موانع توسعه روابط آمریکا و ترکیه

خبرگزاری آسوشیتدپرس در تحلیلی به بیان موانعی که دولت آمریکا برای گسترش روابط با ترکیه به دنبال انتخابات اخیر این کشور و پیروزی اسلامگرایان با آنها روبه‌روست، پرداخته است. به گزارش مهر، در این تحلیل آمده است: نخستین مانع بر سر راه دولت جرج بوش برای توسعه روابط با این متحد خود در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، مطرح شدن قطعنامه‌ای از سوی نمایندگان دموکرات کنگره درباره قتل‌عام ارمنی‌ها در جریان جنگ جهانی‌ اول توسط دولت ترکیه است. براساس این قطعنامه که پس از تعطیلات تابستانی، در صحن کنگره به شور گذاشته خواهد شد، این کشتار به عنوان نسل‌کشی به رسمیت شناخته می‌شود که ترکیه شدیدا با این موضوع مخالف است.

به گفته مورخان 5/1 میلیون ارمنی توسط ترک‌های عثمانی قتل‌عام شدند، اما ترکیه می‌گوید این رقم مبالغه‌آمیز است و آن تعدادی نیز که کشته شدند در نتیجه جنگ و ناآرامی‌های داخلی بوده است. مسئله دیگر به دولت عراق مربوط است و آن برگزاری همه‌پرسی درباره الحاق شهر نفتخیز کرکوک عراق به منطقه خودمختار کردستان در شمال کشور است. دولت عراق طبق قانون اساسی باید تا پیش از پایان سال جاری این همه‌پرسی را برگزار کند، اما ترکیه با برگزاری همه‌پرسی مخالف است، زیرا بیم دارد این موضوع سبب تقویت جدایی‌طلبان کرد ترکیه برای تشکیل منطقه خودمختار کردستان شود. آنکارا این موضوع را نمونه دیگری از به بیراهه رفتن سیاست‌های آمریکا در عراق تلقی می‌کند.

بولنت علیرضا، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی برنامه تحقیقات ترکیه در ‌این باره می‌گوید: ترک‌ها، آمریکا را در جلوگیری نکردن از برگزاری همه‌پرسی مقصر می‌دانند، زیرا اعتقاد دارند آمریکایی‌ها به عنوان قدرت اشغالگر به بیراهه رفته‌اند.

آمریکا به دلایل متعددی خواستار تقویت روابطش با ترکیه، یکی از متحدان مهم خود در ناتوست، زیرا این کشور در موقعیت استراتژیک چهارراهه اروپا، خاورمیانه و آسیای میانه قرار دارد. علاوه بر این، مقام‌های آمریکایی، ترکیه را که دارای یک نظام دموکراتیک سکولار با اکثریت جمعیت مسلمان است، الگویی برای سایر کشورها می‌دانند. اما روابط دو کشور عمدتا به دلیل جنگ عراق متشنج شده است. آنکارا در سال 2003 اجازه استفاده از خاک ترکیه را برای اشغال عراق به آمریکایی‌ها نداد. همچنین این کشور در طول اشغال عراق نیز همواره با آن مخالفت کرده است. مسئله دیگر وجهه نامطلوب آمریکا نزد مردم ترکیه است. نتایج یک نظرسنجی که اخیرا توسط مرکز تحقیقات پیو از مردم ترکیه انجام شده نشان می‌دهد فقط 9 درصد مردم دیدگاهی مثبت درباره آمریکا دارند.

از سوی دیگر ترکیه از اینکه آمریکا هیچ اقدامی برای جلوگیری از حمله‌های اعضای حزب پ‌‌ک‌ک از شمال عراق به داخل ترکیه انجام نمی‌دهد، خشمگین است. برخی تحلیلگران قبل از انتخابات سراسری 22 جولای (31 تیر) نگران بودند که ترکیه ممکن است برای تقویت جایگاه رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر، شمال عراق را اشغال کند. اما این احتمال به وقوع نپیوست و حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان در انتخابات به پیروزی چشمگیری دست یافت.

دولت بوش اعتقاد دارد که این پیروزی فرصتی برای بهبود روابط با ترکیه را فراهم آورده است، زیرا اردوغان و سایر رهبران حزب عدالت و توسعه با وجود ریشه‌های اسلامی این حزب، مایل به نزدیکی با غرب و بهبود روابط با آمریکا هستند. با وجود این، به گفته مت برایزا دستیار معاون وزیر امور خارجه آمریکا، این یک نتیجه‌گیری بسیار خوشبینانه است.