جراحی اقتصادی؛ سیاسی یا کارشناسی؟

گروه اقتصادی: دومین نشست اقتصاددانان با رئیس جمهور، شنبه شب در حالی برگزار شد که به نظر می رسد این جلسه تفاوت های عمده ای با جلسه پیشین داشته است. طبق اعلام بعضی از اقتصاددانان حاضر در نخستین جلسه، بخش عمده از وقت آن جلسه در اختیار مسئولان دولتی بود. در حالی که بر اساس اعلام فرشاد مومنی از اقتصاددانان منتقد دولت در جلسه اخیر، دولتی ها بیشتر از آنکه سخن بگویند <شنونده> بوده اند. از سوی دیگر جلسه قبل به خاطر اظهار نگرانی اقتصاددانان و در واقع به درخواست آنها تشکیل شده بود. اما جلسه دوشب پیش، به دعوت رئیس جمهور و در راستای وعده او برای کسب نظر کارشناسان در خصوص <طرح تحول اقتصادی> برگزار شد. از تفاوت های دیگری که بر این دو جلسه سایه افکندتفاوت موضع گیری مسئولان دولتی نسبت به شرایط اقتصادی کشور بود. سال گذشته و سال قبل از آن بیش از 50 اقتصاددان، شرایط اقتصادی کشور را بحرانی می دانستند و برای انتقال نگرانی خود، به رئیس جمهور نامه نوشتند اما بسیاری از حامیان رئیس جمهور و تعدادی از همکاران او در دولت، با رد وجود بحران اقتصادی، انتقادها را ناشی از حسادت و کوتاه شدن دست بعضی از منتقدان از <رانت > های اقتصادی دانستند!یک سال بعد از آن اتهام افکنی ها، هم اکنون رئیس جمهور و همکاران او با تاکید بر لزوم جراحی اقتصادی، بسیاری از همان منتقدان را به یاری می طلبند تا شاید بخشی از نابسامانیهای اقتصادی برطرف گردد.
هنوز از جلسه شنبه شب، گزارشهای دقیقی در اختیار رسانه ها قرار نگرفته است اما نکته مشترکی که در اظهارات غیررسمی بعضی از حاضران در جلسه وجود دارد، <توجه رئیس جمهور> به اظهارات مدعوین و نیز ایجاد اطمینان توسط صاحب نظران اقتصادی برای یاری رسانی به دولت به محض استمداد مسئولان دولتی بوده است. براساس آنچه توسط دکتر فرشاد مومنی اعلام شده است، در جلسه شنبه شب که در غیاب برخی منتقدان شاخص دولت همچون دکتر محمد خوش چهره برگزار گردید، رئیس جمهور وعده داده است که <قبل از رسیدن به یک جمع بندی پخته و علمی نسبت به این طرح، دست به هیچ اقدامی نخواهد زد.> این در حالی است که رئیس جمهور دو هفته قبل در گفتگوی تلویزیونی، جزئیاتی از طرح خود در خصوص پرداخت یارانه نقدی را به گونه ای مطرح کرد که گویی این مسئله، قطعیت یافته و روش های اجرای آن نیز مشخص شده است. دکتر فرشاد مومنی که در دو سال گذشته از منتقدان اقتصادی دولت بوده است، روز گذشته ضمن استقبال از <شنونده> بودن رئیس جمهور در جلسه شنبه شب، جلسه اخیر را دارای پیشرفت چشمگیر نسبت به جلسه سال گذشته دانست و در عین حال گفت: <احمدی نژاد در سال گذشته به صراحت به اقتصاد دانان وعده داد که یک پاسخ مکتوب به نامه آنها داده می شود و همان جا به مسئولان و دستیاران اقتصادی خود فرمان صادر کرد که حتماً این کار انجام شود، متاسفانه بعد از یکسال، هنوز هیچ پاسخی دریافت نشده است.> نگرانی دیگری که فرشاد مومنی به آن اشاره کرد، میزان پایبندی به قانون و برنامه، در طرح اخیر دولت است: <متاسفانه من اهتمام جدی و اراده مشخصی برای مبنا قراردادن قانون و برنامه، در سخنان رئیس جمهور ندیدم و این نگران کننده است.> مومنی گفت: <جلسه شنبه شب احمدی نژاد با اقتصاددانان نسبت به جلسه سال گذشته دارای پیشرفت چشمگیری بود.>
