیز کند. مردم کوسوو باید با درک واقعیت‌ها و خطرهای موجود به استقبال آینده بروند. جملات روز گذشته نخست‌وزیر صربستان که «نسل‌های آینده صرب هرگز یک کوسووی مستقل را نخواهند پذیرفت»‌ نشان از چالشی دارد که مردم کوسوو با آن درگیر خواهند بود.