جادوگر لبنان

مجید علیزاده
دانیال بیمن از کارشناسان ارشد مطالعات خاورمیانه مرکز سابان در بنیاد بروکینز از حزب الله به عنوان نقطه دقیق پیوند همه گروه هاى قدرت لینان نام مى برد و این جنبش را تنها جنبش سیاسى نیرومند لبنان مى نامد. تحلیلگر پیشین سازمان سیا ضمن متهم کردن ایران به کمک ۱۰۰ میلیون دلارى سالانه به حزب الله درچارچوب تهیه موشک هاى کروز ، ضمن اشاره به توان جادویى این جنبش ، جایگاه آن را در گفتگو هاى صلح اسرائیل و سوریه و محاسبات سیاسى منطقه انکار ناپذیرمى داند.
حزب الله که به گفته بیمن در دهه ۱۹۸۰ پا گرفت، اکنون به عنوان سازمان بزرگ چریکى ، نقطه پیوند قدرت سیاسى لبنان و تنها جنبش بزرگ سیاسى مى باشد که داراى پایگاه گسترده مردمى است. سازمانى بزرگ با توان بالاى همزیستى سیاسى و انجام فعالیت موثر همزمان در جبهه هاى گوناگون دفاعى ، اجتماعى و سیاسى .
در این راستا حزب الله در تازه ترین بحران داخلى لبنان و به هنگام تلاش سنیوره ، نخست وزیر لبنان جهت رخنه در سیستم داخلى این سازمان وایجاد شکاف در آن ، سبب بروز ترس عمومى از پیدایش دوباره جنگ داخلى شد، با نمایش قدرت به عنوان راهبرد خود در ده ،دوازده سال اخیر ، بار دیگر توان خود را به عنوان جنبش انقلابى به رخ غربگرایان لبنان کشید، سازمانى که ثابت کرده است هرگز نیروهاى خود را علیه هم میهنان لبنانى خود به کار نخواهد گرفت، چراکه با وجود توان بالاى حزب الله در میدان هاى گوناگون لبنان ، این سازمان هرگز از بازوى نظامى خود براى شناسایى و باوراندن خود در اذهان عمومى به عنوان نیرویى برتر بهره بردارى نکرده است.
به دنبال تلاش سنیوره براى شکستن خطوط منسجم حزب الله که به پذیرش ناتوانى دولت در رویارویى با این جنبش انجامید ، بار دیگر این جنبش را به عنوان برترین سازمان در نبردهاى خیابانى و تنها گروه مبارز قابل مقایسه با ارتش مطرح کرد که برخلاف ارتش لبنان داراى پیوند هاى ناگسستنى و محکم درونى است و در صورت بروز نبرد احتمالى میان این دو ، پیامدى جز شکست ارتش رسمى لبنان نخواهد داشت.
از این رو پرستیژ حزب الله به عنوان سازمانى شیعه در لبنان و به ویژه پشتیبانى شیعیان به عنوان اکثریت نسبى با دربرگیرى ۴۰ درصد از جمعیت این کشور و ایجاد بزرگترین پایگاه نیرومند مردمى ، توان بالقوه را به این جنبش داده است. مشکل اساسى این سازمان ، پایه سیستم سیاسى لبنان و سامانه تقسیم قدرت در میان جوامع و گروه هاى گوناگون لبنان بر اساس اجماع سال ۱۹۳۲ و دستیابى همه گروه به برشى از این کیک کوچک ، به عنوان یادگار استعمار فرانسه در این بخش از خاورمیانه است. اجماعى که به دلیل شناسایى مسیحیان به عنوان یک اقلیت و مسلمانان به عنوان اکثریتى نسبى ، هر روز ناکارآمدى خود را به اثبات رسانده است، چرا که جایگاه شیعیان با وجود تشکیل اکثریت نسبى جمعیت لبنان ، در اجماع یاد شده و تقسیم قدرت ، حتى به اندازه اقلیت مسیحیان دیده نشده است. در این چارچوب حتى پس از موفقیت حزب الله در متوقف کردن ارتش اسرائیل درتابستان سال ۲۰۰۶ ، بحث هاى پیرامون نام بردن از نیروهاى این جنبش به عنوان ارتشى مدرن مطرح شد. سازمانى با نیروى شگفت انگیز چریکى و توان ویژه اى در جنگ هاى نامنظم که برخى از کارشناسان حتى به موفقیت این جنبش در عملیات متعارف در صورت حمله به کشور دیگر سخن مى گویند. اعتقاد و باورى که کارشناسان نظامى هرگز به ارتش لبنان ندارند.
