نگاه‌های خوب و بد به فعالیت‌های حزبی

گروه سیاسی: بسیاری از نمایندگان مجلس هفتم نشان داده‌اند که بدون رودربایستی می‌گویند که به الزامات نظام حزبی دلبستگی ندارند و مجلس هفتم نیز خارج از چنین ساز‌و‌کاری تشکیل شده است وضعیت در این مجلس به شکلی است که بسیاری از نمایندگان غیر حزبی بودن را افتخار خود عنوان می‌کنند و از هرگونه وابستگی حزبی تبری می‌جویند. با این حال، کمتر می‌توان نماینده‌ای یافت که به صراحت اصل نظام حزبی را زیر سوال ببرد و ویژگی‌های مثبت آن را انکار کند. اما در مقابل انتقاد از حواشی و تبعات خاصی از کارکرد‌های احزاب ایرانی، جایگاه ویژه‌ای در سخن آنها دارد. به عنوان نمونه محمد سعید انصاری نماینده آبادان چنان دیدگاه منتقدانه‌ای نسبت به احزاب دارد که آنها را در ایام غیر از انتخابات مرده می‌داند.
وی که عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس است، معتقد است کار مردم بهتر از احزاب است و مردم تحلیل‌های احزاب را قبول ندارند. انصاری می‌گوید: احزاب در کشور ایران امتحان خود را پس داده‌اند و با توجه به این تجربه مردم دنبال مسائل گروهی و حزبی نیستند، بلکه به دنبال خدمتگزار هستند و هر کسی که به آنها خدمت کند، قبول دارند. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، نماینده اسلام‌آباد غرب می‌گوید: هر چه هم که نسبت به احزاب انتقاد وجود داشته باشد باز هم باید زمینه‌های رشد و شکوفایی آنها در عرصه سیاسی را فراهم کرد. وی به «کارگزاران» می‌گوید: ویژگی‌های مثبت و مزایای نظام حزبی در اکثر کشورهای جهان پذیرفته شده و ما نیز باید بکوشیم به سمت تحزب پیش برویم.
فلاحت‌پیشه که نگاه مثبتی به فعالیت احزاب دارد از معدود نمایندگانی بود که در هنگامه بررسی لایحه بودجه سال 1385 کوشید بودجه‌ای را برای احزاب در مجلس به تصویب برساند.
نگاه منفی نمایندگان اصولگرا به احزاب اما به گونه‌ای بود که این تلاش نتیجه نداد و سرانجام بودجه‌ای به احزاب اختصاص پیدا نکرد. بی‌علاقه‌گی نمایندگان مجلس به وضع احزاب البته دلیل آن نیست که منافع دیگر گروه‌ها نیز در مجلس مورد غفلت واقع شود؛ چنانکه «داریوش قنبری» نماینده ایلام در این زمینه معتقد است: گر چه مجلس هفتم برآمده از لیست احزاب سیاسی نیست اما برخی نمایندگان مجلس با حمایت برخی نهاد‌ها و سازمان‌ها به مجلس آمده‌اند و از این رو در صحن علنی منافع و مطالبات آنها را پیگیری می‌کنند. وی به کارگزاران می‌گوید: نباید تردید کرد که نظام‌های حزبی در دنیا تجربه موفقی داشته‌اند و با محکوم کردن تحزب نمی‌توان به سیاست‌ورزی پرداخت.
چرا فعالیت فصلی؟
نزدیک شدن زمان برگزاری انتخابات شورا‌ها و خبر‌گان باعث شده در روزهای گذشته اظهار نظرهای بیشتری از جانب نمایندگان مجلس درباره نقش احزاب در انتخابات مطرح شود.
در این میان دو نظریه به صورت کلی در بین نمایندگان مطرح است. برخی اعتقاد دارند احزاب با وجود آنکه فصلی بوده و معمولا در زمان انتخابات فعال می‌شوند اما هنوز وارد فاز انتخابات نشده و از دور انتخابات را دنبال می‌کنند. در مقابل، دیدگاه دیگری نیز هست که احزاب را فعال می‌داند و ارزیابی کاندیداهای شرکت‌کننده در انتخابات را نشانه این تحرک می‌خواند.
