اوپک غلات، ایدۀ جدید روس‌ها

ترجمه: نیلوفر انسان

هنوز چند ماهی از ایده روس‌ها برای تشکیل اوپک گازی نگذشته است که کرملین پیشنهاد تشکیل اوپک غلات را مطرح کرده است و افزایش شدید و بی‌سابقۀ قیمت انواع غلات در بازارهای جهانی، روسیه را بر آن داشته است تا پیشنهاد تشکیل اوپک غلات را مطرح کند. روسیه که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات جهان به شمار می‌رود، خواستار تشکیل سازمان کشورهای صادرکنندۀ غلات شده است. آرکادی زلوچفسکی رییس‌ اتحادیۀ غلات روسیه در این باره می‌گوید: «اوپک نفت بیش‌تر به فکر حفظ منافع کشورهای تولیدکننده است ولی اوپک غلات بیش‌تر منافع مصرف‌کنندگان را مدنظر خواهد داشت.

اگر چه طبق پیش‌بینی سازمان خوار و بار جهانی، میزان تولیدات غلات در سطح جهانی طی سال 2007 با 8/4 درصد افزایش نسبت به سال 2006 به 626 میلیون تن خواهد رسید اما طی ماه‌های اخیر وقوع سیل و توفان در استرالیا، آمریکای شمالی و مشکلات حمل و نقل در اروپا موجب رشد فزاینده قیمت غلات شده است. بیش‌تر کشورهای صادرکننده غلات در جهان برنامه‌های بسیار گسترده و منسجمی برای افزایش سطح تولیدات و بالابردن توان صادراتی خود طی سال 2006 در نظر گرفته‌اند که بی‌شک زمینه را برای افزایش پنج درصدی بازده تولیدات غلات در سال جاری فراهم خواهد کرد. در گزارش سازمان خواروبار جهانی (FAO) آمده است؛ طی سال 2007 میزان تولیدات برنج در سطح جهان با سه میلیون تن افزایش نسبت به سال 2006 به 423 میلیون تن خواهد رسید. با توجه به کاهش شدید ذخایر جهانی غله، تولید کنونی به هیچ‌وجه جوابگوی تقاضا نخواهد بود زیرا میزان ذخایر جهانی غلات هم‌اکنون به پایین‌ترین میزان خود طی دو دهۀ اخیر رسیده است. براساس این گزارش، قیمت جهانی انواع غلات طی سال‌های 2006 و 2007 به شدت افزایش داشته است و این روند طی سال 2008 نیز ادامه خواهد داشت. فائو همچنین نسبت به کمبود مواد غذایی به ویژه غلات در 33 کشور جهان و وقوع قحطی در این کشورها هشدار داده است. هوای بسیار گرم و خشک 40 کشور جهان را با بحران غذایی مواجه کرده است. هوای بسیار گرم و خشک تاثیر زیادی بر تولید گندم در استرالیا، آرژانتین و برزیل داشته است و هوای خشک‌تر از معمول در بخش‌هایی از جنوب آسیا نیز نگرانی‌ها در خصوص تولید این محصول را افزایش داده است. فائو سال قبل مجبور شد پیش‌بینی قبلی خود برای تولید جهانی غلات را هشت میلیون تن کاهش داده و به دو هزار و 13 میلیون تن برساند که 1/6 درصد کم‌تر از سال 2005 بود. بنابر اعلام این سازمان در حال حاضر 24 کشور آفریقایی به کمک فوری احتیاج دارند، زیرا بحران‌های اقتصادی، درگیری‌های مسلحانه و شرایط آب و هوایی بد وضعیت معیشتی آن‌ها را با مشکل مواجه کرده است و مردم در فقر شدید به سر می‌برند. در کشورهایی هم‌چون اتیوبی، سومالی، کنیا و جیبوتی باران‌های اخیر وضعیت مناطق زیر کشت را بهبود بخشیده اما هم چنان قریب به هشت میلیون نفر از تاثیرات خشکسالی در رنج هستند. شمار افرادی که در خطر فقر قرار دارند در حال رسیدن به مرز 16 میلیون نفر است. در آسیا کشورهایی همچون مغولستان و تیمور شرقی به کمک فوری احتیاج دارند و تولید غلات درکره، نپال، بنگلادش، عراق و افغانستان کاهش زیادی خواهد داشت.