از این رو است که این سازمان را به سبب اراده آهنینش ، ابر قدرت جنگ هاى چریکى مى نامند. جنبشى که به دلیل موفقیت هاى روز افزون ، اعتماد به نفس بالا و محبوبیت فزاینده اش هر روز به هواداران و حامیان منطقه اى اش افزوده مى شود. در شرایط کنونى پرسش اساسى تاثیر گفت وگوهایى بر سر حزب الله است که به تازگى به میانجیگرى ترکیه میان اسرائیل و سوریه آغازشده است. در پاسخ باید گفت اگر این پرسش ده سال پیش مطرح مى شد شاید سوریه به عنوان بخشى از توافق خود با اسرائیل فرشته نجات خود را تنها گذاشته و یا حتى ضربه سختى به آن وارد کند.
اما پس از خروج ارتش این کشور از لبنان، سوریه به این جنبش افزون بر نگاه ویژه به عنوان پایگاه نفوذ و حتى جبهه غربى خود در کنترل کردن اسرائیل به عنوان بخش بزرگ رژرفاى استراتژیک خود مى نگرد. از این رو سوریه براى حفظ منافع خود در منطقه به توان این جنبش به ویژه قدرت چریکى در نبرد هاى خیابانى نیاز اساسى دارد. از سوى دیگر با توجه به مشروعیت سیاسى اندک بشار اسد و افزایش محبوبیت سید حسن نصرالله درجهان عرب بر پایه نظرسنجى ها ، اکنون اسد جوان نگاه ویژه اى به این جنبش داشته و حساب خاصى براى استفاده از این محبوبیت جهت افزایش پشتیبانى افکار عمومى جهان عرب باز کرده است.
اما نکته اساسى در روابط سوریه با حزب الله از یک سو و گفت وگوهاى تازه خود با اسراییل از سوى دیگر ، مساله موشک هاى دوربرد و کروز حزب الله و نگرانى روزافزون اسرائیل از احتمال حمله به شهرهایش با استفاده از این تسلیحات است. این مساله زمانى معنا مى یابد که با وجود آرامش نسبى و خفیف موجود کنونى، احتمال روى دادن نبردى دیگر میان دو طرف در آینده اى نزدیک دور از انتظار مى نماید. هر چند که به گفته بتمن حزب الله هرگز آغاز گر این نبرد نخواهد بود.
با این حال به نظر نمى رسد که در گفتگوهاى کنونى ، سوریه بر سر فرشته نجات خود با اسراییل توافق و یا معامله کند. چرا که احتمال خودکشى سیاسى اسد در اثر قرارگرفتن بر سر دو راهى ضربه زدن به مهمترین متحد استراتژیک منطقه اى خود به بهانه ایجاد ثبات در لبنان در راستاى منافع ایالات متحده و جلب اطمینان اسراییل به امید دستیابى به صلح بعید و نابخردانه مى نماید.
هر چند سوریه در نخستین گام از توافق خود با اسراییل با درخواست اخراج رهبر حماس از خاک خود روبرو است. مساله اى که به دلیل مقاومت سوریه در برابر این درخواست ، بازگشت دو طرف به سرخط و پیچیده ترشدن اوضاع را در پى خواهد داشت. سوریه که پس از روابط نسبى حافظ اسد با ایالات متحده در دوره کلینتون ، هم اکنون و به دنبال حمله ایالات متحده به عراق و تبدیل شدن خاک سوریه به پناهگاه فراریان اعضاى حزب بعث عراق و تعبیرآن به حمایت سوریه از تروریسم ، به نقطه انجماد خود رسید ، هم اکنون نگاه خود را به روى کار آمدن دولت تازه ایالات متحده در دى ماه آینده و چگونگى اولویت بندى درسیاست خاورمیانه اى آن دوخته است. جایى که اهمیت شگفت انگیزایجاد ثبات در عراق است.
انجام گفتگوهاى پشت پرده صلح خاورمیانه با سوریه غیر قابل انکار است و موضوع مهم پیش رو دوراهى سیاست خارجى سوریه در مساله توافق و فداکردن حزب الله و یا مدیریت شایسته پارادوکس کنونى است.
از این رو هم اکنون مدیریت روابط سوریه با متحدان خود، به درجه بالایى از حساسیت و نقطه جوش رسیده است که امید مى رود این کشور دست به اقدام نابخردانه درباره برگ برنده اش نزند.