فرشاد مومنی در گفتگو با خبرگزاری آفتاب، درباره نکات مثبت و ارزشمند جلسه رئیس جمهور با 100 اقتصاددان اظهار داشت: <در این جلسه دوستان دولت کمتر حرف زدند و بیشتر شنونده خوبی بودند.> این اقتصاددان، متعهد شدن احمدی نژاد را از دیگر دستاوردهای این جلسه عنوان کرد و گفت: <استادان محترم دانشگاه ها راجع به خطیر بودن طرح تحول اقتصادی مطرح شده از سوی رئیس جمهور و پتانسیل های بحران آفرینی آن صحبت کردند و احمدی نژاد متعهد شد قبل از اینکه به یک جمع بندی پخته و علمی نسبت به این طرح برسد، دست به هیچ اقدام عملی نزند.> وی ادامه داد: <همچنین شاه بیت نکات ارائه شده از سوی دبیر محترم ستاد تحول اقتصادی دولت این بود که این بار قرار است کار شتابزده و نسنجیده صورت نگیرد.> وی در عین حال گفت: <نگرانی از این بابت که احتمال دور زدن مجلس وجود دارد هم از باب اینکه مجموعه تدابیر و تمهیداتی که در شان یک برنامه حتی کوتاه مدت باشد تاکنون اندیشیده نشده و صرفا آنچه ارائه شده کلیاتی به صورت غیر منسجم و کاملاگزینشی از برخی موضوعات مطرح شده بود.> این اقتصاددان در پاسخ به این سوال که آیا برگزاری چنین نشست هایی را در راستای تبلیغات پیش از موعد برای ریاست جمهوری تحلیل می کنید؟ اظهار داشت: <ما می توانیم گمانه زنی مثبت یا منفی داشته باشیم.> وی ادامه داد: <اگر جلسه سال گذشته را مبنا قرار دهیم ناگزیر به سمت گمانه زنی منفی پیش می رویم به دلیل اینکه تقریبا هیچکدام از تعهداتی که رئیس جمهور در دیدار سال گذشته خود با اقتصادانان انجام داده بود، هنوز محقق نشده است.> وی اظهار داشت: <اگر همچنان با دید مثبت به این مساله نگاه کنیم، در صورت عمل کردن رئیس جمهور به تعهداتی که در این جلسه داشته، یعنی غیر مشارکت جویانه و ناسنجیده عمل نکردن و برای علم منزلت قائل بودن رعایت شود، حتی اگر هدف دولت با انگیزه سیاسی باشد، هیچ اشکالی ندارد.> یکی دیگر از حاضران در جلسه نیز ضمن اظهار امیدواری به نتایج نشست های کارشناسی و مثبت ارزیابی کردن طرح رئیس جمهور اظهار داشت: <به طرح اقتصادی رئیس جمهور، خوش بین هستم اما برخی سیاست گذاریها و عملکرد های قبلی دولت با این بسته سیاستی، تفاهم ندارد و در تضاد است.>
به گزارش فارس، جمشید پژویان اظهار داشت: رئیس جمهور نشان داد پیام استفاده از نظر اقتصاددانان را دریافت کرده و به نظر آنان توجه می کند و احساس شد که دولت در هر مرحله ای بخواهد در جهت سیاستگذاری کارآمد از اقتصاددانان کمک گیرد، مورد استقبال آنان قرار می گیرد.وی افزود: ارزیابی کلی من از این نشست رئیس جمهور و برخی اعضای کابینه با 100 اقتصاددان و اهالی اقتصاد در مجموع خوب بود. پژویان گفت: رئیس جمهور پیام استفاده از نظر اقتصاددانان را دریافت کرده و به نظر آنان توجه می کند و اگر کار مشترک دائمی با صاحب نظران اقتصادی یعنی اقتصاددانان غیر دولتی با دولت انجام شود، به نفع کشور است. پژویان در پاسخ به این پرسش که آیا خود شما و سایر استادان نسبت به طرح تحول اقتصادی رئیس جمهور خوش بین هستید گفت: بله من خوش بین هستم و نظر مثبت نسبت به این طرح دارم که در جلسه نیز اعلام کردم، اما سؤال من این بود که برخی سیاستگذاری ها و عملکرد های قبلی دولت با این بسته سیاستی تفاهم ندارد و در تضاد است. وی افزود: البته سؤال با جزئیات بیشتری در جلسه مطرح شد که تصور من این است که یکی از دلایل پراکندگی ها در سیاست های دولت عدم استفاده از گروه متخصص اقتصاد است. استاد دانشگاه علامه طباطبایی افزود: پیشنهاد بنده در مورد تشکیل کارگروه دائمی از اقتصاددانان به صورت تمام وقت بود، همان گونه که در همه جای دنیا رسم است، رئیس دولت از یک گروه متخصص اقتصاد مستقل و هماهنگ برای سیاستگذاریها استفاده می کند، در کشور ما نیز چنین گروهی تشکیل شود.
