انتقال آرام قدرت در ایروان
هرمز برادران
رقابت 9 کاندیدای مدعی ریاست جمهوری ارمنستان پس از حدود یک ماه جدال لفظی امروز وارد مرحله نهایی شده و کاخ ریاست جمهوری ایروان مهیای استقبال از رهبر جدید این کشور میشود.
سرژ سارکیسیان نخستوزیر و لئون ترپطروسیان رئیسجمهور سابق دو قطب برجسته این مبارزات هستند که طی ماههای اخیر گرداننده داغترین فستیوال تبلیغاتی رقابتهای انتخاباتی ـ البته علیه یکدیگر ـ بودهاند. از آنجا که طبق قوانین ارمنستان روبرت کوچاریان نمیتواند برای سومین بار متوالی بر کرسی ریاست جمهوری تکیه دهد سارکیسیان به نمایندگی از طیف حاکمان کنونی وارد عرصه شده و به احتمال قریب به یقین جانشین کوچاریان خواهد شد. اما او افزون بر ترپطروسیان باید با 7 کاندیدای دیگر زورآزمایی کند. واهان هووهانیسیان معاون پارلمان از حزب فدراسیون انقلابی ارمنستان، ارتور باگداساریان رئیس سابق پارلمان از حزب حکومت قانون، آرتاشس کگامیان از سوی حزب اتحاد ملی، تیگران کاراپتیان نماینده حزب خلق، وازگن مانوکیان از اتحادیه دموکراتیک ملی، آرام هاروتیونیان از حزب آشتی ملی و ارمان ملیکیان دیگر کاندیداها هستند.
اما عرصه در اختیار 4 کاندیدا، سارکیسیان، ترپطروسیان، هووانیسیان و با گداساریان است و دیگران امیدی به کسب درصد قابل توجهی از آمار ندارند. به نظر نمیرسد که هیچ یک از این کاندیداها 50 درصد لازم آرا برای پیروزی را به دست آورند. بدین ترتیب نتیجه این رویارویی در مرحله دوم مشخص خواهد شد که به احتمال زیاد در آن مرحله دوم سارکیسیان و ترپطروسیان به رقابت پرداخته و پیروز نهایی نخستوزیر خواهد بود. کاندیداها در این دوره برنامههای سیاسی منسجمی ارائه نکردند و درباره مسائل مهم سیاست خارجی نظیر مناقشه ناگورنو ـ قرهباغ و روابط پرتنش ارمنستان و ترکیه، طرحهای بکری نداشته و به آنها اهمیت چندانی ندادند. با این حال، آنان موضوعات داخلی را به کانون وعدههای انتخاباتی خود کشاندند و بر محورهایی نظیر بهبود رفاه مردم، توسعه اقتصادی و حاکمیت قانون از جمله مبارزه با فساد تأکید کردند. همه این مسائل در دایره گستردهتری از تاخت و تاز کاندیداها به ویژگیهای شخصیتی یکدیگر قرار گرفت و سارکیسیان و ترپطروسیان دو چهره مطرح این شیوه مبارزه بودهاند.
در پائیز 2007 ترپطروسیان اولین رئیسجمهور ارمنستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق وارد ماراتن رقابت ریاست جمهوری شد و در مسیر سارکیسیان به سوی ریاست جمهوری مانعی بزرگ ایجاد کرد، ورود ترپطروسیان پویایی تبلیغاتی مبارزات را تشدید کرد اما وی تاکنون نتوانسته بلوکی مستحکم از اپوزیسیون در مقابل سارکیسیان و حزب متبوعش «حزب جمهوریخواه ارمنستان» ایجاد کند. با این حال زمینهای فراهم شده است که وی در سالیان آینده حضور سیاسی قدرتمندی در ارمنستان پیدا کند و به چالشی طاقتفرسا برای گروه حاکم تبدیل شود. این اندوخته ارزشمندی است که ترپطروسیان میتواند برای تعیین جایگاه تازه اپوزیسیون در ارمنستان به این امیدوار باشد.
اما حمایت کوچاریان و پشتیبانی دو حزب بزرگ پارلمان ـ حزب جمهوریخواه (65 کرسی از 131 کرسی پارلمان) و حزب ارمنستان شکوفا (25) ـ از سارکیسیان عملاً از مدتها پیش کرسی ریاست جمهوری را برای وی رزرو کرده است و ترپطروسیان تنها میتواند به ایجاد حلقهای مردمی در اطراف خود برای تأثیرگذاری در رخدادهای سیاسی آینده ارمنستان اکتفا کند.
