فراز و نشیب‌های ایجاد اوپک گازی

طرح اولیه ایجاد اوپک گاز در دو سال پیش ارائه شد. ایران این طرح را در ششمین اجلاس وزرای انرژی کشورهای تولیدکننده گاز طبیعی مایع ارائه داد و روسیه که بزرگ‌ترین ذخایر گاز جهان را در خود جای داده است از این نظریه استقبال کرد. در آوریل سال گذشته کشورهای صادرکننده گاز طبیعی در جلسه‌ای که در قطر تشکیل داده بودند به توافق رسیدند تا یک گروه کارشناسی خبره برای مطالعه روی طرح ایجاد این سازمان و کارآیی آن تشکیل دهند. اوپک گازی که سازمانی مشابه سازمان کشورهای صادرکننده نفت است از شش کشور روسیه، ایران، ترینیداد و توباگو، قطر، ونزوئلا و الجزایر تشکیل خواهد شد و دفتر اصلی آن در مسکو پایتخت روسیه خواهد بود. به این دلیل که هنوز سازمانی با این نام تشکیل نشده است در جلسات دوره‌ای کشورهای صادرکننده گاز طبیعی علاوه بر سه کشور روسیه، ایران و قطر که بزرگ‌ترین ذخایر گاز را دارند، وزرای انرژی کشورهای الجزایر، بولیوی، برونویی، مصر، گینه، اندونزی، لیبی، مالزی، نیجریه، عمان، ترینیداد و توباگو، ترکمنستان، امارات و ونزوئلا نیز شرکت می‌کنند. این سازمان جدید که هم اکنون به اصلی‌ترین موضوع مورد بحث در کشورهای غربی جهان تبدیل شده است با قوانینی مشابه قوانین اوپک کار می‌کند و قیمت‌گذاری گاز طبیعی را به عنوان منبعی پر مصرف و ارزشمند در جهان بر عهده خواهد گرفت.

نظر اروپا و آمریکا

طبق گزارش‌های موجود هم‌اکنون اصلی‌ترین موضوع مورد بحث در محافل انرژی غربی مسئله ایجاد اوپک گازی است که می‌توان تولید گاز را نیز همچون نفت انحصاری کند. این مسئله سبب می‌شود تا مداخله کشورهای غربی که اغلب ذخایر انرژی اندکی دارند. در بازار کم شود و کشورهای دارنده این ذخیره انرژی نیز همچون اعضای اوپک نقش بسزایی در بازار گازی جهان ایفا کنند. به علاوه چین که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در جهان است هم این نظریه را کاملا مغایر با خواست‌های خود می‌داند و با این طرح مخالف است. مخالفان این طرح می‌گویند: «هم‌اکنون گاز نقش بزرگی در معادلات انرژی جهان ایفا می‌کند. بنابراین با ایجاد سازمانی مشابه اوپک، آنها درصدد افزایش قیمت خرده‌فروشی گاز طبیعی برمی‌آیند. از طرف دیگر از آنجا که تنها شش کشور دارای ذخایر گازی کلان هستند و می‌توانند به عضویت این سازمان در آینده با ایجاد اوپک گازی بازار گاز جهان به بازاری کاملا انحصاری تبدیل می‌شود و این شش عضو به راحتی می‌توانند قیمت گاز را در جهان تعیین کنند. در صورت ایجاد این سازمان قیمت هر یکهزار متر مکعب گاز طبیعی که هم‌‌اکنون در بازار اروپا 265 دلار آمریکاست به 350 تا 400 دلار آمریکا افزایش می‌یابد و این روند افزایشی قیمت تا چندین سال ادامه می‌یابد. آمریکایی‌ها بر این باورند که ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز سبب تغییر نقشه ژئوپلتیکی جهان می‌شود و نقش آمریکا در عرصه‌های جهانی را کمرنگ می‌کند. آنها بر این باورند با حضور کشورهایی از قبیل ونزوئلا و ایران در این سازمان بلوک گاز جهان با جهت‌گیری به جهان عرضه می‌شود. زیرا این دو کشور از کشورهایی هستند که با آمریکا و سیاست‌های این کشور مخالفت‌های زیادی دارند. همچنین وجود کشور روسیه که در صدد باز یافتن قدرت گذشته خود است و از سلطه دوباره بر بازارهای جهانی استقبال می‌کند نیز می‌تواند به این سیاست آمریکاستیزی کمک کند و باعث ایجاد بلوک‌های گازی خاصی در جهان شود. همین مسئله عامل مخالفت صریح غربی‌ها با ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی است.

نظر ایران

ایران اولین ارائه‌دهنده این نظریه و اصلی‌ترین حامی طرح ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی در جهان است. ایران بر این باور است ایجاد این سازمان که موجب تثبیت قیمت در بازارهای جهانی و کنترل بیشتر بازار می‌شود هم برای دارندگان منبع انرژی و هم برای مصرف‌کنندگان گاز طبیعی سودمند است.

ایران این نظریه را در جلسات گذشته نیز تاکید کرد. غلامرضا انصاری، سفیر ایران در مسکو نیز این نظریه را تایید کرده است. خبرگزاری اینتر فاکس به نقل از انصاری نوشت: «از نظر ایران ایجاد این سازمان بسیار ضروری است و نباید مطالعه برای آماده کردن زمینه‌های لازم برای ایجاد سازمان به تعویق بیفتد.» وی ادامه داد: «کشورهای دارای منابع گاز نباید اجرای این طرح را به تعویق بیندازند. زیرا به تعویق افتادن این مسئله نه به نفع مصرف‌کنندگان است و نه به نفع تولیدکنندگان گاز طبیعی در جهان.»

جلسه مسکو

از زمانی که طرح اولیه ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی ارائه شد کشورهای دارای ذخایر گاز جلساتی را برای بررسی مسائل مرتبط تشکیل می‌دهند و نتیجه مطالعات خود را در این مورد در اختیار دیگر اعضا قرار می‌دهند. قرار بر این است که کشورهای دارای منابع گازی در ماه ژوئن سال 2008 میلادی در شهر مسکو پایتخت کشور روسیه گردهم بیایند تا در مورد زیرساخت‌های لازم برای ایجاد این سازمان به بحث و گفت‌وگو بنشینند.

چاکیب خلیل، وزیر انرژی الجزایر، در این مورد می‌گوید: «ایده ایجاد سازمانی مشابه اوپک برای صادرات نفت یک ایده نپخته و اولیه است که باید در مورد آن بررسی‌های زیادی انجام شود. جلسات متوالی کشورهای دارای ذخایر گاز به رهبری روسیه که بیشترین ذخایر گازی جهان را در خود جای داده است سبب می‌شود تا این ایده به تدریج شکل کامل‌تری بگیرد.» آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش اخیر خود در مورد ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی نوشت: «ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده گاز طبیعی نشان‌دهنده خواست و تمایل کشورهای مالک ذخایر گازی به کنترل قیمت این منبع انرژی در بازارهای جهانی است. در واقع این کشورها خواهان آن هستند که قیمت گاز نیز همچون نفت تحت کنترل گروهی از کشورهای مالک ذخایر باشد.»