یک مقام سابق سازمان مدیریت و برنامه ریزی هم معتقد است برای اجرای طرح تحولات اقتصادی باید بسترهای مناسبی در سطح ملی، استانی و بخشی فراهم شود. با یزید مردوخی – کارشناس اقتصادی و از استادان حاضر در جلسه شنبه شب رئیس جمهور با اقتصاددانان – در گفتگو با ایسنا، فضای جلسه را بسیار مثبت و صمیمانه ارزیابی کرد و گفت: رئیس جمهور وقت بسیار زیادی را به این جلسه اختصاص داد و با دقت، صمیمیت و تفاهم به گفته های اقتصاددانان گوش می کرد. مردوخی با بیان اینکه برخی از اساتید حاضر در جلسه ذهنیت هایی در مورد طرح های اقتصادی دولت داشتند تصریح کرد: با انجام این جلسه ذهنیت ها کاملاروشن شد و احساس شد که دولت در هر مرحله ای بخواهد در جهت سیاست گذاری کارآمد از اقتصاددانان کمک گیرد مورد استقبال آنان قرار می گیرد و امیدواریم چنین جلساتی ادامه داشته باشد. مردوخی تصریح کرد: یکی از کسانی که در این جلسه سوال از رئیس جمهور پرسیده خود من بودم که به مشکلات اساسی تاریخی اقتصاد ایران اشاره و عنوان کردم که برنامه ریزی دقیق برای حل مشکلات لازم است و برای اجرای هرچه بهتر طرح تحولات اقتصادی باید طیف گسترده اقتصاددانان همراه با برنامه ریزی دقیق انجام شود. در همین حال، خبرگزاری های گوناگون بخشی از اظهارات دکتر احمدی نژاد در جلسه با اقتصاددانان را به نقل از دفتر امور رسانه های ریاست جمهوری، منتشر کردند.
براساس گزارش منتشره، احمدی نژاد در این جلسه نیز به انتقاد از برخی دیدگاهها نسبت به دولت خود پرداخت و با رد برخی ادعاها مبنی بر اینکه دولت به تئوریهای اقتصادی، اعتقادی ندارد و اقدامات دولت، غیرعلمی و غیر کارشناسی است گفت: کسانی چنین ادعاهایی را مطرح می کنند که از پاسخ به ایرادات دولت درباره تئوری های مطرح شده از سوی خودشان عاجزند؛ و الابنده همان مفاهیم کلیدی علم اقتصاد را با زبان عامه مردم مطرح می کنم و به آن پایبندم. رئیس جمهور همچنین در پاسخ به سخنان یکی از اساتید دانشگاه مبنی بر اینکه دولت بهتر است به خاطر وسعت و گستردگی طرح تحول بزرگ اقتصادی تنها بخشی از آن را به مرحله اجرا درآورد خاطرنشان کرد: دولت نگاه کوتاه مدت به این طرح ندارد؛ ضمن اینکه اگر یکی از اشکالات را اصلاح کنیم، بقیه ایرادات اقتصادی آثار تحول ابتدایی را نیز از بین خواهد برد و آن را بی نتیجه می کند.
به گزارش فارس احمدی نژاد در این نشست مشترک که به مدت 5/3 ساعت برگزار شد و بیش از 100 اقتصاددان برای تبادل نظر و ارائه دیدگاه ها و پیشنهادات خود در خصوص طرح تحول بزرگ اقتصادی به نهاد ریاست جمهوری آمده بودند، خواستار همدلی و همراهی صاحب نظران اقتصادی شد. در ابتدای این نشست شمس الدین حسینی دبیر کارگروه تحول اقتصادی ،جزئیات این طرح را برای حاضران تشریح کرد و سپس شماری از اساتید دانشگاه در سخنانی دیدگاه ها، نظرات و پیشنهاد های خود را از نحوه اجرای طرح تحول اقتصادی بیان کردند. اغلب اساتیدی که در جایگاه سخنرانی قرار گرفتند، بر ضرورت و لزوم اجرای طرح تحول اقتصادی برای اصلاح ساختارهای معیوب تاکید کردند. دقت در چگونگی هدفمند کردنیارانه ها به عنوان امری حساس و ظریف، عجله نکردن در اجرای اصلاحات ساختاری، استفاده از پتانسیل های علمی کشور در عرصه اقتصاد، حذف یا ادغام نهادها و ارگان های موازی، شناسایی و اصلاح برخی قوانین متناقض، شناسایی اولویت ها، مشارکت دادن دانشجویان دکترا و کارشناسی ارشد در ترسیم و اجرای طرح، کنترل و مبارزه با فساد، توجه به اقتصاد اسلامی، توانمند سازی بخش خصوصی و بهره گیری از مشاوران قوی اقتصادی از سوی رئیس جمهور، از جمله پیشنهادات و مواردی بود که در این نشست توسط شماری از اساتید و صاحب نظران مطرح شد. احمدی نژاد با اشاره به اظهارات یکی از مدعوین مبنی بر اینکه زمان برای دولت به منظور اجرای اصلاحات ساختاری کم است تصریح کرد: دولت معتقد است برای خدمت و رفع موانع رفاه و آسایش مردم حتی نباید یک روز تعلل کرد؛ چراکه هر چه زمان می گذرد، هزینه و تبعات اصلاح ساختارها افزایش می یابد.