تغییر نقشه استراتژیک جهان با ایجاد اوپک گازی

مونا مشهدی رجبی

در روز دوشنبه هجدهم فوریه سال 2008 میلادی چاکیب خلیل رئیس اوپک و وزیر انرژی کشور الجزایر و عبدالعزیز بوتفلیکا رییس‌جمهور این کشور سفری دو روزه به مسکو انجام دادند تا در مورد ایجاد اوپک‌ گازی با بزرگترین دارنده ذخایر گاز جهان به بحث و گفت‌وگو بنشینند.

در این سفر در مورد قرارداد منحل شده بین شرکت گاز پروم روسیه و شرکت سوناتراچ (Sonatrach) کشور روسیه نیز صحبت شد.

گاز پروم در اوایل سال 2007 میلادی قراردادی با شرکت دولتی الجزایری منعقد کرد که به موجب آن شرکت سوناتراچ در پروژه‌های استخراج گاز گاز‌ پروم مشارکت می‌کرد. اما به دلایل نامعلومی این رابطه گازی در اواخر همین سال قطع شد و طرفین در مورد دلیل قطع شدن رابطه نظری ارایه ندادند.

رئیس اوپک در این سفر با ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور کشور روسیه دیدار و گفت‌وگو کرد. چاکیب خلیل وزیر انرژی الجزایر و رئیس اوپک در مصاحبه‌ای با شبکه خبری رویترز آفریقا گفت: ایجاد سازمانی مشابه اوپک برای گاز با تشکیل جلسات مداوم بین صادرکنندگان گاز متفاوت است. هم ‌اکنون وضعیت بازار به‌ گونه‌ای نیست که بتوان سازمانی مشابه اوپک راه‌اندازی کرد ولی باید برای این کار زمینه‌سازی شود.

در این میان ایران و روسیه که بزرگترین دارندگان ذخایر گازی جهان هستند بر ایجاد این سازمان تاکید دارند و آن را بسیار ضروری می‌دانند. غلامرضا انصاری سفیر ایران در مسکو در ملاقات‌ اخیر خود با ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه بر اهمیت همکاری گسترده‌تر بین کشورهای دارای ذخایر گاز به منظور ایجاد سازمانی مشابه اوپک تاکید کرد.

وی معتقد است تعلل در انجام مطالعات اولیه و ایجاد این سازمان سبب بی‌ثباتی بازار گاز می‌شود که این نه به نفع تولیدکنندگان است و نه برای مصرف‌کنندگان سودآور است. پیش‌بینی می‌شود ایجاد این سازمان حداقل به 20 سال زمان نیاز داشته باشد.

پیشینه طرح

طرح اولیه ایجاد اوپک گازی دو سال قبل و در ششمین جلسه وزرای انرژی کشورهای عضو اوپک توسط ایران ارایه شد. در آوریل سال 2007 میلادی در جلسه‌ای که کشورهای صادرکننده گاز‌ طبیعی در کشور قطر تشکیل داده بودند قرار شد تا مطالعات کارشناسی برای ایجاد این سازمان انجام شود.

اما زمانیکه این طرح عنوان شد با مخالفتهای بسیاری از طرف کشورهای اروپایی و آمریکا مواجه شد. آنها بر این باورند ایجاد این سازمان توسط کشورهایی که مخالف آمریکا هستند سبب می‌شود تا بازار گاز جهان بلوکه شود و قیمت این منبع انرژی در بازارهای غربی افزایش یابد.

یکی از سران اقتصادی آمریکا در این مورد می‌گوید: ایران و ونزوئلا در زمره کشورهایی هستند که تمایلی به دوستی با آمریکا ندارند. از طرف دیگر حضور کشوری مثل روسیه که متمایل به افزایش قدرت خود در جهان و درصدد بازگشت به دوره امپراطوری اقتصادی است نیز می‌تواند جریان ضدآمریکایی را جهت دهد و بر قدرت این بلوک گازی بیفزاید.

آژانس بین‌المللی‌ انرژی در گزارش اخیر خود در ‌مورد ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده‌ گاز نوشت: طرح ایجاد این سازمان نشان‌دهنده خواست کشورهای دارای ذخایر گاز به کنترل قیمت و بازار است.

غرب پیش‌بینی می‌کند بعد از تشکیل این سازمان قیمت هر هزار مترمکعب گاز طبیعی مایع از 265 دلار به 350 تا 400 دلار برسد. آنها بر این باورند ایجاد سازمان ‌کشورهای صادرکننده گاز ‌طبیعی که قویا مورد‌ ‌حمایت روسیه است سبب تغییر نقشه ژئوپولتیکی و استراتژیکی جهان شود و نقش آمریکا در اقتصاد جهان را کمرنگ نماید.

هفتمین جلسه در تابستان 2008 از زمانیکه طرح اولیه ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز ‌طبیعی ارائه شد کشورهای دارای ذخایر گاز جلساتی را تشکیل می‌دهند تا در مورد مسائل مرتبط با تشکیل سازمان با یکدیگر بحث و گفت‌وگو کنند و مشکلات موجود در راه شکل‌گیری این سازمان را برطرف نمایند.

قرار بر این است در تابستان سال 2008 میلادی هفتمین جلسه کشورهای دارای ذخایر گاز در مسکو پایتخت روسیه برگزار شود. مسکو شهری است که به عنوان مقر سازمان کشورهای صادرکننده گاز پیشنهاد شده است. به همین دلیل از نظر شرکت‌کنندگان جلسه ماه ژوئن سال جاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

هم‌اکنون اصلی‌ترین هدف این جلسات افزایش همکاریها بین کشورهای صادرکننده گاز طبیعی و همکاری برای توسعه حوزه‌های گازی در کشورهای گازخیز است. روسیه، ایران، قطر، ونزوئلا، نیجریه و الجزایر که اصلی‌ترین اعضای این جلسات هستند تاکید دارند جلسات را برای توسعه همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه گازی بین کشورهای دارای ذخیره گازی برگزار می‌کنند.

البته برخی از این کشورها از جمله ایران و روسیه اهمیت این سازمان را بسیار زیاد می‌دانند و بر راه‌اندازی آن در مدت زمانی کوتاه تاکید دارند. دیگر کشورها از جمله الجزایر بر این باور هستند که ایجاد این سازمان نیاز به مطالعات بیشتر دارند. چاکیب خلیل رئیس اوپک در مورد ایده ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی می‌گوید: ایده ایجاد سازمانی مشابه اوپک برای صادرات گاز یک ایده نپخته و اولیه است که باید در مورد آن بررسی‌های زیادی انجام شود. جلسات متوالی کشورهای دارای ذخایر گاز به رهبری روسیه برای شکل گرفتن این ایده و تکمیل آن است.