برای مثال، سخنگوی فراکسیون اصولگرایان مجلس با بیان اینکه رقابت میان احزاب و گروه‌ها برای انتخابات آتی شروع شده است، می‌گوید: احزاب و گروه‌ها با برگزاری جلساتی در حال ارزیابی معیار گزینش برخی داوطلبان هستند تا لیست‌ها شکل بگیرند. حسین نجابت در خصوص علت فعالیت احزاب و گروه‌ها در ایام انتخابات می‌گوید: ما به دلایلی نمی‌خواهیم تحزب به شکل بین‌المللی را بپذیریم، چرا که احزاب در دنیا نوعی در اختیار گروه‌های ثروتمند یا مراکز قدرتمند اقتصادی یا سیاسی قرار دارند و مردم نقش چندانی ندارند.
بنابراین باید برای احزاب در کشورمان طراحی متناسب با فرهنگ خودمان داشته باشیم. از سویی چون هنوز نتوانسته‌ایم ساختار مناسب سیاسی را طراحی کنیم، از احزاب استقبال بدی می‌شود. وی در خصوص فرو‌کش کردن فعالیت احزاب پس از انتخابات می‌گوید: نتیجه عدم طراحی ساختار مناسب سیاسی برای احزاب و بی‌اعتمادی به احزاب کلاسیک این است که احزاب و گروه‌ها در ایام انتخابات که ضرورتی احساس می‌کنند، فعال شده و پس از آن فعالیتشان فرو‌کش کند.
از سوی دیگر، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی که به واسطه عضویت در جامعه اسلامی مهندسین از حزبی ترین نمایندگان مجلس به حساب می‌آید در خصوص رقابت احزاب در انتخابات می‌گوید: عملکرد و رقابت احزاب و گروه‌ها در انتخابات باید به شکلی باشد که ضمن خارج نشدن از حد معمول و معقول و عدم اسراف در تبلیغات، مردم را از وضعیت کاندیدا‌ها و روند انتخابات مطلع کنند. رئیس فراکسیون اصولگرایان که دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین نیز هست ضمن تاکید بر لزوم فراهم کردن زمینه برای شرکت علاقه‌مندان در انتخابات اضافه می‌کند: رقابت احزاب و گروه‌ها نباید از اخلاق اسلامی خارج شود. در همین حال، نماینده آبادان در مجلس هم با تاکید بر فاصله زیاد بین احزاب و مردم می‌گوید: محبت و کار در بین احزاب کمتر دیده می‌شود، احزاب ایران در ایامی غیر از انتخابات مرده هستند و این به درد جامعه نمی‌خورد.
در مقابل نظر این نمایندگان اصولگرای مجلس، نظر رئیس کمیته سیاسی فراکسیون اصولگرایان وجود دارد که معتقد است: برگزاری پرشور انتخابات منوط به فعالیت مجموعه فعالان سیاسی است. حسن سید‌آبادی البته عدم فعالیت احزاب در غیر از زمان انتخابات را یکی از نارسایی‌های تشکل در ایران عنوان می‌کند، اما به کسانی که قصد وارد شدن به عرصه احزاب را دارند توصیه می‌کند در ابتدا تفکر جمعی را در نظر بگیرند تا با نگاهی وسیع‌تر به ورطه فصلی شدن نیفتند و عملکرد‌شان استمرار یابد.
وی همچنین استفاده از عوامل انسانی و فعال در عرصه انتخابات را به احزاب توصیه کرده و می‌گوید: اگر در زمان انتخابات شور و حالی اتفاق می‌افتد به دلیل اعتقادات مذهبی یا رسالت‌های اجتماعی است والا به دلیل عدم استفاده از عوامل موثر و فعال، احزاب در این قضیه سهمی ندارند.