بنابراین حتی اگر یک روز از عمر دولت باقی مانده باشد و احساس شود که اصلاحاتی به نفع مردم است، قطعاً این اقدام را عملی خواهد کرد. رئیس جمهور با تاکید بر اینکه دولت به هیچ عنوان به دنبال بهره برداری سیاسی از اقدامات خود نیست، گفت: دعوت من از شما برای تبادل نظر درباره طرح تحول بزرگ اقتصادی یک دعوت اعتقادی است و برای این است که چنانچه بعضاً ایراداتی در طرح وجود دارد، اصلاح و یکبار برای همیشه یک طرح جامع و ریشه ای برای اصلاح ساختارهای معیوب اقتصادی کشور تدوین شود.
من با این دعوت، تکلیف و وظیفه خود را نزد خدای متعال و مردم انجام دادم. درهمین رابطه امین حسین رحیمی نماینده ملایر ، در ارزیابی از طرح تحولات اقتصادی گفت: در حال حاضر دولت اعلام کرده، قصد دارد این جراحی اقتصادی را انجام دهد که همین اعلام آمادگی دولت، یک جرات و جسارتی است که در یک حدی فعلابه وجود آمده است و همین اندازه هم قابل تحسین است؛ چون این کار از همان کارهایی است که اگر کسی دغدغه انتخاب شدن مجدد را داشته باشد، از این کارها انجام نمی دهد. رحیمی افزود: این جراحی صد درصد به مصلحت مردم است، ولی چون یکبار تورمی ایجاد می کند در ابتدای کار، ظاهر آن این است که می تواند به ضرر مردم باشد. اگر در این جراحی دقت لازم صورت نگیرد، ممکن است حال اقتصاد بیمار بدتر شود؛ لذا این مسئله کار کارشناسی دقیقی طلب می کند. فرهاد تجری نماینده قصر شیرین نیز در ارزیابی از طرح تحول اقتصادی دولت گفت: سازمان های مختلف، برنامه های مختلف اقتصادی و توجیهی خود را دارند و هرکس هم به فراخور آن مجموعه خود به مسائل تقریبا بخشی نگاه می کند و متاسفانه کلان نگری فعلادر بدنه دولت وجود ندارد و این هم به دلیل حذف سازمان مدیریت و برنامه ریزی است. وی افزود: یقینا طرح تحول اقتصادی یک روزه و دو روزه انجام نمی شود و یک مسئله زمان بر است. کسی که قرار است برنامه ای ارائه دهد، قطعا بایستی از قبل کار مطالعاتی آن را انجام داده و فرصت زمان لازم برای اجرای آن را نیز داشته باشد و رایزنی های لازم را با قوای دیگر خصوصا قوه مقننه برای تصویب قوانین راهبردی و کلان داشته باشد و بعد به ارائه برنامه بپردازد. تجری با اشاره به مدت زمان باقیمانده تا اتمام کار دولت نهم تصریح کرد: در این مدت کم چگونه دولت می خواهد برنامه ای در این حد عظیم ارائه دهد؟ لذا ممکن است این مسئله کاربرد مقطعی و زمانی داشته باشد. همچنین این امر ممکن است در مقطعی، نقدینگی مردم خصوصا قشر آسیب پذیر را زیاد کند و یک رضایت مقطعی و نسبی مردمی ایجاد شود ولی در بلندمدت تبعات ویرانگر آنبه لحاظ عدم فراهم بودن بستر لازم نظیر اعتراضات صنفی اجتماعی و ... در آینده مشخص می شود.
به گفته او، درشرایط فعلی اقتصاد ما و با وجود مواجه بودن تمام وزارتخانه ها با کمبود بودجه و فشارهای اقتصادی و مسئله خشکسالی و مسئله تحریم ها در این مقطع، ریز کردن برنامه های کلان اقتصادی ، یک خودزنی اقتصادی و کار ناسنجیده و غیرکارشناسی است؛ لذا بنده اعتقادی به این قضیه ندارم.