تولید جهانی گندم

بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، تولید جهانی گندم با افزایش 11 درصدی نسبت به سال گذشته میلادی از 670 میلیون تن تا سال 2016 فراتر می‌رود. تولید جهانی غلات درشت با رشدی سریع نسبت به تولید جهانی گندم با افزایش 22 درصدی نسبت به سال 2006 به 2/1 میلیارد تن در سال 2016 می‌رسد. در راستای پیش‌بینی‌های انجام شده، تجارت کلی گندم با افزایش 20 میلیون تنی نسبت به سال 2006 به 128میلیون تن تا سال 2016 خواهد رسید. تقریبا نیمی از این رشد از جهشی بزرگ در صادرات استرالیا ناشی می‌شود بر این اساس صادرات گندم این کشور در سال 2016 از 19 میلیون تن خواهد گذشت. صادرات گندم در برخی کشورهای بزرگ‌ تولید‌کنندۀ این محصول مهم از قبیل کشورهای اروپایی، روسیه، اکراین و آرژانتین روندی صعودی طی خواهد کرد. در سال‌های آینده در کنار چین، برزیل، مصر، نیجریه و پاکستان، کشور هند تحت عنوان یک واردکنندۀ بزرگ در سطح جهان باقی‌می‌ماند. تجارت کلی در زمینۀ غلات با 12 میلیون تن افزایش نسبت به سال گذشته میلادی به 124 میلیون تن تا سال 2016 خواهد رسید. اکراین با رشد 8/2 میلیون تنی صادرات خود، این میزان را تا پایان مدت زمان اجرای پروژه به 1/9 میلیون تن افزایش خواهد داد. کشورهای آرژانتین و برزیل اقدام به گسترش صادرات غلات درشت خود، به ترتیب تا 6/3 و سه میلیون تن کرده‌اند. یک سوم از رشد تجاری کنونی از افزایش واردات در چین ناشی می‌شود. در این راستا این کشور تصمیم به تبدیل به یک شبکۀ واردکننده غلات درشت گرفته است. بر این اساس واردات غلات درشت چین تا سال 2016 به بیش از هفت میلیون تن خواهد رسید. افزایش شدید قیمت‌ها در بازار جهانی غلات و دانه‌های روغنی در طی ماه گذشته تا حدی که این قیمت‌ها به سطح قیمت‌های سال 96-1995 رساند، منعکس‌کنندۀ افزایش نگرانی‌های جهانی در ارتباط با عرضۀ جهانی این محصولات خصوصا محصول گندم است. محرکه اصلی افزایش قیمت گندم و سایر غلات در بازار جهانی وخیم شدن وضعیت محصول گندم در کشور استرالیا بود که دچار بدترین خشکسالی طی 100 سال اخیر شده است و البته زمینه دیگر این نوسان‌ها در بازار، کاهش پیش‌بینی‌های انجام شده در ارتباط با میزان ذخایر گندم در جهان بوده است. در حالی که افزایش قیمت‌ها احتمالا به دلیل تقاضای جیره‌بندی خصوصا در بخش محصولات خوراک دام بوده است عرصۀ بازار فورا به دلیل آهسته شدن تحویل محصول کشاورزان که خود به دلیل ترس از خطرات بازار است، محدود شده است. قیمت‌های صادراتی گندم در این ماه بین 20 تا 30 دلار افزایش داشته است که پاسخ و نتیجۀ تمام نگرانی‌ها در ارتباط با عرضۀ جهانی این محصول به دلیل وضعیت وخیم ایجاد شده در استرالیا بوده است. در این مسیر سخت‌گیری‌های اعمال شده از طرف بعضی کشورها نیز مزید بر علت شده است. برخی کشورها در بازار داخلی خود قوانینی را اعمال نکرده‌اند که از آن جمله می‌توان به افزایش قیمت داخلی و ایجاد محدودیت‌های صادراتی اشاره کرد که نمونه بارزان کشور راکراین در اعمال سهمیه‌بندی در صادرات گندم است. همچنین برخی از کشورهای واردکننده نیز به منظور تامین مطمئن ذخیره غذایی و عرضۀ غلات اقدام به خریدهای سنگین از بازار جهانی کرده‌اند که این مساله نیز در افزایش قیمت‌ها تاثیر بسزایی داشته است. از جمله این کشورها کشور مصر را می‌توان نام برد.

تولید سوخت‌های سازگار با محیط‌زیست از غلات

نکتۀ قابل ملاحظه دیگر در تولید جهانی غلات استفاده از آن در تولید سوخت‌های سازگار با محیطزیست است. ایالات‌متحدۀ آمریکا با رشد دو برابری بهره‌برداری از غلات برای تولید سوخت‌های زیستی این کشور در مقایسه با میزان آن در سال 2006 به بزرگ‌ترین تولیدکنندۀ اناتول ساخته شده از غلات در سطح جهان تبدیل شد. اتحادیۀ اروپا نیز به افزایش بهره‌برداری از گندم برای تولید سوخت‌های زیستی این منطقه از 4/1 میلیون تن در سال 2006 به 18 میلیون تن در سال 2016 خواهد پرداخت. روند استفاده از سوخت دیزلی زیستی و اتانول در اتحادیۀ اروپا رویه افزایش است. بر اساس پیش‌بینی‌های صورت گرفته، سهم استفاده از سوخت زیستی درمصرف کلی سوخت مورد استفاده در حمل و نقل از 3/3 درصد در واحد انرژی (پایین‌تر از پیش‌بینی 75/5 درصدی اتحادیه اروپا تا سال 2010) فراتر نخواهد رفت. تولید سوخت دیزلی زیستی به علت سودآوری پایین ناشی از هزینه‌های بالای بورس مواد غذایی (Feedstock) محدود باقی‌می‌ماند. در راستای توسعۀ تولید اتانول در آمریکا و استفادۀ همزمان از ذرت 110 میلیون تن یا 32 درصد تولید ذرت سال 2016 خواهد بود. این در حالی است که تا سال، 2012 5/7 میلیارد گالن یا 4/28 میلیارد لیتر اتانول تولید خواهد شد که 6/4 درصد از کل تقاضای مصرف بنزین را تشکیل می‌دهد. همچنین تا سال 2020 میلادی، تحت سیاست انرژی برای کشورهای اروپایی (27ـ EU)، اتحادیۀ اروپا متعهد به افزایش انرژی قابل بازیافت تا 20 درصد از منابع انرژی اولیه شده است در این راستا این اتحادیه عهده‌‌دار گسترش بازدهی انرژی تا 20 درصد و افزایش راندمان سوخت دیزلی در بین سوخت‌های حمل و نقل به شیوه‌ای مستمر تا 10 درصد شده است.