ترپطروسیان در سپتامبر 2007 با حمله به سوابق و تا حدودی شیوه حاکمیت رهبران کنونی ارمنستان بازگشت خود را اعلام کرد. او کوچاریان و سارکیسیان را بخشی از سیستم جانی ارمنستان نامید که دستگاه امنیتی، نظام قضایی و رسانههای الکترونیک را تحت سیطره خود گرفته و «فضایی از رعب و وحشت» آفریدهاند.
دو رقیب اصلی انتخابات به جای ترسیم دیدگاهی واقعگرایانه از آینده بر گذشته یکدیگر تمرکز کردهاند که علت اصلی آن رویکردهای دوران ریاست جمهوری ترپطروسیان و نارضایتی مردم و رهبران سیاسی از سیاستهای پیشین اوست. حتی سایر رهبران و کاندیداهای اپوزیسیون مانند مانوکیان، کگامیان و هووانیسیان خصومتهای شخصی با وی ندارند و احتمال نمیرود که در صورت کشیده شدن انتخابات به دور دوم از او حمایت کنند.
ترپطروسیان درصدد بوده ثابت کند که وی نسبت به کوچاریان و سارکیسیان رهبری موفقتر بوده است. اما همتایانش دوران حکومت وی در اوایل دهه 1990 را خوب به خاطر دارند. وی در آن سالها، تحت فشار غرب حاضر بود که در مورد مناقشه قرهباغ و روابط با ترکیه مصالحه کند. اما از آنجا که چنین رویکردی در ارمنستان نابخشودنی است. سرانجام مجبور به استعفا شد. او در قبال روسیه نیز که روابط خوبی با ارمنستان دارد چندان گشادهرو نیست و ممکن است در صورت اتخاذ سیاستهای گرایش به غرب، ارمنستان را به سرنوشت گرجستان یا اوکراین دچار سازد. ترپطروسیان در سالهای زمامداریاش تمام مدارس روسی را تعطیل کرد و در این رقابتها نمیتواند امیدی به حمایت روسیه و روسگرایان داشته باشد. نیمی از رأیدهندگان میگویند که حاضر نیستند تحت هیچ شرایطی به او رأی دهند و عموم نظرسنجیها نشان میدهد که وی احتمالاً با 7 درصد آرا تنها به جایگاه سوم دست خواهد یافت.
با توجه به چنین موضوعاتی است که ترپطروسیان به هدفی آسان برای سارکیسیان مبدل شده است. موفقیتهای اقتصادی گروه کوچاریان باعث شده تا سارکیسیان اهرم قویتری برای دست یازیدن به قدرت داشته باشد. حدود 10 سال پیش که تیم کوچاریان میراث ترپطروسیان را صاحب شد ارمنستان در وضعیت نامطلوبی قرار داشت و این کشور از بیثباتی اقتصادی، نبود برق و مشکلات سرما در فصل زمستان رنج میبرد. اما ارمنستان امروز با آن که منابع انرژی و سایر منابع قابل توجه طبیعی ندارد، به یکی از پویاترین اقتصادهای منطقه مبدل شده است. سال گذشته رشد اقتصادی این کشور 6/13 درصد بود که جزو سریعترین نرخهای رشد در دنیاست. در سال 2007 متوسط درآمد مردم 7/24 درصد رشد یافت و تورم از نرخ 6 درصد تجاوز نکرد.
به یمن عملکرد کوچاریان و متحدش سارکیسیان ایروان به جایگاه امنی برای سرمایهگذاری در قفقاز مبدل شده است و حتی برخی تحلیلگران بر این باورند که سارکیسیان با اتکا به این موفقیتها نیازی به تدوین سناریوهای بلندپروازانه انتخاباتی ندارد. با این حال او در سفر به مناطق مختلف کشور وعده داده شبکه گازرسانی و راهسازی را گسترش داده و وضعیت مسکن را سامان دهد و فقر را ریشهکن سازد. وی سند کوتاه و موجزی درباره وعدههای انتخاباتیاش تهیه کرده و تقویت حاکمیت و بهبود اصول عدالت را نوید داده است. آنچه که وزنه او را در مقابل ترپطروسیان سنگینتر میکند سوابقی است که هموطنانش میتوانند آنها را در صدر کارنامه وطنپرستیاش قرار دهند. سارکیسیان پیش از ورود به دولت در پستهای متعدد نهادهای امنیتی فعالیت کرده و نامش با پیروزیهای متعدد در مناقشه قرهباغ پیوند خورده است.