در همین حال مخبر کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس شورای اسلامی، درباره رقابت احزاب در انتخابات می‌گوید: وجود احزاب سیاسی در انتخابات خبر‌گان، ابتکار عمل را از جریان‌های روحانی می گیرد و احزاب هم به تبع، جریان روحانی را کاندیدا معرفی می‌کنند، در صورتی که در انتخابات شوراها، فعالیت احزاب وسیع‌تر بوده و سعی می‌شود که ائتلاف و هماهنگی میان‌شان ایجاد شود.
محمد دهقان در گفت‌و‌گو با ایسنا، با بیان اینکه نقش احزاب در انتخابات نسبی است، اظهار می‌دارد: فعالیت، تبلیغات و دعوت احزاب به مشارکت عمومی در افزایش حضور مردم تاثیرگذار است. بعضی از شبکه‌های موجود در کشور مانند روحانیت و بسیج در افزایش این مشارکت اثر می‌گذارند. البته هر کدام از جریان‌های سیاسی با توجه با استراتژی و موقعیت خود ممکن است کار حزبی انجام ندهند، ولی در افزایش مشارکت تاثیر گذارند. نماینده چناران و طرقبه، درباره علت فعال بودن احزاب تنها در ایام انتخابات، اظهار می‌دارد: اگر احزاب به گونه‌ای طراحی شوند که صرفا از بالا به پایین نبوده، بلکه از پایین به بالا هم باشند و انتخابات شورای مرکزی براساس نظرات و قاعده هرم باشد، تاثیرگذاری آنها افزایش می‌یابد. البته بعضی از احزاب قوی و اصیل در ایران هستند که غیر از زمان انتخابات هم اثرگذار بوده، ولی آثار اصلی خود را در زمان انتخابات بروز می‌دهند.
از سوی دیگر یک عضو فراکسیون اصولگرایان، اظهار نگرانی از خوب برگزار نشدن انتخابات و یا نگرانی در بحث صلاحیت‌ها را مخالف روح تحزب و حزب‌گرایی دانسته و در خصوص آسیب‌شناسی نگرانی احزاب قبل از انتخابات آتی می‌گوید: نگرانی و مباحثی از قبیل آن حدس و گمان است و بعضا به ضعف خود احزاب برمی‌گردد. گروه‌هایی که قادر به تصمیم‌گیری و معرفی چهره‌های شاخص نیستند نگرانی را بهانه قرار می‌دهند در حالی که اصلا اظهار نگرانی در خوب برگزار نشدن انتخابات‌ها و در بحث صلاحیت‌ها با روح تحزب و فعالیت حزبی سازگار نیست. وی ادامه می‌دهد: هر حزبی بخواهد کاندیدا معرفی کند با مشکلات، چالش‌ها و شکست‌ها و رای نیارودن‌ها روبه‌روست، اینکه چنین مباحثی قبل از هر چیز بهانه شود مورد قبول نیست، اینها پیش داوری‌هایی است که به خود احزاب برمی‌گردد.
نماینده آمل در خصوص عملکرد دستگاه‌های ناظر و مجری در این رابطه، می‌گوید: در طول تاریخ انتخابات همواره احزاب و گروه‌ها از انتخابات نگرانی داشته‌اند و متاسفانه این مسئله بخشی از فعالیت های انتخاباتی شده که قبل از برگزاری انتخابات نسبت به دستگاه‌های نظارتی و اجرایی اظهار تردید کنند.
یوسفیان ادامه می‌دهد: زمانی که وزارت کشور صد در صد در اختیار جریان راست اصولگرا بود، رئیس‌جمهور از جریان چپ انتخاب شد، عکس آن هم همین گونه شد، وقتی وزارت کشور صد در صد در اختیار جریان دوم خرداد بود جریان اصولگرا رای آورد و در تمام دنیا در جزئیات ایراد و اشکال امکان دارد، ولی در کل روند انتخابات در کشور ما تا کنون سالم بوده است.
وی با اشاره به اینکه در انتخابات به صورت موردی اشتباه و حتی تقلب و جرائم بوده است، گفت: این موارد دلیل بر این نمی‌شود که حزبی بگوید کاندیدا نمی‌دهم یا در انتخابات فعالیت نمی‌کنم، چون به انتخابات اعتماد ندارم.