مبانی لیبرالیسم و اهانت به مقدسات

1ـ وقتی دولتمردان دانمارکی و متحدان اروپائی شان در برابر اعتراض مسلمانان به چاپ کاریکاتورهای موهن از پیامبر اسلام، اعلام کردند که به اقتضای «آزادی»، از چاپ این گونه تصاویر نمی توان ممانعت کرد و دولت باید از آزادی روزنامه نگاران حمایت کند، این سئوال در ذهن ها پدید آمد که: «در غرب دامنه آزادی تا کجا گسترده است و آیا مبانی لیبرالیسم، چنین اقداماتی را توجیه می کند؟»
اگرچه در این ماجرای، شواهدی وجود دارد که از اغراض پلید اسلام ستیزان خبر می دهد، ولی بهرحال جنبه های سیاسی مساله، نفی کننده جنبه های فکری و ریشه های فرهنگی آن نیست و ما را از تامل در سئوال فوق، بی نیاز نمی سازد.
2ـ لیبرال ها ـ و یا بسیاری از آنها ـ آشکارا از این نظریه که «آزادی بیان» بر «توهین نکردن»، «تقدم» دارد، دفاع می کنند، معنی این جمله آن است که برای جلوگیری از «توهین»، نباید به محدود کردن آزادی بیان متوسل شد، چرا که اگر بنا باشد جلوی توهین را بگیریم، آزادی برای گفتن هر چیز از بین می رود! پوپر که از «جامعه باز» جانبداری می کند، بر این باور است که: «آزادی بیان باید بر تمایل ما به توهین نکردن، «مقدم» باشد، «جامعه باز» ضرورتا «جامعه مودب» نیست زیرا در زمانی که اجتناب از توهین مساله اول و مهم ما شود، گفتن آزادانه «هرچیز»، به سرعت ناممکن می گردد»
(جامعه بازپوپرپس از پنجاه سال 74,)
3ـ مساله «آزادی» هم چنان محور چالش های فکری عصر ماست و بسیاری از نزاع ها که امروز در قالب «حقوق بشر» و یا دموکراسی اتفاق می افتد، در حقیقت ریشه در تفسیری دارد که از آزادی ارائه می گردد. کسانی که برای آزادی، «بیشترین ارزش» را قائل اند، هیچ ارزش دیگری را نمی توانند در عرض آن و یا حاکم بر آن بدانند. ولی دیدگاه دیگر چون در انسان ها استعدادهای متعالی فراوانی وجود دارد، آزادی باید در مسیری هماهنگ آنها، انسان را به سوی کمال هدایت کند. مایکل ساندل دیدگاه اول را چنین ارائه می‌کند:
«لیبرال ها می گویند که آن ها هم به اندازه دیگران از چاپ و نشر تصاویر مستهجن متنفرند، ولی تفاوتی که با دیگران دارند در این است که برای تساهل یا آزادی، ارج بیشتری قائلند» (لیبرالیسم و منتقدان آن 6,)
در برابر، شهید مطهری، ارزش آزادی را به هم سوئی آن با استعدادهای متعالی انسان می داند: «اراده بشر تا آن جا محترم است که با استعدادهای عالی و مقدسی که در نهاد بشر است هماهنگ باشد، اما آنجا که بشر را به سوی نیستی سوق می دهد و استعدادهای نهایی را هدر می دهد، احترامی ندارد» (اخلاق جنسی 39,)
نمی توان انکار کرد که آنچه امروزه در جوامع غربی رخ می دهد، انعکاسی از همین باور است که هیچ چیز جای آزادی را نمی گیرد و هیچ چیز نباید عرصه را بر آزادی تنگ کند.
4 ـ نباید پنداشت که در غرب، نسیم آزادی، همه افراد را با عقاید و سلائق متنوع، نوازش می دهد. غربیها که از آزادی ارائه ضد اخلاقی ترین مطالب، حمایت می کنند، در برخورد با ظهور اندیشه اسلامی، بیشترین مضیقه را فراهم می سازند. ادوار سعید که یک پژوهشگر مسیحی است در این باره می‌نویسد:
امروزه تقریبا هیچ چیز در مورد مطالعه اسلام کاملا آزاد و بدون قیود و حدود از ناحیه فشارهای فوری معاصر نیست، این وضعیت، با عینیت غیرسیاسی که خیلی از شرق شناسان ادعا می کنند، بسیار فاصله دارد (پوشش خبری اسلام در غرب 256,)
جالب است که در مهد آزادی، از یک سو، زبان و قلم را برای ارائه ارمغان اسلام، محدود می سازند، و از سوی دیگر، امکانات گسترده ای را برای اسلام ستیزی اختصاص می دهند. مثلا بنابه گزارش شورای روابط مسلمانان آمریکا، هالیود برای مخدوش کردن چهره اسلام و مسلمانان، فیلم های صد میلیون دلاری می سازد و طی سالهای اخیر، هفتصد فیلم سینمائی ضد اسلامی تولید کرده است، در این فیلم ها، مسلمانان انسان هایی خون آشام و خشونت طلب معرفی می شوند که با فرهنگ و تمدن غرب دشمنی دارند.
(روزنامه قدس 79,5,30)
5 ـ چاپ تصاویر موهن از رسول اکرم در جراید دانمارک و اروپا، حامیان اندیشه لیبرالی را در داخل کشور با یک چالش جدید روبرو ساخت، عده ای از آنان نتوانستند از وفاداری به لیبرالیسم سرباز زده و به انتقاد از این جراید بپردازند. چهره های شاخص این گروه که در نشریات داخلی قلم می زنند، در هفته های اخیر در این باره سکوت اختیار کرده و منتظرند که موج اعتراضات از سرشان عبور کند. ولی برخی از کسانی که به لیبرالیسم تعلق خاطر داشتند، زبان به اعتراض گشودند و ناخشنودی خود را اعلام نمودند، اینان عملا نشان دادند که بالاخره لیبرالیسم را تا «هر کجا» و «برای همیشه» نمی توان همراهی کرد.
مثلا دکتر عبدالکریم سروش که در دفاع از لیبرالیسم، به صراحت می گفت : «آزادی بر «همه چیز» مقدم است» (فربه تر از ایدئولوژی صفحه 253 )، امروز از قافله مدافعان، بازمانده است و این آزادی را «توطئه و تخریب» می خواند و «آزادی بیان» را جدا از «آزادی عمل» ندانسته و این تصویرها را، نه از مقوله بیان و سخن، بلکه از مقوله «عمل تحریک‌آمیز» می‌شمارد!