پیروزی نهایی سارکیسیان از هماکنون رقم خورده است مگر آن که در آخرین روز معجزهای رخ دهد. با این حال، وی رقیب قدر دیگری به نام باگداساریان دارد. وی رئیس پارلمان است اما به تازگی از بدنه دولت جدا شده و به غرب متمایل شده است. رأیدهندگان بیم آن دارند که در صورت پیروزی وی، این رویکرد، کشورشان را مقهور غرب سازد و ترپطروسیان دیگری در تاریخ این کشور ظهور کند. با توجه به این وضعیت میتوان روحیه روسگرایی را میان مردم ارمنستان مشاهده کرد. اگرچه سیاست خارجی در برنامههای کاندیداها کمرنگ است اما سایه روسیه بر کشورهای انتخاباتی نمایان است. به همین جهت، غرب از هیچ یک از کاندیداها حمایت قاطع نکرده است زیرا در حال حاضر زمینهای برای پذیرش سیاستهای غربگرایانه در میان ارمنیها پدیدار نشده است. پیوندهای محکم ارمنستان و روسیه و مواضع متحد و مشترک آنها بر مسائل منطقهای، مسکو را به انتخاب سارکیسیان و تداوم سیاستهای جاری دولتمردان ارمنی مشتاقتر کرده است.
با همه این براهین نیابد از یاد برد که انحصار رسانههای دیداری و شنیداری در دست حاکمیت ارمنستان سبب شده که فضای تبلیغاتی به سود سارکیسیان باشد. اگرچه رسانههای نوشتاری تا اندازهای مستقل هستند اما نفوذ و اعتبار چندانی در شکلدهی به افکار عمومی ندارند و اپوزیسیون از خروجی رسانهای قوی برخوردار نیست.
هماینک سیاست ارمنستان آماده انتقال قدرت، نه تغییر قدرت، از کوچاریان به سارکیسیان شده است. از زمان استقلال ارمنستان از شوروی سابق، انتخابات نقشی در تغییر رهبری ایروان نداشته است و انتخابات امروز نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود. کوچاریان و سارکیسیان، بویژه پس از بازگشت ترپطروسیان از غیبت 10 ساله در سیاست ارمنستان، اتحاد خود را قویتر کردهاند و طرح نیرومندی برای حفظ قدرت ریختهاند. روال انتقال قدرت در ایروان شباهت زیادی به تغییرات قدرت در کرملین پیدا کرده است در صورت پیروزی سارکیسیان، وی به جای کوچاریان خواهد نشست و کوچاریان نیز نخستوزیر بعدی ارمنستان خواهد شد. درست همانند داستان جابهجایی مدودف و پوتین در کرملین. اما احتمال میرود که این جابهجایی در سالیان آینده توسط ترپطروسیان به چالش کشیده شود و حوزه قدرت این زوج را اندکی محدودتر کند. تحلیلگران پیشبینی میکنند که همزمان با پیروزی سارکیسیان، کاریزمای رقیب نیز دو چندان خواهد شد و این بار عرصه سیاست داخلی ارمنستان شاهد جدالهای شدیدتری خواهد بود. مشاوران ترپطروسیان میگویند که وی در مراکز دولتی و نهادهای دیگر حامیانی دارد که حاضرند در صورت تقلب در انتخابات از دستورات دولتی تمرد کرده و دست به تظاهرات بزنند. وی در کارناوالهای انتخاباتی اخیر، گاهی 10 تا 20 هزار نفر را به تجمعات خود میکشاند که از سال 2003 تاکنون بیسابقه بوده است. در آن هنگام به دنبال انقلاب «گل سرخ» گرجستان اقداماتی برای وقوع انقلابی مشابه در ارمنستان صورت گرفت و اپوزیسیون توانست جمعیت کثیری را در حمایت از این طرح تازه با خود به خیابانها ببرد. اما مقامات دولتی این تظاهراتها را سرکوب کردند و اپوزیسیون در محاق رفت. اکنون که ترپطروسیان بازگشته شاید دولت بار دیگر با خیل عظیمی از مخالفان در خیابانها مواجه شود و اگر میل به انقلابهای رنگی در ارمنستان باقی مانده باشد وی قادر خواهد بود هدایت آن را در دست گرفته و موقعیت سارکیسیان را متزلزل سازد. اما آنگونه که پیداست محور سارکیسیان ـ کوچاریان با ارجاع به سابقه ترپطروسیان و همچنین تجربه پرتنش انقلابهای رنگی در گرجستان و اوکراین این اجازه را نخواهد داد که سرنوشت کشورشان را رو به سوی آیندهای نامطمئن سوق یابد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
